۷ آذر ۱۴۰۰ مصادف با   22 ربیع الثانی 1443
تاریخ: ۱۰ آبان ۱۴۰۰ |   تعداد بازدیدها: 190
کد خبر:78235
| ف | | |

سید مصطفی خوش‌چشم:

همچنان تحلیل درستی از اصلی‌ترین اسلحه‌ی آمریکا نداریم

تحریم یکی از اصلی‌ترین اسلحه‌های آمریکا است. وقتی ما از تحریم صحبت می‌کنیم از وضعیتی می‌گوییم که بدترین دشمن‌های آمریکا مثل کره شمالی در مقایسه با ما شاید یک سوم فشارها را تحمل کرده باشند و اصولاً تحریم‌هایی که بر جمهوری اسلامی اعمال شده اصلاً قابل قیاس با هیچ کشور دیگری نیست… امّا هیچگاه یک نقشه جامعی وجود نداشت چرا که اصلاً تحلیل درستی نسبت تحریم و برخورد با تحریم وجود ندارد.

پایگاه تحلیلی مصداق/ رونمایی از کتب «نبرد نافرجام» و «سند صیانت» فرصتی را فراهم نمود تا نظرات کارشناسانه و ارزشمند دکتر سید مصطفی خوش‌چشم کارشناس مسائل بین الملل و سیاست خارجه را در خصوص این موضوع این دو کتاب را بررسی نماییم.

آن چیزی که انگیزه شده برای شرکت در این مراسم نوشتن کتاب در حوزه تحریم و بررسی نگاه مقام معظم رهبری در زمینه پدیده تحریم و برخورد با پدیده تحریم است. گفتمان انقلاب اسلامی متاسفانه علی رقم تلاش‌های بسیاری که در تبین این گفتمان و شاخصه‌های آن و ریز کردن آن شاید ۹۰ درصد راه باقیمانده است. مؤلفه‌های این گفتمان برای بسیاری از دوستاران انقلاب اسلامی در داخل و خارج پوشیده است و همین مطلب باعث می‌شود که با خالی بودن فضای تبیین در داخل و خارج دشمنان انقلاب اسلامی و رقابای منطقه‌ای به دنبال ترسیم یک چهره انحرافی از این مؤلفه‌ها بپردازند. برای عملیاتی کردن این گفتمان شاید محدود کردنش بسیار مفید بوده و هست یعنی پوییدن و جوییدن معنای آنچه که حضرت امام و حضرت آقا در بیان مسائل مختلف می‌فرمایند و تبیین و تفسیر آن برای افکار عمومی بسیار لازم است و حتی قبل از افکار عمومی حتی برای جامعه نخبگانی کشور بسیار لازم است. به همین منظور هم بود که دانشگاه عالی دفاع مأمور به ایجاد یک مرکز گفتمان انقلاب اسلامی شد و به دنبال تببین گفتمان امامین انقلاب رفت و از جمله یکی از اولین بحث‌هایی که با آن مواجه شده و بایستی خیلی در آینده منتظر تولیدات فکری در این زمینه باشیم همین مقوله تحریم است.
مقوله تحریم بسیار با ما عجین شده است و در حقیقت خلاصی از آن وجود ندارد به جهت این‌که اصلی‌ترین اسلحه آمریکا در برخورد با ما همین است. آمریکایی‌ها قریب به دو دهه است که متوجه شدند تغییر رژیم در ایران میسر نیست حداقل در گام اول فلذا اگر جلوی رشد سریع انقلاب اسلامی را علی رقم همه سختی‌هایی که در داخل می‌کشیم، نگیرند عن قریب جایگاه خودشان را در قلب جهان یعنی در خاورمیانه یا غرب آسیا از دست می‌دهند. این‌ها اعترافات آقای کری، خانم کلینتون، آقای جو بایدن، آقای اوباما در کنگره آمریکا و در جلسات استماع کنگره در زمان بوش است یعنی دو سه سال قبل از این‌که به حکومت برسند از این وضعیت عصبانی بودند و از همان زمان فراخوان طرح‌ها انجام شد و برآیند تولید فکر اندیشکده ها کالیبره کردن استراتژی مهار برای جمهوری اسلامی بود تا این‌که اگر نمی‌توانیم تغییر رژیم بدهیم حداقل رشد فزاینده قدرت جمهوری اسلامی را در سه فاز کند، متوقف و بعد منفی کنیم و بعد با تبیین این مؤلفه‌های گوناگون اما اولویت دار قدرت یعنی در حوزه‌های هسته‌ای، منطقه‌ای و موشکی اولیت گذاری کردند برای این‌که به این سمت بروند و در چارچوب استراتژِ چماق و هویج، که هویج در حقیقت ایجاد اعتماد در این زمینه است که حل اختلاف از طریق گفتگو و مذاکره امکان پذیر است و کاری است که از سال ۲۰۰۱ بهترین متفکرین آمریکایی، دیپلمات‌ها و تحلیلگران CIA و Homeland Security انجام می‌دادند و سعی می‌کردند با ایجاد ارتباط با جامعه نخبگانی این فکر را در سطوح مختلف نخبگانی و نخبگانی که در آینده مشاور یا دارای پست در دولت می‌شوند و از طریق رسانه‌ها در لایه بعدی اعمال کنند. در زاویه چماق دو رکن اساسی بوده و هنوز هم هست اما افزایش پیدا کرده است: یکی تحریم و یکی تهدید باورپذیر نظامی منهای اقدام چون اگر این اقدام انجام شدنی بود قبل از ۲۰۰۵ دیگر به این فرمول نمی‌اندیشیدند. فلذا تحریم یکی از اصلی‌ترین اسلحه‌های آمریکا است. وقتی ما از تحریم صحبت می‌کنیم از وضعیتی می‌گوییم که بدترین دشمن‌های آمریکا مثل کره شمالی در مقایسه با ما شاید یک سوم فشارها را تحمل کرده باشند و اصولاً تحریم‌هایی که بر جمهوری اسلامی اعمال شده اصلاً قابل قیاس با هیچ کشور دیگری نیست. از جمله روسیه، چین، کره شمالی، کوبا. این کشورها هم در قوانین تحریمی و هم در شمول تحریمی به هیچ عنوان قابل مقایسه با ما نیستند. تحریم را اصلاً روی ما کالیبره کردند.

در حقیقت تحریم از سال ۲۰۰۱ با استفاده از رخدادهای یازده سپتامبر و تصویب قانون میهن پرستی در آمریکا کم‌کم با گسترش مراکز تحریم و مراکز بین المللی مالی و اقتصادی و بانکی، گسترش قوانین داخی و فرامرزی در خصوص تحریم، مانند اسلحه‌ای که قطعاتش تولید شد و بعد مونتاژ شد از سال ۲۰۱۲ روی ایران تمام عیار شروع به آزمایش شد و اصلاً روی ایران کالیبره شد. بنابراین پدیده‌ای نیست که بتوان به سادگی آن را از دست آمریکا خارج کرد. آمریکا قصد این کار را ندارد چرا که هسته آن هم به شکل برجام یک هشتم راه است آن هم برای زمان کنونی ممکن است بعدها یک بیستم راه باشد. هسته‌ای سه مرحله کندکردن رشد، متوقف کردن و رشد منفی را از دید آمریکایی‌ها باید بگذراند؛ اگر بشود در دو مرحله و اگر نشود حداکثر در سه مرحله. مسئله موشکی و منطقه‌ای هم به همین منوال و اگر یکبار این فرمول پیروز شود تا ابد ادامه خواهد داشت یعنی در زمینه نانو، لیزر و … . چرا که اصلاً مشکل آمریکا با قدرت ما است نه با یک بخش از قدرت.

زمانی که برجام شد متاسفانه به دلیل این‌که ادبیاتی هم خود آمریکایی‌ها در زمینه تحریم که اسلحه اصلی‌شان بود تولید نکرده بود طبعاً و به افکار عمومی به غیر موارد و قوانین جدید خیلی توضیحاتی داده نمی‌شد. اما طرف ایرانی هم به جهت این‌که با یک انفعال با تحریم‌های امریکا برخورد کرد یعنی از یک سو به دنبال دور زدن مجزا و انفرادی تحریم‌ها به صورت شرکت‌های مختلف حداکثر برای آوردن پول نفت یک یا چند بخش دولتی اقدام کردند اما هیچگاه یک نقشه جامعی وجود نداشت چرا که اصلاً تحلیل درستی نسبت تحریم و برخورد با تحریم وجود نداشت و برای این‌که بدانند در برجام چه تحریم‌هایی را بایستی بردارند یک پروژه تعریف شد ضمن این‌که خود طرف آمریکایی این‌ها را لیست کرد و در داخل هم یک پروژه برای شناسایی تحریم ای ثانویه هسته‌ای تعریف شد. بماند این‌که زمانی که طرف آمریکا است شما باید چنان اسلحه‌اش را بشناسید که از آن تحلیل داشته باشید. ارزیابی برای آینده داشته باشید و بدانید که باید با این اسلحه چطور برخورد کنید و تصور درستی از آن داشته باشید یعنی فکر نکنید که با مذاکره آمریکا کلیه تحریم‌ها را لغو می‌کند. اگر ندانید جایگاه تحریم چیست و هدف نهایی آمریکا را مورد غفلت قرار بدهید طبعاً دچار مشکل می‌شوید.

بعد از این‌که آقای ترامپ آمد با ترد چند نفر از این تیمی که شالکه تحریم را در دولت آمریکا گذاشته بودند از جمله ریچاد نفی، شروع به تولید ادبیات کردند و حتی تصویر بهتری برای طرف ایرانی ساخته شد نسبت به آن‌چه که تحریم می‌تواند انجام بدهد و این‌که هدف آمریکا چیست. در این بین مقام معظم رهبری بارها راجع به مسئله تحریم صحبت کردند و از همان ابتدا که جاازه دادند دولت آقای روحانی به سمت مذاکره برود همواره می‌گفتند که بایستی اقتصاد مقاومتی و ملی را دریابید چرا که پر واضح بود از طریق مذاکره ۱- تعلیق غیرموثر یکسری از تحریم‌ها اتفاق می افتد ۲- برای این‌که تحریم لغو شد باید اسلحه ناکارآمد می‌شد و غیر از این امکانی وجود نداشت. اگر اسلحه او بی ارزش نشود برای کارشناسان و متخصصین آمریکایی و دولت مردان هیچگاه این اسلحه را زمین نخواهند گذاشت.

متاسفانه به خاطر کم توجهی هم دولت‌مردان و هم بخش دانشگاهی کشور به تبیین اندیشه آقا به ویژه در این زمینه یعنی تحریم ما دچار مصائب بسیاری شدیم یعنی مقام معظم رهبری که بر اساس قانون اساسی اهداف کلان و راهبردی را باید مشخص کند و سایرین باید دنبال اجرا و تببین باشند انجام نشد و کشور بسیار نیازمند است که بداند اندیشه مقام معظم رهبری در زمینه لغو و باطل سازی تحریم چیست و کاربردها و دستوالعمل‌های اجرایی که می‌تواند از آن اخذ کرد چیست؟ وظایف نهادهای مختلف در این زمینه چیست؟ به خاطر همین مظلوم بودن اندیشه مقام معظم رهبری است که بدنه کارشناسی وزارت خارجه نگاه درستی اصلاً به مذاکرات و لغو تحریم ندارد و در مسائل تاکتیکی غرق می‌شود حتی با بهترین نیت غرق در مسائل تاکتیکی است نه راهبردی. برجام هیچگاه بر اساس و در چارچوب یک راهبرد درست جلو نرفت. تقابل ما با آمریکا در حوزه دیپلماسی و سیاسی به غیر از حوزه سخت نظامی و امنیتی در حوزه‌های دیگر از اقتصاد تا سیاست یک نگاه منفعلانه بر اساس یک سناریو فقط مذاکره بوده است. به هیچ عنوان بر اساس یک راهبرد درست جلو نرفتیم. تحریم‌های چین اصلاً با ما قابل مقایسه نیست ولی از یک راهبرد که ناسب کشور خودشان می‌دانند استفاده می‌کنند یعنی می‌دانند که آمریکا به هیچ عنوان این اسلحه را لغو نمی‌کند بنابراین با گرفتن معافیت تحریمی راه‌هایی را در دیواره تحریم ایجاد می‌کنند بلکه مکانیسم اعمال تحریم را که جلوی رشد برخی از صنایع آنها را می‌خواهد بگیرد در برخی جاها ابتر کنند یعنی خیلی شناخته شده برخورد می‌کنند. این روش مناسب خودشان است چون وضعیت تحریمشان مانند ما چند لایه نیست اما با این حال دارای یک راهبرد بر اساس شناخت هستند. در این ایران هم توقع این بود که با تحلیل اندیشه‌های حضرت آقا در مورد تحریم و مبارزه با تحریم ما چنین مکانیسمی را اجرا کنیم و در مذاکره به دنبال این هدف راهبردی باشیم. از همین جهت است که این کتاب، به لحاظ شروع بررسی اندیشه‌های حضرت آقا کتاب خوبی است اگرچه قبلاً هم تلاش‌هایی شده است اما این تلاش‌ها به هم پیوسته و یک پارچه نبوده و امید است که اندیشمندان و نخبگان کشور که وقتی برجام شد به دنبال این بودند که با چند معاون پژوهشی خبرگزاری‌ها و نهادها صحبت کردم، کتابی در تحلیل ترحیم از طرف آمریکایی و تحلیل برخورد و تقابل ایران در این نبرد کار کنیم و هیچ کس نمی‌پذیرفت که در این زمینه تحلیل انجام بدهد. هیچکس نمی‌پذیرفت به این جهت که اصلاً این دانش تولید نشده بود و یک نفر باید تمام وقتش را می‌گذاشت و این را تولید می‌کرد. این کار از عهده یک شخص بیرون است و باید اندیشکده ها و مراکز دانشگاهی به صورت یکپارچه و زیر یک چتر همگانی به این گونه مقوله‌های بپردازند یعنی به صورت سوژه محور اندیشه‌های حضرت آقا را تحلیل کنند تا به ریز و جزئیات کار برسند تا زمانی که دولت می‌خواهد دست به هرگونه اتخاذ استراتژیِ بزند پشتوانه‌ی فکری و اتاق‌های فکر آن از پیش تعیین شده باشد و سند مکتوب داشته باشد.

امیدوارم که این کتاب مهجور نماند و نمونه‌هایی مثل این نوشته شود و اندیشه‌های حضرت آقا تا این حد مظلوم نباشد که فقط برخی به صورت شعاری از آن استفاده کنند و برخی برای توجیه اقدامات خودشان از آن بهره ببرند و امیدوارم که با تبیین موضوع فرصت چنین سوء استفاده‌هایی هم گرفته شود. که آقا اینقدر مظلوم نباشد که وقتی یک اندیشه مانند جوان گرایی را مطرح می‌کند خودش مجبور باشد چند وقت بعد بگوید منظور من از جوان‌گرایی این نبود، آن بود.

 

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)