۸ بهمن ۱۳۹۸ مصادف با   2 جمادی الثانی 1441
تاریخ: ۱۳ آذر ۱۳۹۸ |   تعداد بازدیدها: 444
کد خبر:75862
| ف | | |

کارکردهای علم و اقتدار علمی در نظام اسلامی (4)

منطقه‌ ممنوعه‌ی غربی‌ها

امروز غربی‌ها یک منطقه‌ی ممنوعه‌ای در زمینه‌ی علوم انسانی به وجود آورده‌اند؛ در همه‌ی بخش‌های مختلف؛ از اقتصاد و سیاست و جامعه‌شناسی و روانشناسی بگیرید تا تاریخ و ادبیات و هنر و حتی فلسفه و حتی فلسفه‌ی دین. یک عده آدم ضعیف‌النفس هم دلباخته‌ی این‌ها شده‌اند و نگاه می‌کنند به دهن این‌ها که ببینند چه می‌گویند؛ هر چه آن‌ها گفته‌اند، برایشان می‌شود وحی مُنزل؛ این است که بد و غلط است.

پایگاه تحلیلی مصداق/ تحقق اقتدار و رسیدن به حداقل های اقتدار در زمینه های مختلف از اقتدار نظامی و امنیتی گرفته تا اقتدار سیاسی و اقتصادی شاخص ها و بسترهای مختص به خود را دارد. در این بین اقتدار علمی از جهاتی دارای گستره وسیع از تحقق اقتدار فکری و علوم مبنایی تا علوم انسانی و اجتماعی و نیز عرصه های علوم فنی، مهندسی، پزشکی و حوزه فناوری های نوین را شامل می شود و از سوی دیگر عرصه اقتدار علمی، ضامن رشد و ارتقاء در بسیاری از سایر ابعاد اقتدار نظام اسلامی محسوب می شود. لذا سعی خواهد شد در این مجال به برخی از جنبه ها و بسترهای تحقق اقتدار علمی در شرایط کنونی نظام اسلامی را براساس رهنمودها و اندیشه های رهبر انقلاب برشمریم. « این قدرت – که امروز محور همه‌ی تحرکات بین‌المللی شده – متوقف است به علم؛ و لذا ثروت امریکا هم ناشی از علم است، توانائی­های تبلیغاتی‌اش هم ناشی از علم است، موقعیت بین‌المللیِ سیاسی‌اش هم ناشی از علم است. علم است که یک کشور را به یک اقتداری می‌رساند؛ علم، این‌قدر برای کشورها مهم است.»(۱) رهبر انقلاب در بیانی، ابعاد مختلف این موضوع مهم(ارتباط اقتدار علمی و حوزه اقتصاد) را اینگونه تبیین می نمایند: « افزایش شش برابری داروهای نوترکیب، افزایش صادرات کالا و خدمات دانش‌بنیان؛ اینها همه مربوط به سال ۹۰ است. اینها بخشی از دستاوردهای «سال جهاد اقتصادی» است. اینها پیشرفت علمی است، پیشرفت فناوری است، نشان دهنده‌ی اقتدار علمی کشور است، اما دارای تأثیر مستقیم اقتصادی برای کشور است. جهاد اقتصادی یعنی این.»(۲)

حراست از منابع انرژی
یکی از ابعاد و بسترهای تحقق اقتدار علمی کشور، توجه صاحب نظران و دانشمندان علمی کشور در تقویت بنیه های علمی این مرز و بوم در محافظت از انرژی ها و منابع درونی کشور از جمله ثروت عظیم نفت و گاز است. در نگاه رهبر انقلاب، تمرکز دشمن نسبت به موضوعاتی همچون سلاح هسته ای، حقوق بشر و امثال آن، تنها بهانه ای برای توقف حرکت عظیم علمی و چپاول سرمایه های مادی(فرار سرمایه؛ ارزان خریدن نفت و گاز) و معنوی(فرار مغزها؛ استفاده از نیروی جوان ایرانی) این کشور است. لذا رهبر انقلاب مسأله اصلی را اینگونه ترسیم می کنند. « … مسئله‌ی اصلی چیست؟ مسئله‌ی اصلی، حراست مقتدرانه‌ی نظام اسلامی از ثروت عظیم نفت و گاز در این کشور است. امروز و فردا – مثل دیروز – اقتدار اقتصادی و سیاسی و به تبع آن، اقتدار علمی و نظامی، متوقف است به انرژی، به نفت. تا ده‌ها سال دیگر، دنیا محتاج نفت و گاز است؛ این یک مطلبِ مسلّم است. استکبار و قدرتهای استکباری میدانند که رگ حیاتشان به نفت و گاز وابسته است. آن روز که نتوانند این نفت ارزان را به دست بیاورند، آن روز که مجبور باشند برای تهیه‌ی نفت و گاز امتیاز بدهند و از زورگوئی دست بردارند، آن روز برای آنها مصیبت‌بار است.»(۳)

عرصه علوم جدید و نوظهور
یکی از بسترهای اقتدار علمی کشور، ورود به علوم وفنون نوظهور در دنیای کنونی است. جبهه استکبار سعی دارد در عامل واقعیت عرصه های علوم جدید را برای تداوم سلطه خویش، در دست خود قرار دهد و از دستیابی کشورهای دیگر به ویژه کشورهای مخالف خود ممانعت نماید و همچنین سعی می کند در عرصه تبلیغاتی و رسانه ای خویش نیز این را به افکار عمومی القاء نماید که همه علوم نوین در دست چند کشور ابرقدرت استکباری است و سایر کشورها برای رسیدن به حداقل های رشد علمی، نیازمند کمک این کشورهای خاص هستند. لذا در سال های اخیر ضمن استفاده از حربه های سیاسی و فشارهای اقتصادی و نیز بهره مندی از نفوذ اطلاعاتی و ترور شخصیت های علمی کشور، سعی داشته اند در مقام عمل، ایران اسلامی را از گام نهادن در عرصه های علوم نوظهور و جدید منع کنند و در عرصه رسانه نیز، دستاوردهای عظیم علمی کشور در علوم جدید را کتمان نمایند.

رهبر انقلاب این واقعیت را اینگونه بیان می نمایند: « پیشرفتهای علمی ما در این مدت سی و چند سال، پیشرفتهای حیرت‌آوری است. حالا فناوری هسته‌ای تصادفاً معروف شده است و همه توجه دارند – هم در کشور، هم در دنیا – لیکن فقط این نیست؛ فناوری هسته‌ای هست، علوم هوافضا هست، علوم پزشکی هست – خوشبختانه امروز کشور ما حائز رشته‌های بسیار مهم و دست‌نیافتنی پزشکی است و کارهای بزرگ پزشکی در این کشور انجام میگیرد – زیست‌فناوری هست، نانوفناوری که از علوم جدید و دانشهای نوی دنیاست، هست؛ سلولهای بنیادی که یکی از بزرگترین کارها در عرصه‌ی علم است، هست؛ شبیه‌سازی، ساخت ابررایانه‌ها، فناوری انرژی‌های نو، رادیوداروهای مهم و داروهای ضد سرطان هست؛ و این فهرست ادامه دارد. اینهائی که من عرض میکنم، رجزخوانی نیست؛ این گواهیِ مراکز علمی معتبر دنیاست.»(۴)

علوم غیر وابسته به نفت
بسیاری از کشورهای صاحب علم دنیا، در سال های گذشته به این جمع بندی رسیده اند که برای تحول در عرصه های مختلف اقتصادی و صنعتی و رسیدن به شاخص های مطلوب پیشرفت و توسعه، ناگزیر هستند که رویکرد تولید انرژی را از منابع فسیلی مرسوم در دنیا به سمت سایر انرژی های ارزان و پاک سوق دهند. لذا یکی از بسترهای جدید اقتدار علمی خویش را در کمک گرفتن از دستاوردهای علمی در عدم وابستگی انرژی بخش های مختلف کشورشان نسبت به نفت قرار داده اند. لذا جمهوری اسلامی نیز این بستر را نیز در سرحوله حرکت علمی خویش قرار داده است و رهبر انقلاب نیز این عرصه را اینگونه ترسیم نموده اند:« امروز حرکت کشور در جهت به دست آوردن دانش و فناوری در بسیاری از رشته‌ها، بخصوص در رشته‌های بسیار نو و برترِ کشور مشهود است. در بخشهای گوناگون؛ در بخش زیست‌فناوری، در بخش هوافضا، در بخش نانوفناوری، در بخش سلولهای بنیادی، در تولید رادیوداروهای بسیار مهم، در تولید داروهای ضد سرطان، در تولید موتور توربینهای بادی که وابستگی انرژی کشور را از نفت تا حدود زیادی از بین میبرد، در تولید ابررایانه‌ها که برای کشور بسیار مهم است، در فناوری انرژی‌های نو – که همه‌ی اینها از دانشهای سطح بالای دنیا هستند – خوشبختانه انسان مشاهده می کند که دانشمندان ما و جوانان ما به نحو فزاینده و شتابنده مشغول پیشروی هستند.»(۵)

نقش بی بدیل بستر دانشگاه ها
هر عرصه سیاسی، فکری، فرهنگی، اقتصادی و به خصوص علمی، برای شکل گیری و رشد خویش، نیازمند ایجاد نهادها و مموعه های منسمی است که بتوانند سیاست ها و اهداف آن عرصه را محقق سازند. در عرصه جهانی و در تجربه سالیان گذشته، دانشگاه ها بخش لاینفک عرصه علمی و بخش محوری در تحولات علمی کشورها را داشته اند. بدین سبب در نگاه رهبر انقلاب اسلامی نیز، دانشگاه به عنوان مرکز ثقل تحولات علمی کشور در تحقق اقتدار علمی بیان شده است. « امروز دانش به ابزار عمده سیطره غرب بر جهان تبدیل شده است و ریشه‌ای‌ترین کار در کشور، این است که جایگاه و قدرت علمی ایران را تا می‌توانیم ارتقاء ببخشیم که در این زمینه، دانشگاهها، مسئولیت سنگینی دارند.»(۶)

معظم له، در بیانی دیگر، مسئولیت مهم دانشگاه ها را در عرصه قدرت علمی اینگونه تبیین می نمایند: « قدرتهایی که در بخش‌های مختلف باید به‌وجود بیاوریم، در درجه‌ی اول قدرت علمی است. دانشگاه‌ها در این زمینه مسؤولیت دارند. … قدرت پیدا کنید. اگر ایران اسلامی بتواند در زمینه‌ی علمی سخن خودش را در حد سخنان اول دنیا دربیاورد، کار شدنی است؛ چون علم، ثروت هم ایجاد می‌کند، قدرت نظامی هم ایجاد می‌کند، اعتماد به نفس هم ایجاد می‌کند. من بارها گفته‌ام، باز هم می‌گویم و باز هم بارها تأکید خواهم کرد که پایه و زیربنای اقتدار آینده‌ی شما ملت عزیز در قدرت علمی است.»(۷)
همچنین ایشان در یکی از سخنرانی های خویش، دانشگاه های کشور را نسبت به عقب نماندن از چرخه علمی جهان و منطقه گوشزد می کنند که باید وظیفه تاریخی خود را در برهه حساس ایفا نماید. « امروز، موضوع علم برای کشور ما یک موضوع حیاتی است؛ و علم هم به میزان زیادی به شما مجموعه‌ی دانشگاهی متکی است. امروز دانشگاه باید احساس بکند که کشور در یک نقطه‌ی عطفی قرار گرفته است که با دو گونه حرکتِ دانشگاه، دو مسیر متباین و متعارض از این نقطه‌ی عطف بوجود خواهد آمد؛ اگر یک طور عمل کنیم به یک سمت خواهیم رفت، اگر به گونه‌ی دیگری عمل کنیم، به سمت دیگر و نقطه‌ی مقابل آن خواهیم رفت؛ پس در یک چنین لحظه‌ی حساسی قرار داریم. امروز مناسبات بین‌المللی روی قدرت می‌چرخد. می‌بینید دیگر، قدرتها به اتکاء و استناد قدرتمندی خودشان، زور می‌گویند و بی‌منطق و بی‌استدلال حرف می‌زنند. جُرم خیلی از دولتهای متوسط و دست پائین هم این است که زورگوئی آنها را به راحتی قبول می‌کنند؛ لذا زورگوئی بر اساس قدرت، امر رائجی شده است. … اگر ایران باید آینده‌ای داشته باشد و اگر این ملت باید همین راه استقلال و عزت و عدم وابستگی را که در آن وارد شده ادامه بدهد، این امکان ندارد مگر با عالم شدن این ملت. باید عالم بشوند و علم در این کشور ترقی پیدا کند. علمِ وارداتی، علم – به معنای حقیقی کلمه – نیست؛ علمِ درون‌زا است که اقتدار می‌بخشد. این‌که من مسأله‌ی تولید علم و شکستن مرزهای علم را مطرح کردم، به خاطر این است و باید آن را جدی بگیرید. حوزه‌ها سهمی دارند در بخشی، دانشگاه‌ها هم سهم عمده‌ای دارند در بخش دیگری. امروز اساتید و مدیران دانشگاه باید اینگونه به دانشگاه نگاه کنند.»(۸)                         

بستر نواندیشی وجرأت علمی
برای هر حرکت جدید، نیازمند تفکر متناسب با آن هستیم، نمی توان با تفکر دوران سلطنت پادشاهی گذشته و با بسترهای فکری و ساختارهای علمی گذشته حرکت جدید را پایه ریزی کرد. لذا رهبر انقلاب، مراکز علمی و دانشگاه ها را به ایجاد یک بستر جدید نواندیشانه سفارش می کنند و معتقدند، مسیر حرکت پرشتاب علمی و تحقق اقتدار علمی ایران، در بستر چنین تغییر نگاه و رویکرد جدید(جرأت علمی) میسر خواهد شد. « یکی از وظایف مهم دانشگاهها عبارت است از نواندیشی علمی. مسأله‌ی تحجّر، فقط بلای محیطهای دینی و افکار دینی نیست؛ در همه‌ی محیطها، تحجّر، ایستایی و پایبند بودن به جزمی‌گراییهایی که بر انسان تحمیل شده – بدون این‌که منطق درستی به دنبالش باشد – یک بلاست. آنچه که برای یک محیط علمی و دانشگاهی وظیفه‌ی آرمانی محسوب می‌شود، این است که در زمینه‌ی مسائل علمی، نواندیش باشد. معنای واقعی تولید علم این است. تولید علم، فقط انتقال علم نیست؛ نوآوری علمی در درجه‌ی اوّلِ اهمیت است. این را من از این جهت می‌گویم که باید یک فرهنگ بشود. این نو اندیشی، فقط مخصوص اساتید نیست؛ مخاطب آن، دانشجویان و کلّ محیط علمی هم است. البته برای نوآوری علمی – که در فرهنگ معارف اسلامی از آن به اجتهاد تعبیر می‌شود – دو چیز لازم است: یکی قدرت علمی و دیگری جرأت علمی. البته قدرت علمی چیز مهمی است. هوش وافر، ذخیره‌ی علمیِ لازم و مجاهدت فراوان برای فراگیری، از عواملی است که برای به دست آمدن قدرت علمی، لازم است؛ اما این کافی نیست. ای بسا کسانی که از قدرت علمی هم برخوردارند، اما ذخیره‌ی انباشته‌ی علمی آنها هیچ جا کاربُرد ندارد؛ کاروان علم را جلو نمی‌برد و یک ملت را از لحاظ علمی به اعتلاء نمی‌رساند. بنابراین جرأت علمی لازم است.»(۹)

بستر قدرت علوم انسانی
موتور محرک علم و فناوری، در همان معرفت و اندیشه دینی و انسانی نهفته است. اگر مبانی دینی و رویکرد معنوی بر فضای علم و فناوری کشور حاکم نشود، یا محرک و عامل پیشبرنده ای وجود نخواهد داشت تا دانشمندان و دانشجویان و نهادهای علمی را به سمت جلو رهنمون سازد و یا مسئولین علمی و دانشمندان و عالمان ما در دام وسوسه های دنیای مادی و حربه های شیطانی استکباری خواهند افتاد، لذا در نگاه اسلامی مه رهبر انقلاب نیز آن را بیان نموده اند، توجه به علوم فکری و علوم انسانی، جایگاه و بستر بی بدیلی برای تحقق اقتدار علمی کشور دارد. لذا ما برای ترسیم علم و فناوری مادی خویش، نیازمند تبیین علوم پایه خویش خواهیم بود. « شکی نیست که بسیاری از علوم انسانی، پایه‌ها و مایه‌های محکمی در این‌جا دارد؛ یعنی در فرهنگ گذشته‌ی خود ما. برخی از علوم انسانی هم تولید شده‌ی غرب است؛ یعنی به عنوان یک علم، وجود نداشته، اما غربی‌ها که در دنیای علم پیشروی کرده‌اند، اینها را هم به وجود آورده‌اند؛ مثل روانشناسی و علوم دیگر. خیلی خوب، ما، هم برای سرجمع کردن، مدوّن کردن، منظم کردن و نظام‌مند کردن آنچه که خودمان داریم، به یک تفکر و تجربه‌ی علمی احتیاج داریم، هم برای مواد و پایه‌هایی که آنها در این علم جمع آورده‌اند، به یک نگاه علمی احتیاج داریم. منتها گرفتن پایه‌های یک علم از یک مجموعه‌ی خارج از محدوده‌ی مورد قبول ما، به معنای قبول نتایج آن نیست. … امروز غربی‌ها یک منطقه‌ی ممنوعه‌ای در زمینه‌ی علوم انسانی به وجود آورده‌اند؛ در همه‌ی بخش‌های مختلف؛ از اقتصاد و سیاست و جامعه‌شناسی و روانشناسی بگیرید تا تاریخ و ادبیات و هنر و حتی فلسفه و حتی فلسفه‌ی دین. یک عده آدم ضعیف‌النفس هم دلباخته‌ی این‌ها شده‌اند و نگاه می‌کنند به دهن این‌ها که ببینند چه می‌گویند؛ هر چه آن‌ها گفته‌اند، برایشان می‌شود وحی مُنزل؛ این است که بد و غلط است. مثلاً چند تا فکر دارای اقتدار علمی، در یک نقطه‌ی دنیا به یک نتیجه‌ای رسیده‌اند، این معنایش این نیست که هر آنچه که آنها فهمیده‌اند، درست است! شما به مبانی خودتان نگاه کنید؛ ما تاریخ، فلسفه، فلسفه‌ی دین، هنر و ادبیات، و بسیاری از علوم انسانی دیگری که دیگران حتی آنها را ساخته‌اند و به صورت یک علم در آورده‌اند – یعنی یک بنای علمی به آن داده‌اند – مواد آن در فرهنگ و میراث علمی، فرهنگی و دینی خود ما وجود دارد.»(۱۰)

بستر شرکت‌های دانش بنیان
در پایان براساس نگاه رهبری به یکی از بسترهای مهم در جهت تحقق اقتدار علمی کشور اشاره خواهیم نمود که در صورت شکل گیری اصولی و واقعی این، بستر می توان بسیاری از مفاهیم و سیاست های کلان این حوزه را به صورت عملی محقق سازیم. لذا رهبر انقلاب معتقدند که: « یکی از چیزهایی که میتواند چرخه‌ی علم و فنّاوری را و حمایت از نخبگان را در کشور حسابی به حرکت دربیاورد، همین شرکتهای دانش‌بنیانی است که آقای دکتر ستّاری اشاره کردند و بعضی از دوستان دیگر هم اشاره کردند و خوشبختانه گسترش کمّی خوبی پیدا کرده. توصیه‌ی من این است که اوّلاً این گسترش ادامه پیدا کند؛ ثانیاً همان‌طور که یکی از جوانهای عزیزمان گفتند، در بخشهای مهم و اصلی فنّاوری کشور و صنعت کشور شرکت داده بشود و این شرکتها ارتباط پیدا کند با آن بخشهایی که در سیاستهای کلّی، اهمّیّت آنها تصریح شده؛ ثالثاً به کیفیّت این شرکتها توجّه شود؛ یعنی عدد شرکتها خوب و مهم است، امّا توجّه کنید معیارها و میزانهایی برای کیفیّت و اولویّت تعیین کنید، در نظر بگیرید و براساس اینها نسبت به این شرکتهای دانش‌بنیان عکس‌العمل نشان بدهید. اگر این شرکتها توسعه پیدا کنند، با کیفیّت باشند و کار بکنند، بلاشک ما دیگر مشکل کمک مالی دولتی به نخبگان هم نخواهیم داشت؛ یعنی خود این شرکتها اصلاً نخبگان را بی‌نیاز میکند از اینکه دولت بخواهد کمک مالی بکند که یک‌روز بگوید دارم، یک‌روز بگوید ندارم. این یک نکته که خیلی مهم است.»(۱۱)

 


  1. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار اساتید دانشگاه‌های استان خراسان‌ در دانشگاه فردوسی ۱۳۸۶/۰۲/۲۵ 
  2. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در حرم رضوی در آغاز سال ۱۳۹۰/۰۱/۰۱
  3. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در حرم رضوی در آغاز سال ۱۳۹۰/۰۱/۰۱
  4. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در خطبه‌های نماز جمعه تهران ۱۳۹۰/۱۱/۱۴ 
  5. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در حرم رضوی در آغاز سال ۱۳۹۰/۰۱/۰۱
  6. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار اعضای اتحادیه انجمن‌‌های اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه‌ها ۱۳۸۳/۱۲/۱۳ 
  7. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار دانشجویان برگزیده و نمایندگان تشکل‌های دانشجویی ۱۳۸۴/۰۷/۲۴
  8. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار اساتید دانشگاه‌های استان خراسان‌ در دانشگاه فردوسی ۱۳۸۶/۰۲/۲۵ 
  9. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی امیرکبیر ۱۳۷۹/۱۲/۰۹ 
  10. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه امام صادق (علیه‌السّلام) ۱۳۸۴/۱۰/۲۹
  11. بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار نخبگان علمی جوان ۱۳۹۵/۰۷/۲۸ 
نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

در این پرونده بنا به بازخوانی و انتشار مصاحبه‌های کمتر دیده شده «آیت الله سید علی خامنه‌ای» با رسانه‌های مختلف داخلی و خارجی در دوران ریاست جمهوری داریم.

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)