۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ مصادف با   17 شعبان 1440
تاریخ: ۶ فروردین ۱۳۹۸ |   تعداد بازدیدها: 203
کد خبر:71920
| ف | | |

معناشناسی تکالیف و حدود شرعی (3)

تکلیف و وظیفه ما را قرآن تعیین می‌کند

بین اهداف کلی شریعت و اهداف مجازات‌ها تضاد یا شکافی وجود ندارد. و برای تمامی افراد از مسئولین جامعه اسلامی تا افراد عادی لازم الاجرا است. امام راحل(ره) در دو بیان مختلف این ضرورت را این‌گونه می­‌فرمایند: «مسئله، تکلیف شرعی الهی است، کسی نمی‌تواند تخلف بکند…».و یا در بیانی دیگر می‌فرماید: « تکلیف ما و وظیفه ما [را] قرآن تعیین می‌کند.»

 

پایگاه تحلیلی مصداق/ احکام و موازین شرعی، دارای اهمیّت و منزلت ویژه­ای در دین مبین اسلام و فقه شیعی دارد و همین جهات و ویژگی‌­ها سبب شرافت و برجستگی آن در میان ابعاد دینی و علوم اسلامی گردیده است. فقه و احکام شرعی عهده‌­دار تبیین بخش عمده‌ای از تعالیم اسلامی یعنی احکام و مقررات عملی اسلام است و شناخت این مقررات و عمل به آن­‌ها و در نتیجه اطاعت پروردگار و به دست آوردن سعادت اخروی و کسب رضای الهی در پرتو فقه و مجاهدت فقیهان به دست می­‌آید. و یکی از اصلی‌ترین ملاک‌­ها و مؤلفه­‌های جامعه دینی و فرد مسلمان، التزام عملی به حدود شرعی است.
در فقه شیعی و نظام حقوق کیفری اسلام، حدود شرعی به عنوان یکی از موضوعات محوری و البته بحث برانگیز در موضوعات احکامی و مجازات­‌ها مطرح هستند. فلسفه‌­ی وضع و همچنین تفکیک حدود از سایر جرایم و اختصاص قواعد خاص به آن‌ها را می‌توان در نوع و اهمیّت ارزش­‌هایی که در نظر شارع برای ایجاد و بقای جامعه ای سالم نیاز است، جستجو کرد. تمامی دستورات اسلامی و وضع قوانین توسط شرع مقدس و لزوم مجازات در قبال ارتکاب جرائم، به معنی آحاد جامعه در قبال آن ارزش­‌هاست.

 

فلسفه و جایگاه حدود شرعی در اسلام
فلسفه‌­ی وضع جرایم و اعمال مجازات­‌ها در نظام‌­های حقوقی اسلامی و غیر دینی تفاوت‌های عمیقی دارد. بحث در مورد حق اعمال مجازات و همچنین اهداف مجازات­‌ها، که عمده‌ترین مباحث فلسفه ی جرایم و مجازات‌ها را دربرمی‌­گیرد، بسته به نوع نگرش و جهان بینی‌ای که این سیستم‌های حقوقی دارند متفاوت است. لذا در این یادداشت به برخی دلائل رعایت حدود شرعی و لزوم انجام تکالیف الهی با توجه به برخی از دیدگاه‌­های رهبر معظم انقلاب، اشاره خواهیم کرد. همچنان‌که معظم له، رعایت حدود شرعی را برای تمام آحاد مردم و مسئولین و به ویژه رهبر جامعه اسلامی لازم می‌­دانند: «من به شما – در هر شأنی که هستید – نصیحتی عرض می‌کنم. البته این نصیحت، در درجه‌ی اوّل، به خود من متوجه است و آن، حفظ حدود الهی است [۱]

حکومت و نظام هماهنگ حقوقی مطلوب، نظامی است که تمام اجزایش به سمت یک هدف، به صورت هماهنگ حرکت می‌کنند. لذا نظام حقوقی اسلام به تأسی از این روش به وضع قوانین پرداخته است. ارتباط با نیروی فوق بشری باعث شده تا این قوانین به صورت کاملاً هماهنگ با تکوین آفرینش انسان و جهان و مطابق با نیازهای حقیقی انسان در ابعاد مختلف مادی و معنوی آن پی ریزی شوند. کیفرها در اسلام به عنوان رحمت الهی مطرح هستند. این رحمت ویژه جامعه نیست بلکه فرد بزهکار را نیز در برمی‌­گیرد. در واقع نظام کیفری اسلام جرایم را بر اساس مصلحت نوع انسان و صلح و آرامش و امنیّت عمومی تشریع کرده است. در نتیجه بین اهداف کلی شریعت و اهداف مجازات‌ها تضاد یا شکافی وجود ندارد. و برای تمامی افراد از مسئولین جامعه اسلامی تا افراد عادی لازم الاجرا است. امام راحل(ره) در دو بیان مختلف این ضرورت را این‌گونه می­‌فرمایند: «مسئله، تکلیف شرعی الهی است، کسی نمی‌تواند تخلف بکند…».[۲] و یا در بیانی دیگر می‌فرماید: « تکلیف ما و وظیفه ما [را] قرآن تعیین می‌کند[۳]

 

اهداف کلی در شریعت و رعایت حدود شرعی
با مراجعه به منابع اسلامی از جمله قرآن و روایات مشخص می‌شود، اهداف مختلفی به عنوان مقصود اصلی از شریعت بیان شده است. در آیات قرآن عبودیت و بندگی، اقامه قسط و عدل، اتمام مکارم اخلاق، کمال انسانیت، قرب الهی، تهذیب نفس و اصلاح و تربیت افراد به عنوان هدف اصلی ذکر شده است. با توجه به این تعالیم نظرات مختلفی در رابطه با اهدف کلی شریعت ارائه گردیده است. از جمله نیل به کمال مطلوب انسان و رسیدن به سعادت و خوشبختی[۴]، تربیت افراد در جامعه و ایجاد حکومت و دنیایی نمونه[۵] و یا مبارزه با ظلم و فساد و اجرای عدالت[۶]، برخی در این رهگذار اجرای حدود و تعزیرات را از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین اهداف بعثت پیامبران دانسته‌اند[۷].

بنابراین قانون برای ادارۀ جامعه امری ضروری است و یکی از دلایل تشریع شرایع الهی و ارسال پیامبران نیز همین نیاز بشر به قانونی جامع و کامل می باشد. بنابراین بحث نیاز به قانون در منابع کلامی پیروان ادیان آسمانی در ذیل بحث نبوت و در پاسخ به این پرسش که آیا نیاز به ارسال رسولان، تشریع شرایع و فرامین آسمانی امری عقلی و انسانی است یا نه؟ آمده است. بر همین اساس، شریعت به عنوان قانونی آسمانی امری لازم و ضروری است و دانش کلام در پی ارائۀ دلایل عامی برای ضرورت نیاز به قوانین نازله از سوی خدا می‌باشد. چه فرض ثانویه این است که به دنبال ضرورت نیاز بشر به قانون، قانون‌گذار باید هیچ‌گونه شائبۀ فردگرایی و فردی نداشته باشد و جز خدا کسی این‌گونه نیست. این است که فردی چون علامۀ نائینی  و بسیاری از متکلمان و اندیشمندان دیگر  قانون را به منصوصات و غیرمنصوصات تقسیم می‌کند و بر این باور است که: در قسمت نخست، چون حکمش در شریعت روشن است نیازی به قانون‌گذاری نیست. این‌گونه احکام در خور نسخ و تغییر نیستند، بلکه تا روز قیامت از اعتبار و ارزش برخوردار خواهند بود… .[۸]

 


  1. بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار فرماندهان و جمعی از پاسداران کمیته‌های انقلاب اسلامی، مورخ: ۱۰/۱۰/۱۳۶۹.
  2. صحیفۀ امام، ج ۳، ص ۱۳۰٫
  3. صحیفۀ امام، ج ۳، ص ۳۴۸٫
  4. ابراهیم زاده آملی، بنی الله، حاکمیت دینی، انتشارات اداره آموزش‌های عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه، پاییز ۱۳۷۸،ص ۴۶٫
  5. عوده، عبدالقادر، حقوق جنایی اسلام با تعلیقات مرحوم سید اسماعیل صدر، ترجمه اکبر غفوری، جلد اول، انتشارات موسسه چاپ آستان قدس رضوی، چاپ دوم، ۱۳۷۹، ۱/۳۸٫
  6. خالد مسعود، محمد، فلسفه حقوق اسلامی، ترجمه محمد رضا ظفری و فخرالدین اصغری آقامشهدی، انتشارات بوستان کتاب قم، چاپ اول ۱۳۸۲،ص۲۰٫
  7. ناصحی، مصطفی، تفکیک قوا و ولایت فقیه، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۸، صص ۱-۹٫
  8. محمد منصورنژاد، «قانون‌گذاری در حکومت اسلامی»، حکومت اسلامی، س ۳، ش ۱، ص ۹۵٫
نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)