۲۷ خرداد ۱۳۹۸ مصادف با   13 شوال 1440
تاریخ: ۱۶ خرداد ۱۳۹۸ |   تعداد بازدیدها: 123
کد خبر:72809
| ف | | |

آرایش جنگی دشمن (8)

آرایش جنگ نرم فرهنگی

پایگاه تحلیلی مصداق/یکی از محوری‌ترین مسائل در خصوص جنگ نرم فرهنگی، اولویت در انسانی بودن نبرد (رویارویی اذهان، افکار و قلوب) است. بدین معنا که نبرد میان انسان­‌ها و قابلیت­های احساسی و ادارکی آنها در جریان است و نه علیه مناطق حساس، نقاط استراتژیک، منابع طبیعی، مرزهای جغرافیایی و نظایر آن. از این رو، سؤالی […]

پایگاه تحلیلی مصداق/یکی از محوری‌ترین مسائل در خصوص جنگ نرم فرهنگی، اولویت در انسانی بودن نبرد (رویارویی اذهان، افکار و قلوب) است. بدین معنا که نبرد میان انسان­‌ها و قابلیت­های احساسی و ادارکی آنها در جریان است و نه علیه مناطق حساس، نقاط استراتژیک، منابع طبیعی، مرزهای جغرافیایی و نظایر آن. از این رو، سؤالی مدنظر است که آیا دشمن در طرح ریزی جنگ نرم فرهنگی ـ از نظر انتخاب هدف‌ها، ابزارها و برنامه‌ها، شیوه‌های اقدام و نظایر آن ـ به نوع و جنس مخاطب هم اهمیّت می‌­دهد یا نه؟

آیا دشمن برای هر یک از طبقات جامعه برنامه و شرح اقدام خاصی دارد یا این‌که این جنگ نرم را به عنوان یک بسته عام و خطاب به همه اقشار جامعه و با اولویت یکسان هدف‌گذاری نموده است؟

فرضیه آن است که جنگ نرم و شناختی براساس مخاطب شناسی دقیق و آگاهی دشمن به عمق و لایه‌های امنیّت ملّی جوامع آماج استوار است و در آن، جامعه آماج جنگ نرم، به اقشار و لایه های مختلف تقسیم می‌گردد تا «تأثیر» پیام این نبرد، جدی تر و عمیق تر بر کالبد این جامعه به بار بنشیند. به تعبیر دیگر، بر اساس این‌که این جنگ متکی بر مخاطب شناسی دقیق بر اساس شاخص‌ها و معیارهای جامعه شناختی، روانشناختی، سنّی و جنسی و… است، تفکیک برنامه های آن متناسب با اقشار و افراد مختلف جامعه، دارای توجیه و قابل تأمل است .تجربه جنگ‌های نرم دشمن در جوامع مختلف نیز مؤید آن است که دقیقاً این برنامه ها با دسته  بندی ها و سطح شناسی مخاطبین مطابقت دارد.

برخی صاحب نظران از جمله؛ کرمی(۱۳۸۷)، ساندرس(۱۳۸۲)، میچل (۲۰۰۸) و الیاسی (۱۳۸۸) مهم‌ترین اهداف جنگ نرم شناختی و ادارکی امریکا و دنیای غرب در سایر کشورها را، تغییر ایدئولوژِی حاکم، کاهش مشارکت سیاسی مردم، القای ناکارآمدی حکومت، تغییر هویّت دینی و ملّی شهروندان با تخریب پیشینه تاریخی آنان، دست‌کاری افکار عمومی در جهت خواسته‌های خود و علیه نظام حاکم، کاهش انسجام اجتماعی، کاهش انسجام درحاکمیّت، تغییر ارزش‌های جامعه و ایجاد استحاله فرهنگی، تغییر الگوی سیاسی حاکم و تشدید و تقویت واگرایی قومی برشمرده‌اند. شناسایی اهداف مرجع در بحث امنیّت نرم دارای اهمیّت است. ایدئولوژی دولت، مشارکت سیاسی، کارآمدی حکومت، هویت، انسجام اجتماعی و افکار عمومی برخی از مهم‌ترین اهداف مرجع در چارچوب امنیت نرم به شمار می‌آید.

به واقع، آن‌چه دشمن به عنوان محور جنگ نرم شناختی و ادراکی علیه نخبگان جامعه در نظر دارد، در مورد عموم و طبقات عادی جامعه فاقد تأثیرگذاری عمیق و جدی است. چرا که راهکارهای دشمن در این حوزه عمدتاً بر حوزه اندیشه ای و فکری استوار است تا حوزه های احساسی. به عکس، نوع به هیجان آوردن عموم جامعه نیازمند استدلال‌های پیچیده و استفاده از نظریه ها و تفاسیر دشوار فلسفی و نظریه پردازی ـ که در مورد نخبگان کاربرد دارد ـ نخواهد بود. علاوه بر تفاوت در انتخاب روش‌ها و تاکتیکک‌ها، عمق و دامنه اهداف دشمن در این سطوح نیز عمدتاً متفاوت است.

در سطح راهبردی، دشمن بر کارآیی و بقای نظام متمرکز می‌شود و از این رو، سطوح عالی تصمیم گیری و مدیریت عالی کشور (مدیران ارشد) را هدف قرار می‌دهد (ضربه به قدرت راهبری نظام) امّا در سطح عملیاتی، پشتوانه‌ها و ارکان امنیّت ساز جامعه مدنظر قرار می‌گیرند و در سطح تاکتیکی نیز ضربه به ساختار نظام از پائین ترین سطح جامعه تعقیب می‌شود، مشروعیت نظام و ایجاد شکاف میان حکومت و ملّت به صورت مستقیم در دستورکار قرار می‌گیرد و از این رو، لایه های عمومی جمعیت کشور و اقشار جامعه هدف قرار می‌گیرند.(۱)

از این رو، سطح شناسی جنگ نرم شناختی به عنوان یکی از شیوه‌های تحلیل و مطالعه این جنگ به شمار می‌رود که نه تنها برای ادراک طرز تفکر دشمن بلکه برای عینیت بخشی به مخاطبین و جوامع آماج و همچنین انتخاب نوع راهکارهای مقابله و آفند متناسب با خنثی سازی هدف گذاری های نبرد نرم دشمن نیز تأثیرگذار و دارای اهمیّت جدّی است.

با توجه به فرآیندی که در مورد این جنگ تعریف شده است، تغییر در باورها، افکار و رفتار فردی، گروهی یا همگانی جامعه موردنظر، مادامی ماندگار و منتج به نتایج قطعی خواهد شد که ساختارهای سیاسی و مدیریتی جامعه مذکور را نیز متأثر سازد و یا به جایگزینی این ساختارها و برپایی ساختارهای جدید (تغییر رژیم) یا فروپاشی بنیادهای ساختارهای مستقل و ایجاد ساختارهای منفعل وابسته منتهی شود. هدف راهبردی غرب را می‌توان تحقق این تغییر ساختاری دانست. این هدف راهبردی از مجاری مختلف و با تکیه بر نوع مخاطبین آن و همچنین به رهگیری تدریجی از فنون و طرح ریزی و انجام عملیات‌های مختلف امکان‌پذیر می‌شود. در جمع‌بندی چرایی و منشاء جنگ نرم فرهنگی علیه جمهوری اسلامی می‌توان گفت، مقام معظم رهبری بر دو دلیل اصلی به عنوان منشاء جنگ و چرایی به‌ وجود آمدن جبهه عظیم فرهنگی در برابرجمهوری اسلامی تأکید دارند، که عبارت است از:
۱- شکست دشمن در مواجهۀ سخت با نظام اسلامی؛
۲- عمیق‌تر و پیچیده‌تر شدن ریشه‌های نظام اسلامی.
منطبق بر دیدگاه رهبری از طرق زیر، سرمایه های شناختی مردم و جامعه ایرانی اسلامی ما در حال ضربه خوردن است.در منظومه فکری رهبر انقلاب، می توان راهبرد آرایش جنگ نرم فرهنگی و اهداف اصلی حملات دشمنان انقلاب اسلامی در این حوزه را در موراد زیر خلاصه نمود:

برای نمونه معظم له می‌فرمایند: « امروز بیشترین نقشه‌ی دشمنان، این است که ملّت ایران این اعتماد به نفسی را که دارد از دست بدهد. تلاش مهمّ جنگ نرم دشمن، امروز متوجّه این است که ملّت ایران امیدش را از دست بدهد.»(۲)

در پایان این بخش، می توان به دشمن شناسی و رویکرد دشمن در مواجهه نرم در منظومه فکری رهبر انقلاب  می توان اشاره نمود: « جبهه دیگرى که دشمن بر روى آن سرمایه‌‌گذارى می کند، منصرف کردن ذهن مردم از دشمنىِ دشمن است. ما هرگز منکر نیستیم که در نارسائى‌‌هاى گوناگون و مشکلات فراوان جامعه، گاهی به سبب تقصیرهاى شخصى و تقصیرهاى اجتماعى است که در درون جامعه وجود دارد؛ در این هیچ تردیدى نیست.»(۳)

راهبرد استقلال فرهنگی و عملیات شناختی
قدرت نرم بازی در اذهان و قلب‌ها است که سلاح‌ها و تجهیزات مخصوص خود را دارد و این امکانات روز به روز پیشرفته‌تر و عملیاتی‌تر می‌شود و در قرن بیست و یکم کسانی از بازی قدرت برنده بیرون می‌آیند که بتوانند قلب‌ها را بیشتر و بهتر تصرف کنند. در جنگ شناختی اگر رسانه، نقش زبان، قلم یا هر وسیله وابزاری در حفظ فرهنگ، آرمان وارزش‌های اخلاقی جامعه خود بکوشد، توطئه‌های دشمن را خنثی کرده و اگر برخلاف آن باشد، یعنی ارزش‌ها و باورهای غیرملّی و فرهنگی غربی را تبلیغ و ترویج کند، ناخواسته سرباز دشمن شده است مهم ترین عامل انتقال پیام به عموم مردم و واسطه تأثیر رسانه‌های همگانی بر مردم، نخبگان می‌باشد. از این رو شناسایی آن‌ها و به کارگیری توانمندی‌هایشان در صف ستیز با دشمن بسیار مهم و ضروری است.(۴)اهمیّت فرهنگ و هویت یک ملّت به حدّی است که حضرت امام خمینی(ره) درباره آن چنین فرمودند:« … بی شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است.اساساً فرهنگ هر جامعه هویّت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می‌دهد و با انحراف فرهنگ هرچند، جامعه در بعد اقتصادی، سیاسی،صنعتی و نظامی قدرتمند و قوی باشد پوچ و میان تهی است … استقلال  و موجودیت هر جامعه از استقلال فرهنگ آن نشأت می‌گیرد و ساده اندیشی است که گمان شود با وابستگی فرهنگی، استقلال در ابعاد دیگر یا یکی از آن‌ها امکان پذیر است.»(۵)

حال می‌فهمیم چرا آمریکا به جای این‌که به کشوری مثل ایران حمله نظامی کند سعی دارد با استفاده از ابزار رسانه، فرهنگ آن تخریب کرده و ارزش‌های آن‌ها را برباید تا دیگر شاهد هیچ گونه مقاومتی از سوی عامه مردم نباشد. ساده ترین ابزار تهاجم فرهنگی  که می توان با آنها یک نسل را گمراه کرد همین ابزار و وسایل هستند که روزانه با آن‌ها روبه رو هستیم. از رایانه و شبکه اینترنت گرفته تا شبکه های ماهواره ای، از فیلم های غیراخلاقی گرفته تا تهیه و توزیع مواد مخدر، از انواع کفش و پوشاک گرفته تا تغییرات در الگوی حجاب.آری این‌ها ابزاری ساده ولی در عین حال مؤثر برای تغییرات الگوی فرهنگی و سرمایه‌­های شناختی هستند.(۶)

برای مثال، یوزف اچ. یروشلمی(Yosef H. Yerushalmi)، مدیرمرکز مطالعات اسرائیل و یهود، دانشگاه کلمبیا اعتراف می‌کند که: « تمام مشکلات ما ریشه در هویّت ایرانیان دارد که بخش قابل توجهی از آن وابسته  به باورهای مذهبی آن‌هاست. پس بنابراین تلاش برای از بین بردن  و حتّی کمرنگ نمودن مظاهر اعتقادی اسلامی مانند رعایت حجاب و… اولویت نخست عملیاتی ما است که در این مسیربه استفاده از  تمامی ابزارهایی که در اختیار داریم بویژه رسانه ها به شدت پایبندیم.»(۷)

لذا رهبر معظم انقلاب هدف محوری دشمن در تقابل نرم با انقلاب اسلامی و ملّت ایران می‌فرمایند: « هدف اصلی و نهایی جنگ نرم، انحلال درونی و استحاله داخلی جمهوری اسلامی از طریق تغییر باورها و سست کردن ایمان مردم و به ویژه جوانان است».(۸)

لذا در آرایش جنگ نرم، مابد به دنبال استقلال فرهنگی، ترسیم هویّت اسلامی، انقلابی و ایرانی و نیز به دنبال فرآیند تولید پیام اثربخش در قالب یک عملیات شناختی و ادراکی براساس شاخص های ارتباطات اقناعی و با هدف رشد و تکامل فکری و شناختی ملّت ایران باشیم.

« فرهنگ ما، فرهنگ الهی است؛ این فرهنگ، استقلال ما را تضمین و تأمین می‌کند، آزادی ما را هم تأمین می‌کند. آن کسانی که به نام آزادی، ولنگاری را در جامعه ترویج می‌کنند، آزاد نیستند، این‌ها اسیر دست‌بسته‌ی فرهنگ غربی‌اند؛ فرهنگ غربی است که دارد این‌ها را هدایت می کند.»(۹)

امروزه با توجه به رشد فکری و آگاهی عمومی ملت‏های جهان، نفوذ و سلطه و به‏‌دست آوردن مستعمرات از راه لشکرکشی‌‏های نظامی، به آسانی امکان‏‌پذیر نیست و در صورت اجرا هزینه‏‌های زیادی را بر مهاجمان تحمیل می‏‌کند؛ به همین سبب، استعمارگران روش نفوذ در کشورها را تغییر داده‌‏اند. ‌بدین ترتیب، استعمارگران، اکنون به این نتیجه رسیده‌‏اند که بهترین راه نفوذ در سایر کشورها، نفوذ در فرهنگ آنان و استحاله‏ی درونی و نابودی سرمایه­‌های شناختی جامعه است. آنان می‏‌خواهند ارزش‌‏های مورد پسند خود را ارزش‏‌های مترقی جلوه دهند و جا‏یگزین معیارهای بومی و فطری ملّت‌‏ها سازند و از این طریق، بدون هیچ دغدغه‏‌ای به آینده‌‏ی منافع خود در این کشورها مطمئن باشند.

جنگ شناختی، راهبرد محوری غرب برای اثرگذاری و نابودی سرمایه­‌های شناختی جامعه اسلامی و ایرانی دارد و روشی برای تحمیل اراده و تأمین منافع است که با غلبه بر طرف مقابل، بدون استفاده از قدرت نظامی و روش‌های خشونت آمیز اعمال می شود. این جنگ همه عرصه‌های اجتماعی یک نظام سیاسی را می‌تواند تحت تأثیر قرار دهد. اساسی‌ترین هدف کلان این جنگ سیال، پیچیده و همه جانبه در همه ابعاد، محورها و سطوح آن، تضعیف مشروعیت نظام است که از رهگذر آن، براندازی یا تغییر ساختارهای نظام سیاسی حاکم بر جامعه آماج، توجیه پذیر و دارای اقبال شود. اهمیّت جنگ نرم چنان است که خطر آن را می‌توان برابر با جنگ نظامی دانست.(۱۰)

راهبردهای به‌دست‌آمده توسط پژوهشگران مختلف برای مقابله با تهدیدهای نرم دشمن در حوزه فرهنگی، به گونه‌ای است که به کار بستن آن‌ها امکان مقابله هدفمند در خنثی‌ کردن بخش اعظم تهدیدهای نرم را دارد. می‌­توان با بررسی و ارزیابی مقایسه­‌ای نظریه­ی «موج سوم، نسل چهارم و دوره چهارم جنگ» به این نتیجه مشترک رسید که ماهیّت سخت افزاری جنگ(با ویژگی هایی مانند آتش پرحجم، حضور گسترده تانک و زره و انبوه نفرات زمینی) در حال گذرا به فضایی نرم افزاری، مجازی، فرامکانیکی و آشوب­ناک است. این فضای جدید را بُعد پنجم جنگ در نظر گرفتیم و به دلیل شباهت ویژگی­‌هایش با ذهن انسان، آن را استعاره ذهن یا حوزه شناختی می‌توان توصیف کرد.(۱۱)

جنگ شناختی که عموماً در بستر فضای سایبری، اینترنت صورت می­‌گیرد و حیطه‌­های مفهومی و روشی با جنگ نرم، جنگ روانی، جنگ رایانه‌ای، جنگ رسان‌ه­ای، جنگ سایبری، براندازی نرم و امثال آن دارد. این جنگ که با محوریّت هدف قرار دادن ذهن(به عنوان بعد پنجم جنگ) طراحی می‌­شود، در پی از پای درآوردن ذهن، فرآیند شناخت، اندیشه و تفکر مخاطب و جامعه هدف است تا حلقه‌های ذهنی، فکری و شناختی آن را سست کند و با بمباران خبری و تبلیغاتی در نظام سیاسی – اجتماعی حاکم تزلزل و بی‌ثباتی ایجاد کند.

تغییر باورها و ارزش ها از مهم ترین مفاهیم و اهداف جنگ شناختی و جنگ نرم است که با شیوه‌های مختلف روی مخاطبان در بستر فضای مجازی صورت گرفته که مهم‌ترین آن هدف قرار دادن سرمایه‌­های شناختی همچون مکتب عاشورا، خانواده و تغییر نگرش در سبک زندگی فردی و اجتماعی و باورهای دینی جامعه ایران شده است و بر روی آن تاثیر گذاشته است.(۱۲)از این روی برای مقابله با این هجمه ابتدا باید به شناسایی دشمن و شناخت تاکتیک های آنان در جنـگ پرداخت و آگاهی و بصیرت مخاطبـان را افـزایش داد که اقدام های حـاصل از مقابله با جنـگ نـرم می تواند تبدیـل به فرصتی برای افـزایش قدرت نرم خودمـان بـاشد که در این راه می‌بایست از ابزار و شیوه هایی نوین مانند خود آن ها استفاده کرد تا بتوان به نتیجه مطلوب رسید و مخاطبان را از آسیب­‌های جنگ شناختی و نفوذ جنگ نرم و تغییر ارزش‌ها و باورهای فرهنگی نجات داد. در این بین ایجاد گروه های راهبردی(تلفیق نگاه علمی و عملیاتی) با هدف بهره‌برداری از نظریات رسانه ای و ارتباطی و نظریات فرهنگی و جامعه شناختی و انطباق آن با شرایط فرهنگی و رسانه‌ای جامعه ایرانی و به موازات آن انتقال مفاهیم و مبانی پژوهشی به راهبردهای تولید پیام اثربخش توسط گروه های رسانه‌ای و فرهنگی در بستر فضای مجازی، فرآیند آموزشی و نظام تربیتی می‌تواند عاملی در عملیات شناختی علیه آرایش جنگ فرهنگی دشمن و رسیدن به هویّت و استقلال فرهنگی ما باشد.

۱- علیدوستی، قاسم؛ رهیافت سطح شناختی در مطالعه اهداف جنگ نرم، راهبرد فرهنگ، شماره شانزدهم، زمستان ۱۳۹۰، ص ۱۴۸٫
۲- بخشی از بیانات رهبر انقلاب؛ مورخ: .۱۳۹۶/۱۰/۰۶
۳- بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، مورخ: .۱۳۸۸/۰۷/۰۲
۴- لطیفی مهر؛ مژگان میراسماعیلی، بی بی السادات؛ حسینی دانا حمیدرضا، نقش و جایگاه شبکه‌های اجتماعی در جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی علوم تحقیقات تهران، مقاله ۳، دوره ۹، شماره ۳(پیاپی ۲۶)، پاییز ۱۳۹۳، صفحه ۲۹-۴۰٫
۵- صحیفه امام خمینی، جلد ۱۵، صفحه ۲۴۳٫
۶- برگرفته از مقاله سیر شکل گیری جنگ نرم و تهاجم فرهنگی، پایگاه جامع و تخصصی جنگ نرم، شماره خبر: ۶٩۶١١ .
۷- مقاله «تهاجم‌فرهنگی و جنگ نرم سازمان‌های اطلاعاتی علیه ایران»، خبرگزاری تسنیم
۸- بخشی از بیانات رهبر انقلاب، مورخ: ۲۰/۷/۱۳۹۴٫
۹- بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار مداحان اهل‌بیت علیهم‌السلام، مورخ: ۱۳۹۶/۱۱/۱۷
۱۰- ر.ک. به: عظیمی, مهرداد و بهرام مرادی، ۱۳۹۴، شناخت شناسی جنگ نرم در اندیشه سیاسی مقام معظم رهبری در چارچوب نظریه جوزف نای، کنفرانس بین المللی یافته های نوین پژوهشی در علوم، مهندسی و فناوری با محوریت پژوھش‌ھای نیاز محور، مشهد.
۱۱- ر.ک. محمدی نجم, سید حسین (۲۰۰۴) جنگ شناختی : پارادایم حاکم بر جنگ آینده. چهارمین کنگره سراسری علم کاربردی طب نظامی و مدیریت بحران (علمی پژوهشی) ۱۳۸۷٫
۱۲-. کمال آرا؛ سیده مرجان، ۱۳۹۶٫ جـنـگ نـرم و تاثیر آن بر خانواده مسلمان، پایان نامه سطح دو (کارشناسی)، استاد راهنما: دکتر فرزانه سادات نیکوبرش، استاد داور: سرکار خانم عذرا خلیلی، تابستان ۱۳۹۶، حوزه علمیه خواهران استان تهران مدرسه علمیه نورالزهرا(س).

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

  رهبر انقلاب: امام بزرگوار فرمود: «آمریکا شیطان بزرگ است» بعضی اصرار دارند این شیطان بزرگ را به شکل فرشته‌ی نجات وانمود کنند، ملت ایران این شیطان را بیرون کرد؛ نباید بگذاریم وقتی از در بیرونش کردیم از پنجره برگردد و نفوذ پیدا کند.‌ آمریکا دشمنی خود را پنهان نمی‌کند؛ یکی لبخند می‌زند، یکی مصوبه […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)