۸ بهمن ۱۳۹۸ مصادف با   2 جمادی الثانی 1441
تاریخ: ۴ آذر ۱۳۹۸ |   تعداد بازدیدها: 529
کد خبر:75534
| ف | | |

کارکردهای علم و اقتدار علمی در نظام اسلامی (2)

«علم» مایه‌ی قدرت و ثروت

علم مایه‌ی قدرت و ثروت است. اگر کشور شما و نظام جمهوری اسلامی باید به این قدرت و اقتدار دست پیدا کند تا بتواند از ملّت خود، از کشور خود، از ارزش‌های خود و از نظام خود پشتیبانی کند و مصونیت ببخشد – که قدرت فایده‌اش این است؛ اقتدار برای زورگوئی به دیگران نیست، برای جلوگیری از زورگوئی دیگران است – و اگر در کنار این به ثروت احتیاج دارد تا بتواند مشکلات گوناگونی را که میراث سال‌ها حکومت استبدادی در این کشور است برطرف کند، باید علم را به دست بیاورد.

پایگاه تحلیلی مصداق/ شرایط کنونی ما، در زمان و مکانی واقع شده است که سرزمین و مردم ایران، دوره‌های مختلف شاهانه از جمله نظام شاهنشاهی هخامنشی دوران باستان، دوران پادشاهی عصر صفوی تمدّن اصفهان و دوران ناکارآمدی و وابستگی پادشاهان قاجار و پهلوی را به خود دیده‌اند و به موازات آن حمله‌های بیگانگان را از مغول‌ها، افغان‌ها، پرتغالی‌ها، اسپانیایی‌ها، ترک‌ها، به خصوص انگلیسی‌ها را از تهاجمات نظامی و استعمارهای سیاسی و اقتصادی را در حافظه تاریخی خود یدک می‌کشد. حاکمیت جمهوری اسلامی در عصر حاضر وظیفه ای صد چندان را بر دوش مسئولین، آحاد مردم و به ویژه دانشمندان و طبقه علمی کشور گذاشته است که ضمن پاسداری از میراث علمی پیشینیان، مسیر روشن آینده را نیز ترسیم نمایند. در این نوشتار سعی بر این است براساس منظومه فکری رهبر انقلاب اسلامی، مفهوم و ماهیّت اقتدار علمی را در بستر جمهوری اسلامی ترسیم نمائیم.

هویّت دینی و انقلابی؛ سرآغاز تحقق اقتدار علمی ایران
تحقق انقلاب اسلامی نوید شروع یک حرکت جدید علمی با بهره‌مندی از عقبه دینی و سابقه تاریخی و تمدّنی و نیروی انسانی جوان و پرانگیزه داد. مسیری که توانست در عرصه سیاست، توان حاکمان شرق و غرب را به چالش بکشاند و به مرور در عرصه‌های نظامی، امنیتی نیز قدرت خویش را به جهانیان برساند و در شرایط کنونی به دنبال برتری اقتصادی، فرهنگی و رسانه‌ای خویش است. ولی به اذعان صاحب نظران و تأکیدات رهبر انقلاب اسلامی، وجه مشترک رشد مطلوب در عرصه اقتدار سیاسی، نظامی و امنیتی و نیز تثبیت تحولات اقتصادی، فرهنگی و رسانه‌ای در گرو اقتدار و رشد علمی می‌باشد.
لذا رهبر انقلاب اسلامی، شکل گیری هویّت مستقل اسلامی، ایرانی و انقلابی را سرآغاز یک حرکت جدید علمی در کشور معرفی کردند: «یکی از کارهای بزرگ انقلاب اسلامی همین است که یک هویّتی برای ملّت تعریف کرد و بر آن پافشاری کرد؛ منافع ملّی را براساس آن استخراج کرد و استنباط کرد و ترسیم کرد و تصدیق کرد و دنبال کرد. ما در آن شکل قبلی به منافع ملّی هم واقعاً نمی‌رسیم؛ کما اینکه شما ملاحظه کنید کشور ما با این‌همه سرمایه، با این‌همه امکانات، به‌خاطر از دست دادنِ همین هویّت، از دوران مشروطه تا قبل از انقلاب هیچ پیشرفتِ متناسب با شأنش و متناسب با آن سِیلی که در دنیا بود نداشت. در دنیای پیشرفته و فعّال و زنده، حرکت به سمت جلو ازلحاظ علمی، ازلحاظ فنّاوری، ازلحاظ بخش‌های مختلف زندگی جور دیگری پیش رفت؛ [امّا] در کشور ما نه، توقّف و رکود حاکم بود؛ امّا از انقلاب به این‌طرف با تغییر این نگاه، وضعیّت عوض شده. ما از بعد از انقلاب احساس می‌کنیم پیشرفت داریم، احساس می‌کنیم داریم به جلو حرکت می‌کنیم؛ البتّه عقب‌افتادگی‌ها زیاد است، امّا پیشرفت محسوس است.»(۱)
ما براساس آموزه‌های اسلامی و اندیشه امام راحل و رهبر انقلاب، ناگزیریم که از بستر علمی و گذرگاه اقتدار علمی، پیچ و خم‌های موجود را پشت سر گذاریم و مسیر پیشرفت را با تمامی اقوام ایرانی، مذاهب متنوع و اقشار و سنین مختلف بپیمائیم. رهبر انقلاب انتخاب این راهبرد را براساس گوهرهای ناب اندیشه عترت، اینگونه ترسیم نموده اند: « پیشرفت علمی، کشور را قدرتمند می‌کند. مجری عزیزمان امروز حدیثی را خواندند: اَلعِلمُ سُلطان؛ «سلطان» یعنی اقتدار؛ علم، اقتدار است؛ هر کسی که آن را داشته باشد «صالَ»، یعنی دست قدرتمند را خواهد داشت؛ هرکس که آن را نداشته باشد «صیلَ عَلَیه»، یعنی دست قدرتمندی بر سر او خواهد آمد یعنی زیرِ دست خواهد شد؛ این علم [است]. امروز شما این را مشاهده می‌کنید؛ آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها به‌خاطر علمی که تحصیل کرده‌اند، توانسته‌اند همه‌ی دنیا را تصرّف کنند. شما می-دانید آمریکا، انگلیس، فرانسه و بسیاری از کشورهای اروپایی -حتّی کشورهای کوچک- سالهای متمادی، بعضی‌شان قرن‌ها، توانستند کشورهایی را تصرّف کنند، هستی‌های آن‌ها را به باد بدهند و نابودشان کنند؛ بر ملّت‌ها اقتدار پیدا کردند و مسلّط شدند، به‌خاطر علم؛ دنبال علم بودند. ما غفلت کردیم، از قافله‌ی علم عقب ماندیم، با آن سابقه‌ی تاریخی، با این استعداد درخشان! [امّا] دیگران جلو افتادند؛ ما باید این را جبران کنیم.»(۲)

نیروی جوانی ضامن تحقق توان علمی
راهبرد محوری ما براساس منظومه فکری رهبر انقلاب، در جهت تحقق اقتدار علمی در گرو اتکاء به نیروی جوانی و بهره مندی از نخبگان علمی تبیین شده است. لذا ایشان، بارها مخاطب اصلی خویش را در رسیدن به اقتدار علمی کشور، جوانان دانشجو و نخبگان علمی کشور قرار داده اند: « من توصیه‌ام به جوان‌ها این است که اوّلاً جوان‌های دانشجو و دانش‌آموز تحصیلات را خوب دنبال بکنند. علم وسیله‌ی قدرت است؛ یکی از مهم‌ترین مؤلّفه‌های قدرت ملّی، عبارت است از دانش؛ علم را دنبال بکنند؛ اهداف عمومی را بر خواسته‌های شخصی مقدّم بدارند؛ بصیرت خودشان را نسبت به اوضاع کنونی، نسبت به گذشته‌ی تاریخیِ نزدیک، روزبه‌روز افزایش بدهند و بتوانند صحنه‌ی امروز دنیا را مشاهده بکنند.»(۳)
همچنین در بیانی دیگر می‌فرمانید که: «جوان‌های عزیز! این کشور مال شماست، فردا متعلق به شماست. یک نظام مقتدر – چه اقتدار علمی، چه اقتدار سیاسی، چه اقتدار اقتصادی، چه اقتدار اطلاعاتی، چه اقتدار تحرک در مناطق گوناگون جهان و اقتدار بین‌‌‌‌‌المللی – مایه‌‌‌‌‌ی عزت شماست، مایه‌‌‌‌‌ی افتخار شماست و شما باید برای تکمیل و تتمیم چنین نظامی تلاش کنید و احساس وظیفه کنید. جوانها وظیفه دارند.»(۴)

اقتدار علمی؛ عامل رفع خلأهای گذشته و کمبودهای حال
تنها راه نجات کشورهای اسلامی و سایر کشورهای مظلوم و آزادی خواه براساس مدل انقلاب اسلامی ایران، از مسیر استقلال سیاسی آغاز می‌شود، ولی برای مقابله با تهدیدات دشمنان و تثبیت استقلال خویش و رشد اقتصادی، نیازمند خودکفایی و اقتدار علمی است. لذا رهبر انقلاب بارها این موضوع را به مردم ایران و سایر کشورهای و ملّت‌های اسلامی گوشزد نموده اند: «ببینید، علم مایه‌ی قدرت و ثروت است. اگر کشور شما و نظام جمهوری اسلامی باید به این قدرت و اقتدار دست پیدا کند تا بتواند از ملّت خود، از کشور خود، از ارزش‌های خود و از نظام خود پشتیبانی کند و مصونیت ببخشد – که قدرت فایده‌اش این است؛ اقتدار برای زورگوئی به دیگران نیست، برای جلوگیری از زورگوئی دیگران است – و اگر در کنار این به ثروت احتیاج دارد تا بتواند مشکلات گوناگونی را که میراث سال‌ها حکومت استبدادی در این کشور است برطرف کند، باید علم را به دست بیاورد. برای یک ملّت، علم وسیله‌ای است برای رسیدن به اقتدار ملّی و ثروت ملّی.»(۵) همچنین در بیانی دیگر می‌فرمایند: « کشورهای اسلامی باید از این امکانات و ذخایر طبیعی و انسانی در جهت افزایش قدرت علمی خود استفاده نمایند. … غربی‌ها با استفاده از منابع طبیعی مسلمانان به پیشرفت علمی رسیدندو اکنون این قدرت علمی را وسیله‌ای برای سلطه و فشار بر دولت‌های اسلامی قرار داده‌اند.»(۶) غربی‌ها، بواسطه همین رویکرد علمی، توانستند از دوران قرون وسطا جدا شده و در دوره رنسانس داعیه حکمرانی بر کشورهای دنیا را داشته باشند: « این‌ها به‌خاطر گستاخی و جرأتی که داشتند و به‌خاطر دانشی که کسب کردند، به این‌جا رسیدند. ببینید دانش چقدر وسیله‌ی اقتدار است. به‌وسیله‌ی دانشی که کسب کردند، همه‌ی دنیا را تحت سیطره‌ی خودشان خواستند.»(۷)

براساس همین تجربه غربی‌ها، حاکمان مستکبر، به خوبی می‌دانند راه استمرار سلطه خویش بر کشورهای دنیا را توقف رشد علمی در کشورهای هدف، و یا وابستگی علمی کشورهای مستعمره فکری و فرهنگی خویش می‌دانند. لذا رهبر انقلاب تأکید می‌کنند که: « یکی از موضوع‌هایی که نمی‌گذارند در کشورهای زیر سلطه رشد کند و بشدت مانع آن می‌شوند، مسأله‌ی علم است؛ چون می‌دانند علم ابزار قدرت است. خود غربی‌ها با علم به قدرت رسیدند؛ این یکی از پدیده‌های تاریخ بود. البته علم بین شرق و غرب دست به دست گشته و برای مدتی هم آن‌ها در جهالت بودند. در همان دوره‌ی قرون وسطا، که خودشان توصیف می‌کنند، در این طرف دنیا وقت شکوفایی علم بوده است؛ امّا بمجردی که آن‌ها به علم رسیدند، از علم به‌صورت یک ابزار برای اقتدار و کسب ثروت و گسترش سلطه‌ی سیاسی و جذب ثروت ملّت‌ها و تولید ثروت برای خودشان استفاده کردند و از آن ثروت باز تولید علم کردند و علم را بالا بردند و دانش خودشان را رشد دادند. آن‌ها می‌دانند که علم چقدر در قدرت بخشیدن به یک ملّت و به یک کشور، تأثیر دارد، لذاست که اگر بخواهند نظام سلطه؛ یعنی رابطه‌ی سلطه‌گر و سلطه‌پذیر باقی بماند و حاکمِ بر نظم جهانی باشد، باید نگذارند آن بخشی که آن‌ها مایلند سلطه‌پذیر باشند، دارای علم شوند؛ این یک استراتژی است که بروبرگرد ندارد و الان رفتارشان هم در دنیا بر همین منوال است؛ لذا باید برای کسب علم و تحقیق جهاد کرد؛ باید کار کرد.»(۸)


۱ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار مسئولان نظام، ۱۳۹۶/۰۳/۲۳ 
۲ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان، ۱۳۹۴/۰۸/۱۲ 
۳ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار نخبگان جوان علمی، ۱۳۹۶/۰۷/۲۶ 
۴ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهران، ۱۳۸۸/۰۶/۲۰
۵ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار نخبگان جوان دانشگاهی، ۱۳۸۷/۶/۰۵
۶ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی امیر قطر با رهبر انقلاب، ۱۳۸۵/۰۲/۱۱ 
۷ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از مسئولان و نخبگان استان همدان، ۱۳۸۳/۰۴/۱۹ 
۸ بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از مسئولان جهاد دانشگاهی، ۱۳۸۳/۰۴/۰۱

نظرات کاربران

1
دیدگاه بگذارید

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
حق جو Recent comment authors
  Subscribe  
newest oldest most voted
حق جو
Guest
حق جو

توجه به نیروی جوانی و نخبگان عامل رسیدن به اقتدار علمی هستند که بارها حضرت آقا مطرح کردند ولی متاسفانه در عمل محقق نشده …

در این پرونده بنا به بازخوانی و انتشار مصاحبه‌های کمتر دیده شده «آیت الله سید علی خامنه‌ای» با رسانه‌های مختلف داخلی و خارجی در دوران ریاست جمهوری داریم.

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)