۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ مصادف با   15 شعبان 1440
تاریخ: ۷ بهمن ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 202
کد خبر:70724
| ف | | |

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(28)

حقّ‌­الله رقیب حقّ­‌الناس نیست

در اسلام حقّ ­الله رقیب حقّ­ الناس نیست؛ نقطه مقابل حقّ­ الناس نیست. حقّ مردم، همه حقوق مردم، از جمله حقّ انتخاب که قطعاً برای مردم وجود دارد در امر حکومت، این ناشی است از حکم الهی. همه حقوق مردم اعتبارش متخذ است از حاکمیّت خداوند و آن‌چه که خدای متعال مقرر فرموده است. حقوق شهروندی به بخش خاصی از زندگی شهروندی منحصر نمی­‌شود، بلکه در تمام عرصه‌­های زندگی اجتماعی بشر را به اعتبار این‌که عضو جامعه است، دربر می­‌گیرد.

در یادداشت گذشته با عنوان «ناامنی» بزرگترین خطری است که یک ملّت را تهدید می‌کند، به تبیین مفهوم امنیّت پرداختیم؛ در این بخش «امنیّت ملّی» را در اندیشه امامین انقلاب بررسی نمودیم که به شرح ذیل تقدیم می‌گردد.

گفتار پنجم: امنیّت ملّی
به مجموعه توانایی‌­ها و سیاست‌­ها و تصمیم‌­گیری‌­های یک ملّت برای حفاظت از خود و ارزش‌­های داخلی در مقابل تهدیدهای خارجی گفته می­‌شود[۱]؛ البته براساس یک تعریف دیگر این مفهوم ارتباط نزدیکی با مباحث نوشته حاضر می­‌یابد و آن، تعریف به فعالیت‌­ها و تمهیداتی است که از سوی حکومت به­‌منظور استقرار امنیّت در ابعاد مختلف در کشور صورت می‌­گیرد[۲]. در این­‌صورت لازمه تحقیق امنیّت ملّی، تحقق و استواری امنیّت داخلی و عمومی است که با آزادی‌­ها و نهادهای مدنی ارتباط وثیقی می­‌یابد.

در نتیجه در فلسفه آیت‌­الله‌خامنه­‌ای، مقوله امنیّت از نیازهای اولیه، طبیعی و از خواسته‌­های مهم بشری است و از ضروری‌­ترین لوازم حیات فردی و اجتماعی تلقی می‌­شود. اهمیّت امنیّت تا آن‌جاست که بقا و زوال جامعه بر مدار آن تعریف شده است و همه ابعاد زندگی اجتماعی بدان پیوند خورده است. گاهی وجود آن، شرط ضروری بسیاری از حقوق و تکلیف اجتماعی دانسته شده است و امروزه هم عده­ای امنیّت را عامل توسعه‌­ی همه‌جانبه زندگی اجتماعی می‌­دانند و به همین دلیل در فلسفه سیاسی آیت‌­الله خامنه‌­ای آن را در بخش آیین اجتماع آوردیم. امنیّت در مفهوم بسیار وسیعی به کار رفته است که شامل صلح، آزادی، اعتماد، سلامتی می‌­باشد. در گونه شناسی امنیّت به مواردی چون؛ امنیّت نرم و سخت، امنیّت فردی، امنیّت اجتماعی، امنیّت اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، شغلی، قضایی، ملّی و امنیّت بین‌­المللی اشاره شد.

نتیجه گیری
مفهوم شهروندی از مفاهیم مدرن است و نوعی منزلت و شأن اجتماعی است که برای فرد در ارتباط با یک اجتماع یا دولت به­ رسمیت شناخته شده است. این منزلت بر کسی اطلاق می­‌شود که از حقوق فطری و طبیعی و قانونی برخوردار باشد و دولت این حقوق را رعایت و از آن حمایت کند و در مقابل، شهروند هم خود را تابع مقررات شهروندی بداند. منزلت شهروندی را قوانین هر دولتی تعیین می‌­کند. شهروندی یک کشور ممکن است از راه‌های مختلفی به­‌دست آید.
امّا در اندیشه سیاسی اسلام هنوز جای این سؤال باقی است که شهروند تابع یک شهر است یا یک کشور یا تابع یک امّت و دارالاسلام؟ قدر متیقن این است که اصطلاح مردم، شهروند و رعیت در متن جامعه معنی می‌­یابد خواه جامعه در محدوده دولت ­شهر و ملّی باشد یا در حد یک امّت گسترده در محدوده دولت منطقه‌­ای یا در سطح دولت جهانی باشد. این مفهوم علاوه بر بیان نوع ساختار اجتماعی  و سیاسی بر نوع و سطح رابطه قدرت سیاسی و افراد جامعه دلالت دارد.
بنابراین انقلاب اسلامی، منشأ به وجودآمدن واقعیت شهروندی در ایران است و در گذشته چیزی به­ عنوان شهروند در ایران وجود نداشته است و مناسبات بین حاکم و مردم در ایران، در قالب رابطه سلطان و رعیت، رابطه غالب و مغلوب، رابطه مالک و مملوک و ارباب و رعیت مطرح بوده است و این مناسبات به­‌صورت فرهنگ سیاسی رایج درآمده بود.
در ادبیات سیاسی امروزه غرب، شهروند به فردی اطلاق می­‌شود که فارغ از هر نوع دین، عقیده و ایدئولوژی، ساکن و مقیم و تابع یک کشور باشد، اعم از این‌که اتباع آن کشور باشد یا از بیگانگانی باشد که در آن کشور و تحت حاکمیّت آن زندگی می‌­کنند و از حقوق مدنی، اجتماعی و سیاسی برخوردار باشند. از منظر امام خمینی شرط تشکیل اجتماع مترقی و متمدن، رعایت و اجرای حقوق شهروندی افراد است. تا زمانی که نیازهای اساسی و اولیه بشر مورد حمایت قرار نگیرند بشر نمی‌تواند به تعالی بیاندیشد. اندیشه سیاسی امام خمینی تأسیس حکومتی اسلامی بود که در آن کرامت، حرمت، شرافت وحیثیت شهروندان پاس داشته شود. در این اندیشه، همه چیز به مردم ختم می شود. کسانی که با عنوان محروم و مستضعف سال ها طوق فرمانبرداری توسط رژیم های گذشته ایران بر گردنشان گذاشته شده بود، در جایگاه واقعیشان به عنوان شهروند قرار گرفته اند.
ایشان بر این عقیده بودند که حقوق شهروندی هدیه‌ای از جانب پروردگار یکتاست به افرادی که در دل اجتماع و تحت لوای حکومت واحدی زندگی می‌کنند و هیچ مقام بشری از جمله حکومت یا مقامات رسمی و… نمی‌تواند افراد را از این حق طبیعی خود محروم سازد و تفاوت در نوع نژاد، جنس، زبان، دین، اندیشه و… تأثیری در کیفیت و کمیّت این حقوق ندارد و همۀ افراد علی رغم تمام تفاوت‌های ذاتی و اکتسابی آن‌ها از این حقوق برخوردارند.
البته شهروندان در مقابل این حقوق که با تدبیر حکومت از آن بهرمند می‌شوند نسبت به سرنوشت جامعه سیاسی خود، مسئول شمرده می‌شوند و مطابق قانون، دارای تکالیف اجتماعی خواهند بود که آن خود نیازمند بررسی جداگانه‌ای است.
از دیدگاه آیت‌­الله‌خامنه‌­ای، تمام کسانی که در جامعه اسلامی زندگی می‌­کنند، شهروند جامعه اسلامی محسوب می­‌شوند. از منظر ایشان، نوع اعتقاد مذهبی و دینی در احراز شهروندی تفاوتی ایجاد نمی‌­کند؛ اما مقصود از حقوق شهروندی مجموعه­‌ای از حقوق خصوصی و عمومی است که بر روابط اجتماعی حاکم است و بیان ­کننده حقوقی است که هر فرد در قالب تابعیت یک کشور از آن برخوردار است. همانند آزادی فکر، عقیده، بیان و اندیشه، مساوات و برابری همه شهروندان در بهر­مندی از حقوق و تکالیف و مشارکت همه آن‌ها در ساختن زندگی اجتماعی. بر مبنای رویکرد فلسفی و حقوقی، بخشی از حقوق شهروندی در طبیعت و فطرت انسانی ریشه دارند و ادیان هم ارشاد به حقیقت آن‌ها دارد و آن حقوق را به­ رسمیت شناخته است و بر مبنای رویکرد کلامی و دین ­شناختی، بخشی از حقوق شهروندی در تکالیف الهی ریشه دارد که خداوند برای انسان‌­ها معین کرده است. بین حقوق طبیعی و فطری با حقوق الهی هیچ­‌گونه تضاد و تعارضی وجود ندارد؛ لذا آیت‌­الله‌خامنه‌­ای تصریح می­‌کنند در اسلام حقّ ­الله رقیب حقّ­ الناس نیست؛ نقطه مقابل حقّ­ الناس نیست. حقّ مردم، همه حقوق مردم، از جمله حقّ انتخاب که قطعاً برای مردم وجود دارد در امر حکومت، این ناشی است از حکم الهی. همه حقوق مردم اعتبارش متخذ است از حاکمیّت خداوند و آن‌چه که خدای متعال مقرر فرموده است. حقوق شهروندی به بخش خاصی از زندگی شهروندی منحصر نمی­‌شود، بلکه در تمام عرصه‌­های زندگی اجتماعی بشر را به اعتبار این‌که عضو جامعه است، دربر می­‌گیرد. در فلسفه سیاسی آیت‌­الله‌خامنه‌­ای، نظام جمهوری اسلامی در ایران، منشأ پیدایش واقعیت شهروندی دینی در دنیای جدید است.


] ر.ک: جلیل روشندل، امنیت ملی و نظام بین المللی، صفحه ۱۱

[۲] بیانات در دیدار با جمع کثیری از بسیجیان و سپاهیان لشکر پنج نصر در مشهد ۱۳۷۸/۰۶/۱۰

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)