۲۵ تیر ۱۳۹۸ مصادف با   13 ذیقعده 1440
تاریخ: ۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ |   تعداد بازدیدها: 237
کد خبر:72278
| ف | | |

تمدّن نوین اسلامی و راهکارهای تحقق (20)

استقرار ولایت موجب تحقّق دیگر مؤلّفه‌های تمدّن اسلامی

حضرت آیت الله خامنه‌ای: حرف نو همیشه وجود دارد؛ تولید فکر، تولید اندیشه راهنما و راهگشا برای بشریت

پایگاه تحلیلی مصداق/ در بررسی راهکارهای برون رفت از موانع شکل گیری تمدّن نوین اسلامی به ذکر ۳ مورد از راهکارهای موردنظر پرداختیم که در ادامه موارد بعدی مورد بررسی قرار می گیرد:

۴٫۱ تولید فکر
اسلام در جامعه‌ای ظهور کرد که مردم آن از جهل و بی‌سوادی به شدت رنج می‌بردند. در سرزمین حجاز فقط ۱۷ نفر سواد خواندن و نوشتن داشتند. انقلاب فرهنگی صدر اسلام از شگفتی‌های تاریخ است. پیامبر اکرم(ص) در مدت سیزده سال در مکه به تعلیم و تربیت و نشر فرهنگ و عقاید اسلامی پرداخت و اصحاب خود را چنان آموزش داد که بعد از هجرت در مدینه پایه گذاران اصلی حکومت اسلامی شدند؛ یعنی انقلاب سیاسی و اجتماعی و نظام اسلامی بر پایه‌های همان انقلاب فرهنگی تأسیس شد. انقلاب فرهنگی صدر اسلام خاستگاه قرآنی داشت. فلسفه آفرینش دانش گستری و هدف بعثت پیامبر(ص) نیز تعلیم و تربیت است. روایات نبوی ضمن مذمت جهل و نادانی؛ علم آموزی را امری واجب، حسنه، صدقه، تسبیح و جهاد دانسته و عالمان را ارجمندترین انسان‌ها معرفی می‌کند؛ ظهور اسلام با خواندن و نوشتن، سوگند قرآن کریم به قلم، و تکریم دانشمندان، نشانه اعجاز این دین مبین در اصلاح فرهنگ و پی‌ریزی تمدّن است. روش قرآن کریم در امر علم، خردورزی، قرائت، کتابت، تمجید از علم و عالمان، از یک سو؛ و سیره پیامبر اسلام(ص) در وجوب همگانی تحصیل علم، توصیه به دانش آموزی در شرایط سنی مطلوب، ضرورت تحصیل علم در هر زمان و در هر شرایط، تحمل مشکلات علم آموزی، تشویق مسلمانان به حکمت اندوزی از از هر کسی، لعن و نکوهش کتمان دانش، و آزادی اسیران جنگ بدر در قبال آموزش به ده نفر مسلمان از سوی دیگر؛ موجب نهضت علمی شکوهمندی در قلمرو اسلام گردید؛ علم آموزی در موضوعات مختلف تأسیس مدارس، و کتابخانه‌ها از برکات این نهضت علمی و جلوه‌هایی از تمدّن اسلامی است که به تدریج جهانی شد.(خاری آرانی، علی اکبرزاده، ۱۳۹۴: ص ۷۶)
عمق معارف دینی به مثابه رژفای اقیانوسی است که سیر در آن، در همه زمانها ممکن بوده و مجاهدت متفکّران آگاه اسلامی که لازمه تولید فکر متناسب با نیازهای هر زمان می‌باشد. باعث پویایی این مکتب و به تعبیر حضرت آیت الله خامنه‌ای:« تولید اندیشه راهنما و راهگشا برای بشریت، از این اقیانوس عظیم معارف است؛ در همه زمانها این امکان برای متفکّران آگاه، قرآن شناسان، حدیث شناسان، آشنایان با شیوه استنباط از قرآن و حدیث، آشنایان با معارف اسلامی و مطالبی که در قرآن و در حدیث اسلامی و در سنت اسلامی هست، وجود دارد که اگر به نیاز زمانه آشنا باشند، سؤال زمانه را بدانند، درخواست بشریت را بدانند، می‌تواند سخن روز را از معارف اسلامی بیرون بیاورند. حرف نو همیشه وجود دارد؛ تولید فکر، تولید اندیشه راهنما و راهگشا برای بشریت».(بیانات مقام معظّم رهبری در دیدار با اساتید، فضلا و طلاب حوزه علمیه قم در تاریخ ۱۴/۷/۷۹)
۵٫۱٫ وجود رهبری
رهبری در تمدّن اسلامی بنابر تصریح متون دینی و روایی، یک مرتبه میانی در سلسله مراتب حاکمیت الله است، و لذا این جایگاه به هیچ وجه خارج از شرایطی که تحت عنوان ولایت امّام معصوم و یا ولایت فقیه ( در زمان غیبت) مطرح می‌شود، قابل احراز نیست. مقام معظّم رهبری در این باره می‌فرمایند:« در نظام جمهوری اسلامی، رهبری فقط تابع این نیست که کسی او را به خاطر اینکه شرایط را از دست داده، عزل کند، اگر این شرایط در او وجود نداشته باشد، خودش به خودی خود عزل شده است».(بیانات مقام معظّم رهبری در دیدار دانشجویان کرمانشاه، ۲۴/۷/ ۱۳۹۰)،« ولایت فقیهی که امّام بزگوار ما معنا کردند یعنی یک مدیریت زنده و بالنده و پیشرونده، رهبری یک مدیریت است؛ به این معنا که از حرکت کلی نظام مراقبت کند. در واقع رهبری، یک مدیریت کلان ارزشی است مسئولین در بخش‌های محتلف، مسئولیت‌های مشخصی دارند. در همه اینها رهبری نه می‌تواند دخالت کند، نه حق دارد دخالت کند، نه قادر است دخالت کند. بله آنجایی که اتخاذ یک سیاستی منهتی خواهد شد به کج راه انقلاب، رهبری مسئولیت دارد».(همانجا)
در ادامه ایشان مسئولیت رهبری را اینگونه بیان می‌کند:« حرکت کلان و کلی نظام اسلامی به سمت آن آرمان‌ها باید منحرف نشود؛ اگر منحرف شد، باید گریبان رهبری را گرفت، او را بایستی مسئول دانست؛ او مسئول است که نگذارد».(همانجا)
بر این اساس، این بیانات حاکی از آن است که رهبری در جامعه اسلامی به عنوان بالاترین جایگاه و موقعیت، مسئولیت مدیریت و مراقبت از حرکت تمدّنی در مقیاس کلان را بر عهده دارد. که از جمله آن، تعییت مصادیق آرمان‌ها و اصول و خطوط قرمز به تناسب شرایط روز جامعه و گفتمان-سازی در آن راستا است. تا مردم نیز اساس آن گفتمان، جهت گیری فعّالیت‌هایشان را در مقیاس خرد بر مصادیق مورد نظر رهبری منطبق سازند.( سمسار و دیگران، ۱۳۹۴: ص ۳۴- ۳۵) همچنین نقش رهبری در جریان تمدّن سازی اسلامی به مثابه جریان پیشگاهی است که خط حرکت را به تناسب شرایط جامعه مشخص می‌نماید تا مسیر جریان در مقیاس کلان مشخص شده و توده‌های مردم فعّالیت‌های خود را در آن جهت تنظیم نمایند. به این ترتیب جریان تمدّنی با بهره‌مندی از عنصر هدایت رهبری در مسیر اهداف و آرمان‌ها و در بستر اصیل خود جریان خواهد داشت.
۶٫۱ اعتلای اقتصادی
وضعیت اقتصادی و معشیتی جامعه مسلمانان همواره دغدغه اصلی متولیان و آحاد مردم بوده است. در واقع در صورتی که این مؤلّفه با مشکل روبه‌رو شود، تأثیر فراوانی بر سایر جنبه‌های مادّی و معنوی جامعه خواهد گذاشت. همان طور که می‌دانیم، تقریباً تمامی کشورهای مسلمان از عدم توسعه پایدار رنج می‌برند، گرچه طی سال‌های اخیر توانسته‌اند به جلو حرکت کنند، امّا اقتصاد این کشورها همچنان دچار مشکلات عدیده است که مستلزم دگرگونی در اقتصاد رانتی و مسائل مرتبط با آن است.( رضایی، ۱۳۸۸: ص ۹۳) استقلال اقتصادی و اعتلای آن همانند استقلال فکری، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی از عناصر محوری تمدّن می‌باشد.
بر این اساس مقام معظّم رهبری نیز پیشرفت اقتصادی جوامع مسلمانان از جمله اهداف اسلامی می‌داند و پیشرفت اقتصادی را یکی از عوامل شکل تمدّن اسلامی می داند. ایشان می‌فرمایند:
گرچه اسلام نهضت و حرکت معنوی و اخلاقی بود و هدف اعلای اسلام عبارت است از ساخت انسان متکامل و منطبق با طراز اسلامی، لکن بدون شک پیشرفت علم و پیشرفت و اعتلای اقتصادی جزو هدف های اسلامی است؛ لذا شما ملاحظه می کنید که در تمدّن اسلامی، اسلام در یکی از فقیرترین و عقب مانده ترین نقاط دنیا ظهور کرد؛ امّا هنوز پنجاه سال از عمر آن نگذشته بود که بیش از پنجاه درصد از دنیای متمدّن آن روز در زیر پرچم اسلام قرار گرفت و هنوز بیش از دو قرن از عمر این تمدّن نگذشته بود که دنیای بزرگ اسلامی در آن روز، قلۀ تمدّن بشری از لحاظ علم و انواع دانش و پیشرفت های مدنی و اقتصادی شد؛ این نبود مگر به برکت تعالیم اسلام. اسلام به ما نمی‌گوید که ما معنویت را ملاحظه کنیم، از متن زندگی جامعه انسانی غافل بمانیم. ما باید برای استقلال امّت اسلامی و برای عزت آن، همۀ تدابیر لازم را به کار ببریم، که یکی از مهم ترین آنها، مسئله اقتصاد است، بنابراین تلاش برای رشد و توسعه و اعتلای جنبه اقتصادی دنیای اسلام، از کارهایی است که بلاشک جزو هدف های اسلامی است.( بیانات مقام معظّم رهبری در دیدار با اقتصاددانان شرکت کننده در اجلاس بانک توسعه اسلامی، ۲۵/ ۶/ ۱۳۸۳)
۷٫۱ توجّه به مساجد
مسجد بزرگترین و مهم‌ترین پایگاه اسلام است.(عزیزی، ۱۳۷۶: ص ۳۴) مسجد در شهرهای اسلامی، جایگاه محوری داشته و دارد و اصلی‌ترین مکان در تمدّن اسلامی است. در صدر اسلام، تمامی اموری که در مسائل اجتماعی به جهان اسلام و مسلمین مربوط می شد، در مسجد صورت می‌گرفت. به طور کلی نقش مسجد در اسلام بسیار متمایز از معابد ادیان دیگر بوده و به عنوان پایگاهی که کارکردهای متنوعی داشته مورد توجّه قرار گرفته است.(جوان آراسته، ۱۳۸۹: ص ۶۵) برخی از کارکردهای مهم مسجد در طول تاریخ را می‌توان به موارد زیر اشاره نمود: ۱٫ کارکرد عبادی- معنوی. ۲٫ کارکرد اجتماعی- سیاسی. ۳ . کارکرد تعلیمی و تربیتی. به غیر از کارکردهای ذکر شده، مساجد کارکردهای دیگری نیز به عهده داشته‌اند که پژوهشگران با بررسی‌های خود آنها را ذکر کرده‌اند. به عنوان مثال تعدادی از پژوهشگران با تحلیل مسجد پیامبر(ص) و بررسی ادبیات و پیشینه کارکردهای دیگری را برای مسجد برشمرده‌اند: پایگاه عبودیت، بندگی و وارستگی، انجام مراسم آیینی، انجام فعّالیت‌های هنری، برگزاری جشن‌ها و مناسبت‌های عمومی، کانون‌های فرهنگی و اجتماعی، مشورت و قضاوت، دفاع و بسیج عمومی، ارائه خدمات عمومی. (مهدوی نژاد، مشایخی، ۱۳۸۹: ص ۸۷) همچنین مقام معظّم رهبری در این باره معتقدند:« … بنابراین مسجد، هم مدرسه است، هم دانشگاه، هم مرکز تفکّر و تأمل، هم مرکز تصفیه روح، هم مرکز خلوص و مرکز اتصال بنده به خداست».( بیانات مقام معظّم رهبری، در تاریخ ۱۹/ ۱۰/ ۱۳۷۵)

جمع بندی
مقام معظّم رهبری برای برون از موانع تمدّنی اسلام راهکارهایی را ارائه نموده‌اند که توجّه به آنها موجب زمینه‌های شکل گیری تمدّن نوین اسلامی را فراهم می‌نماید. از جمله این راهکارها می‌توان به توحیدگرایی اشاره نمود. معظم له معتقدند توجّه به خدا و توحیدگرایی، زمانی اسلام را به تمدّنی بزرگ در جهان تبدیل کرد. بر همین اساس، توحید محوری و گرایش به وحدت مبتنی بر توحید رکن و مبنا و به عنوان اساس و بنیان تمدّن اسلامی شناخته شده است. عامل دیگر استقامّت و مقاومت در برابر ابرقدرتها و دفاع از مستضعفین و مظلومین در سطح عالم است. به طوری که می-توان با استقامّت و مقاومت پرچم تمدّن اسلامی را در سراسر عالم برفراشته نگه داشت. مقام معظّم رهبری همواره بر مقاومت و ایستادگی تأکید نموده است. ایشان ولایت محوری را به معنای یک نظام ارزشی می‌داند که همراه با محبت و عاطفه نسبت به آحاد مردم بوده و تنها، فرمانروایی و حکمرانی تلقّی نمی‌شود، بلکه از دیدگاه معظم له استقرار ولایت موجب تحقّق دیگر مؤلّفه‌های تمدّن اسلامی می‌شود. راهکار دیگر وجود رهبری در حرکت تمدّن اسلام است، چنانچه نقش رهبری در جریان تمدّن سازی اسلامی به مثابه جریان پیشگاهی است که خط حرکت را به تناسب شرایط جامعه مشخص می‌نماید تا مسیر جریان در مقیاس کلان مشخص شده و توده‌های مردم فعّالیت‌های خود را در آن جهت تنظیم نمایند. به این ترتیب جریان تمدّنی با بهره‌مندی از عنصر هدایت رهبری در مسیر اهداف و آرمان‌ها و در بستر اصیل خود جریان خواهد داشت. راهکارهای دیگری که مقام معظّم رهبری بیان نموده‌اند، می‌توان به اعتلای اقتصادی، توجّه به مساجد و تولید فکر اشاره نمود.

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

  رهبر انقلاب: امام بزرگوار فرمود: «آمریکا شیطان بزرگ است» بعضی اصرار دارند این شیطان بزرگ را به شکل فرشته‌ی نجات وانمود کنند، ملت ایران این شیطان را بیرون کرد؛ نباید بگذاریم وقتی از در بیرونش کردیم از پنجره برگردد و نفوذ پیدا کند.‌ آمریکا دشمنی خود را پنهان نمی‌کند؛ یکی لبخند می‌زند، یکی مصوبه […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)