۲ اسفند ۱۳۹۸ مصادف با   26 جمادی الثانی 1441
تاریخ: ۱۷ بهمن ۱۳۹۸ |   تعداد بازدیدها: 140
کد خبر:76476
| ف | | |

انتخابات؛ تجلی مردم سالاری دینی (4)

دو بال تحقق انتخابات مطلوب

ضمن آن‌که نتیجه مشارکت عمومی در انتخابات را نشانه مشروعیت و مقبولیت نظام اسلامی می‌دانند، بلکه این دو می‌تواند، مقدمه اقتدار ملّی باشد. همین انتخابات­‌ها، همین پای صندوق رفتن‌ها، همه‌ی این­‌ها مظهر حضور مردم و مظهر نشان دادن اقتدار مردم است.

پایگاه تحلیلی مصداق/ مشروعیت در یک مفهوم عام به معناى فرمان­برى داوطلبانه و پذیرش آگاهانه مردم از تصمیمات قدرتِ سیاسى حاکم و بر حق بودن یا حقانیت است.(۱) از سوی دیگر در ادبیات علوم سیاسی، مقبولیت به معناى پذیرش، قبول و انتخاب حاکمان از طرف مردم براى اعمال حاکمیت و اجراى دستورهاى یک نظام سیاسى است.(۲) در فرهنگ سیاسى غرب بین مشروعیت و مقبولیت یک نظام سیاسى تفاوتى وجود ندارد، چون بر آن اساس، مشروعیت هر حکومتى از مقبولیت آن سرچشمه مى‌‏گیرد. امّا در ادبیات انقلاب اسلامى این واژه‏‌ها تفاوت دارند. مقبولیت امرى کمّى است، ولى مشروعیت بیشتر امرى کیفى است، به عبارتى، مقبولیت حکومت به آن است که بتواند مسائل و مشکلات روزمره مردم را حل و فصل کرده و خواسته‏‌ها و نیازهاى آنان را بر آورده سازد، امّا مشروعیت حکومت با پذیرش ساختار پیشنهادى به دست مى‏‌آید.(۳)

شرکت در انتخابات عام ترین، سهل ترین و کم هزینه ترین نوع مشارکت سیاسی است و یکی از معیارهای مناسب برای کشف میزان مشارکت سیاسی مردم می‌باشد و تا حدودی انگیزه‌ها و عوامل تشدید کننده مشارکت، را در عرصه فعالیت‌های سیاسی نشان می‌دهد. یکی از مهم ترین کارکردهای انتخابات، قاعده­مند کردن انتقال قدرت سیاسی از گروهی به گروه دیگراست. فقدان قاعده‌ای برای انتقال و توزیع قدرت سیاسی و مسئولیت اداره جامعه، پیامد سیاسی گوناگونی به دنبال می‌آورد. کسب قدرت از راه انتخابات، ضمن دارا بودن مقبولیت لازم از سوی مردم، مسالمت آمیزترین شیوه در دستیابی به قدرت سیاسی است.(۴)

لذا رهبر انقلاب معتقدند: « مهم نیست که چقدر و چه نسبتی از آحاد رأی‌دهندگان به این رئیس‌جمهور یا آن رئیس‌جمهور رأی دادند؛ تعداد کاهش و افزایش آراء به محبوبیّت ارتباط پیدا می‌­کند، امّا به مشروعیّت و قانونیّت ارتباطی ندارد(۵)

کارکرد دو سویه مشارکت­‌های سیاسی
مشارکت سیاسی را می‌توان به مثابه مجموعه‌ای از فعالیت‌ها تعریف کرد که شهروندان به وسیله آن در جستجوی نفوذ یا حمایت از حکومت و سیاست خاصی می‌باشند.(۶) لذا مردم در یک جامعه به انحای مختلف با دولت خود رابطه دارند. نوع مشارکت مورد نظر جمهوری اسلامی که در قانون اساسی به آن تصریح شده، مشارکت فعال است؛ یعنی مشارکتی که هم برای حمایت از نظام سیاسی است و هم برای حضور در رقابت و نفوذ در سیاست­های نظام سیاسی کشور. مهم­ترین و اصلی­ترین معیار سنجش مشارکت سیاسی، حضور مردم در انتخابات است. بنابراین، هر قدر آرای مردم در این نوع انتخابات بیشتر باشد، ثبات سیاسی کشور به عنوان یک رکن امنیّت ملّی تقویت خواهد شد و هر قدر میزان حضور در انتخابات کمتر باشد، خود می‌تواند به تزلزل ایدئولوژی دولت و مشروعیت نظام سیاسی منجر شود.

مردم با مشارکت سیاسی و حضور در صحنه انتخابات، افزون بر رای دادن به نامزد مورد علاقه خویش، به نظام جمهوری اسلامی نیز « رأی آری » داده و دگر باره اعتماد و علاقه‌مندی خود را به آن نشان داده اند. علاوه بر این، در آغاز دهه چهارم انقلاب، ملّت ایران با حضور مثال زدنی و حداکثری خود در انتخابات ریاست جمهوری، نمایش بی نظیری از مردم سالاری دینی و مشارکت عمومی در تعیین سرنوشت کشور را در منظر جهانیان به نمایش گذاشت و در مقایسه با انتخابات ریاست جمهوری در کشورهای مدعی دموکراسی که تنها موفق به جلب مشارکت ۳۵ تا ۵۰ درصد از حائزین شرایط رأی را دارند، موفق شد در برخی انتخابات ها، آمار بیش از ۷۰ و حتی ۸۵ درصدی مشارکت در انتخابات را به نام خود ثبت نماید.

رویکرد مشروعیت در انتخابات
جمهوری اسلامی، یک مولود بالنده و پرنده­ای است که با دو بال در عرصه سیاست در حال پرواز است. مشروعیت و مقبولیت، دو بخش اساسی از نظام جمهوری اسلامی است که رهبر انقلاب این­گونه آن را تشریح می‌­فرمایند: « جمهوری اسلامی دو جزء دارد: جمهوری است، یعنی مردمی است؛ اسلامی است، یعنی بر پایه‌ی ارزش­های الهی و شریعت الهی است. مردمی است، یعنی مردم در تشکیل این نظام، در بر روی کار آوردن مسئولان این نظام نقش دارند، پس مردم احساس مسئولیت می­‌کنند؛ مردم برکنار نیستند. … دوران جمهوری اسلامی یعنی دوران حاکمیت آن کسانی که از مردمند، با مردمند، منتخب مردمند، در کنار مردمند، رفتارشان شبیه رفتار مردم است. این، معنای مردمی است. مردمی است، یعنی باید به عقاید مردم، به حیثیت مردم، به هویّت مردم، به شخصیت مردم، به کرامت مردم اهمیّت گذاشته بشود. این‌ها مردمی است. اسلامی است، یعنی همه‌ی آن‌چه که گفتیم، پشتوانه‌ی معنوی پیدا می‌کند. حکومت­‌های دموکراسی سکولار، بیگانه‌ی از دین، جدای از دین، و در مواردی ضد دین، می‌­روند کنار. اسلامی است، یعنی مردم در کار دنیایشان هم که کار می‌­کنند، تلاش می‌­کنند، در واقع دارند کارِ خدائی می­‌کنند(۷)

لذا رویکرد مشروعیت، بخش نخست در نظام مردم­‌سالاری دینی محسوب می‌شود که رهبر انقلاب این‌گونه ترسیم می­‌کنند: « هر کسی با هر تعداد رأیی که از طرف اکثریّت مردم بر طبق چهارچوب قانون اساسی انتخاب شد؛ این مشروع است، دولت قانونی است و باید مردم او را قانونی بدانند و تا آن‌جایی که می‌توانند به او کمک کنند؛ [البتّه] حقوق دوجانبه‌ای برقرار است(۸)

رویکرد مقبولیت در انتخابات
رهبر انقلاب، توجه به نظر و آراء مردم(که ریشه در مبانی دینی، انقلابی و اندیشه امام راحل دارد) در قالب انتخابات را، ملاک ارزیابی مقبولیت و معیار سنجش این موضوع می­‌دانند. «معیار تکیه‌ی به مردم، معیار مشهود و محسوس و قابل اندازه‌گیری، همین انتخابات است(۹) در نگاه رهبری، اینکه چه فرد، گروه و حزبی، مورد اقبال مردم قرار گیرند، اساس حضور مردم در فرآیند انتخابات را مهر تأیید و رویکرد مقبولیت مردم نسبت به نظام می­‌دانند: « رأی به هر نامزدی، رأی به جمهوری اسلامی است؛ رأی اعتماد به نظام و سازوکار انتخابات است(۱۰)

اقتدار سیاسی؛ نتیجه مشروعیت و مقبولیت
رهبر انقلاب، ضمن آن‌که نتیجه مشارکت عمومی در انتخابات را نشانه مشروعیت و مقبولیت نظام اسلامی می‌دانند، بلکه این دو می‌تواند، مقدمه اقتدار ملّی باشد. « همین انتخابات­‌ها، همین پای صندوق رفتن‌ها، همه‌ی این­‌ها مظهر حضور مردم و مظهر نشان دادن اقتدار مردم است(۱۱) همچنین معظم له، معتقدند: « انتخابات مظهر حضور مردم و محصول آن، مظهر رأی مردم و خواست مردم است؛ باید به آن احترام گذاشت(۱۲)

در نگاه رهبر انقلاب اسلامی، آن‌چه می‌تواند، مقبولیت مردمی را دچار مشکل بسازد، بی‌­اعتماد مردم و سلب اعتماد ملّت نسبت به کارایی نظام است. « یکی از مسائلی که این‌ها به‌شدّت دنبال آن هستند، سلب اعتماد مردم از کارایی نظام است. بعضی از حرف‌هایی که می‌شنوید، اتّفاقی نیست. تصادفی نیست که بعضی کسان بیایند درباره نظام اسلامی بحث کنند و بحران مشروعیت نظام را مطرح سازند. نظامی را که با رأی و خواست و مجاهدت مردم و با این همه احساسات و عواطف سرِ کار آمده، با این همه مشکلات دست و پنجه نرم کرده و از این همه دشمنی­‌ها و مقابله‌ها سرافراز بیرون آمده – و همه هم به کمک مردم بوده است – زیر علامت سؤال بگذارند و بگویند بحران مشروعیت! این‌ها تصادفی نیست(۱۳)

لذا ساختارها و نهادهای مختلفی برای مصونیت آراء مردم و کسب اعتماد عمومی در قانون اساسی و فرآیند انتخابات طراحی شده است که به تعبیر رهبر انقلاب، شورای نگهبان قانون اساسی نقش محوری در این بین دارد: « چیز مهمی که در قانون اساسی پیش‌بینی شد و بحمداللَّه در طول مدت دوازده سال گذشته، پشتوانه‌یی برای اعتماد و اطمینان مردم محسوب شد – یعنی همین مجلس محترم خبرگان – امروز هم تضمین و نقطه‌ی اتکایی برای مردم ایران نسبت به ثبات نظام اسلامی است؛ بخصوص با توجه به این‌که در یک انتخابات عمومی، مردم با آزادی و شوق و رغبت شرکت کردند و چهره‌هایی را که می‌شناختند و به آن‌ها اعتماد داشتند و سوابق حسنه‌یی از آن‌ها در یادشان بود، انتخاب کردند و بحمداللَّه این مجلس فراهم آمد».(۱۴)


۱- مصطفى کواکبیان، «جمهوریت ، مشروعیت و مقبولیت»، جمهوریت و انقلاب اسلامى (مجموعه مقالات)، – (تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، ۱۳۷۷) ص ۴۷۷؛ على آقا بخشى، فرهنگ علوم سیاسى (تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمى ایران، ۱۳۷۴) ص ۱۸۵
۲- همان، ص ۴۹۶
۳- ر.ک: اکبری معلم علی، (۱۳۸۳)، مشروعیت و مقبولیت ولایت فقیه از دیدگاه امام خمینى(ره)، فصلنامه علوم سیاسى شماره ۲۵
۴- برگرفته از مقاله «انتخابات نهم مجلس شورای اسلامی؛ فرصت‌ها و چالش‌های احتمالی امنیت ملّی»، به نگارش علی محمد نائینی، انتشار یافته در پایگاه خبری صبح انتخابات
۵- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در حرم مطهر رضوی ۱۳۹۴/۰۱/۰۱
۶- هیل، کریستوفر: ۱۳۸۷؛ ماهیّت متحول سیاست خارجی، ترجمه علیرضا طیب، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی
۷- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار عمومی مردم چالوس و نوشهر ۱۳۸۸/۰۷/۱۵ 
۸- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در حرم مطهر رضوی ۱۳۹۴/۰۱/۰۱ 
۹- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری ۱۳۹۰/۱۲/۱۸ 
۱۰- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در مراسم بیست‌ و چهارمین سالگرد رحلت امام خمینی(رحمه‌الله) ۱۳۹۲/۰۳/۱۴ 
۱۱- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار جمعی از مردم و خانواده شهدا و ایثارگران ۱۳۹۰/۱۲/۱۰ 
۱۲- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار مردم قم به مناسبت سالروز ۱۹ دی ۱۳۹۰/۱۰/۱۹ 
۱۳- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی ۱۳۸۲/۰۲/۲۲ 
۱۴- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار اعضای مجلس خبرگان ۱۳۶۹/۱۲/۰۱ 

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

در این پرونده بنا به بازخوانی و انتشار مصاحبه‌های کمتر دیده شده «آیت الله سید علی خامنه‌ای» با رسانه‌های مختلف داخلی و خارجی در دوران ریاست جمهوری داریم.

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)