۴ اسفند ۱۳۹۷ مصادف با   17 جمادی الثانی 1440
تاریخ: ۱ بهمن ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 157
کد خبر:70622
| ف | | |

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(۲5)

قوام جامعه اسلامی با عدل

رهبر انقلاب بر پایه اصول بنیادی بسیار مهم عدالت نتیجه می‌­گیرند: «عدالت در بنیان عالم و آفرینش نقش اساسی دارد؛ یعنی سنت آفرینش، عدل است و هر نظام اجتماعی اگر به‌­دنبال این سنت طبیعی و قانون الهی آفرینشی حرکت کرد، ماندگار است، موفق است، کامیاب است. کامیابی انسان، در وقتی است که خود را تطبیق بدهد با قوانین آفرینش، با سنت­‌های الهی، که تغییر و تبدل‌­ناپذیر است.

پایگاه تحلیلی مصداق/ فصل دوم از حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب را با سرفصل «حقوق اقتصادی_اجتماعی» در این یادداشت آغاز می‌نماییم.

مبحث اول: عدالت

گفتار اول: مفهوم عدالت
عدالت همانند بسیاری از مفاهیم مشابه چون کمال، سعادت، آزادی، برابری، امنیّت و سایر غایات از پیچیدگی خاصی برخوردار است و از مناقشه انگیزترین مباحث فلسفه ی سیاسی به شمار می‌رود. در فلسفه ی سیاسی آیت‌الله‌خامنه‌ای گویا تعمد وجود دارد که مفهوم عدالت، همانند دیگر مفاهیم بنیادی مربوط به دین، سیاست و جامعه، در چارچوب تفکر استدلالی مطرح شود و به همین دلیل وی مفهوم عدالت را از چارچوب تنگ دستورها و موعظه‌های اخلاقی صرف بیرون آورده و درباره‌ی آن به تفکر و تامل پرداختند. آیت‌الله‌خامنه‌ای عدالت را در دو دیدگاه تعریف کردند، در دیدگاه نخست بیان کرده اند: «عدالت یعنی هر چیزی را در جای خود قرار دادن».[۱] و در دیدگاه دوم هم این‌گونه تعریف کرده اند: «عدالت در اسلام دارای مفهوم خیلی وسیع است، مفهوم عدالت یعنی تامین تمام نیازهای مادی و معنوی انسان. این «اعطاء کلِّ ذی حقٍّ حقَّه» که معنای عدالت است، هر صاحب حقی را به حق خودش رساندن.[۲]» و در مواضعی نیز هر دو تعریف را با هم و به یک معنی به کار می‌برند: «عدالت یعنی هرچیزی را به جای خود گذاشتن، و به هرکسی حق او را دادن.»[۳]

گفتار دوم: عدالت به مثابه بنیاد اندیشه سیاسی
عدالت از جمله مفاهیمی است که در تفکر اسلامی هم در عرصه تکوین مبانی آفرینش دانسته شده است و هم در تشریع عایت و محور و اساس همه جهت­‌گیری‌­هاست و به تعبیر آیت‌­الله‌خامنه‌­ای: در بنیان عالم و آفرینش نقش اساسی دارد؛ یعنی سنت آفرینش، عدل است[۴]. خلقت آسمان­‌ها و زمین “بَها تَقوم السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ “؛ به آن وابسته است[۵] و عالم تشریع براساس نسخه آن عدالت تکوینی است؛ بنابراین در تفکر و بینش اسلامی این است که عدالت هست و در زندگی انسان هم باشد.[۶] در منظومه فکری آیت‌­الله خامنه­‌ای، عدالت از جمله مفاهیمی است که ابعاد مختلفی دارد که می­‌تواند موضوع مطالعه دانش­‌ها و رویکردهایی چون فلسفه سیاسی، حقوق، سیاست، دین، اخلاق قرار گیرد. به بخشی از این ابعاد که به نقش بنیادی آن اشاره دارد، در اندیشه آیت‌­الله‌خامنه­‌ای اشاره می­‌شود:[۷]

  1. عدالت از نیازهای طبیعی بشر است.
  2. عدالت از نیازهای اصلی و دائمی بشر[۸] و غیرقابل­‌تغییر است.[۹]
  3. عدالت سرآمد همه خواسته­‌های انسانی است.[۱۰]
  4. عدالت یک قانون طبیعی و گردش طبیعی این عالم و تاریخ بشر است.[۱۱]
  5. سنت الهی و جهت­‌گیری فلسفه تاریخ بر مبنای عدالت است.[۱۲]
  6. عدالت مبنای تعالی و رشد انسان است که در تزکیه آدمی نهفته است.[۱۳]
  7. عدالت بخشی از حقوق اساسی اسلام است. [۱۴]
  8. عدالت حق است. حق یعنی آن قانونی، آن جعلی که منطبق با واقعیت­‌هاست.[۱۵]
  9. عدالت بر پایه توحید بنا شده است.[۱۶]
  10. عدالت از اصول ثابت اسلام است.[۱۷]
  11. عدالت محور و مدار همه­‌چیز است.[۱۸]
  12. عدالت ملاک و اصل است.[۱۹]
  13. عدالت تکیه­‌گاه اسلام است.[۲۰]
  14. عدالت بر سر راه است.[۲۱]
  15. عدالت هدیه الهی است.[۲۲]
  16. عدالت از نشانه‌­های توحید است.[۲۳]
  17. عدالت پایه حکومت است.[۲۴]
  18. عدالت مقوم حاکمیت اسلام است.[۲۵]
  19. وجه فارق بین جامعه اسلامی و همه جوامع دیگر است.[۲۶]
  20. قوام جامعه اسلامی با عدل است.[۲۷]

ایشان بر پایه این اصول بنیادی بسیار مهم عدالت نتیجه می‌­گیرند: «عدالت در بنیان عالم و آفرینش نقش اساسی دارد؛ یعنی سنت آفرینش، عدل است و هر نظام اجتماعی اگر به‌­دنبال این سنت طبیعی و قانون الهی آفرینشی حرکت کرد، ماندگار است، موفق است، کامیاب است. کامیابی انسان، در وقتی است که خود را تطبیق بدهد با قوانین آفرینش، با سنت­‌های الهی، که تغییر و تبدل‌­ناپذیر است. عدالت بنابراین یک ریشه تکوینی و طبیعی دارد در مجموع آفرینش.»[۲۸]


[۱] بیانات در دیدار کارگزاران و اقشار مختلف مردم، ۱۳۷۱/۱۰/۱۷
[۲] بیانات در دیدار با دانشجویان و دانش آموزان طرح ولایت، ۱۳۸۵/۰۵/۱۷
[۳] بیانات در خطبه نماز جمعه تهران،  ۱۳۷۷/۰۲/۱۸
[۴] بیانات در دیدار خانواده شهدای هفتم تیر و جمعی از قضات  ۱۳۸۰/۰۴/۰۷
[۵] بیانات در دیدار مسئولان دستگاه قضایی کشور،  ۱۳۷۷/۰۴/۰۷
[۶] بیانات در مصاحبه با رئزنامه کیهان،  ۱۳۶۳/۱۰/۱۳
[۷] آنچه از ذکر ابعاد فوق در اینجا مورد نظر است تنوع عبارت است و ممکن است برخی از این مفاهیم و عبارات به صورت اعم و اخص یا از برخی جهات با هم تداخل هم داشته باشند.
[۸] بیانات در دیدار با مبلغین به مناسبت ایام محرم، ۱۳۷۸/۰۱/۲۳; و در دیدار اعضای ستاد ارتحال حضرت امام (ره)،۱۳۸۰/۰۳/۱۲
[۹] بیانات در دانشگاه امام حسین(ع)،۱۳۷۷/۰۲/۲۴
[۱۰] بیانات در دیدار با بسیجیان در مصلای تهران، ۱۳۷۸/۰۹/۰۳
[۱۱] بیانات در دیدار مهمانان خارجی دهه فجر و اقشار مردم روز نیمه شعبان، ۱۳۷۱/۱۱/۱۸
[۱۲] بیانات در سالروز میلاد خجیته امام زمان(عج)، ۱۳۷۹/۰۸/۲۲
[۱۳] بیانات در تاریخ، در دیدار با گروهی از خانواده های شهدا و جانبازان، ۱۳۷۰/۰۸/۰۱
[۱۴] بیانات در مراسم افتتاحیه پنجمین کنفرانس اندیشه اسلامی عدالت،  ۱۳۶۵/۱۱/۰۹
[۱۵] بیانات در مصاحبه با روزنامه کیهان، ۱۳۶۳/۱۰/۱۳
[۱۶] بیانات در خطبه نماز جمعه  ۱۳۶۳/۰۱/۲۴
[۱۷] بیانات در اجتماع زائران حرم مطهر امام خمینی (ره)،  ۱۳۸۱/۰۳/۱۴
[۱۸] بیانات در خطبه های نماز جمعه تهران،  ۱۳۸۲/۰۸/۲۳
[۱۹] بیانات در دیدار با مسؤلان قوه قضاییه،خانواده هلی شهدای هفتم تیر،  ۱۳۸۳/۰۴/۰۷
[۲۰] بیانات در دیدار با شرکت کنندگان در همایش جهان اسلام چالش ها و فرصت ها، ۱۳۸۲/۱۰/۰۲
[۲۱] بیانات در اجتماع بزرگ مردم قزوین، ۱۳۸۲/۰۹/۲۵
[۲۲] بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۱۳۷۱/۰۶/۲۴
[۲۳] بیانات در دیدار با بسیجیان در مصلای تهران،  ۱۳۷۸/۰۹/۰۳
[۲۴] بیانات در در خطبه نماز جمعه تهران، ۱۳۷۹/۰۱/۲۶
[۲۵] بیانات در دیدار با علما و روحانیون در آستانه ماه محرم، ۱۳۷۷/۰۲/۰۲
[۲۶] بیانات دردیدار با مسؤلان و کارگزاران نظام جمهوری  اسلامی ایران، به مناسبت عید سعید غدیر،  ۱۳۶۹/۰۴/۲۰
[۲۷] بیانات دردیدار با مسؤلان و کارگزاران نظام جمهوری  اسلامی ایران، به مناسبت عید سعید غدیر،  ۱۳۷۱/۰۳/۳۰
[۲۸] بیانات در دیدار خانواده شهدای هقت تیر و جمعی از قضات،  ۱۳۸۰/۰۴/۰۷

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(۱8)

اگر تسلیم آمریکا و ابرقدرت‌ها می‌شدیم

امام خمینی(ره) عزّت و سعادت را در سایه ایستادگی و تحمل سختی‌ها می‌دانند و می‌فرمایند: «من مطمئنم که ملّت عزیز ایران یک لحظه استقلال و عزّت خود را با هزار[...]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)