۳۰ مرداد ۱۳۹۸ مصادف با   19 ذیحجه 1440
تاریخ: ۱ بهمن ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 296
کد خبر:70622
| ف | | |

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(۲5)

قوام جامعه اسلامی با عدل

رهبر انقلاب بر پایه اصول بنیادی بسیار مهم عدالت نتیجه می‌­گیرند: «عدالت در بنیان عالم و آفرینش نقش اساسی دارد؛ یعنی سنت آفرینش، عدل است و هر نظام اجتماعی اگر به‌­دنبال این سنت طبیعی و قانون الهی آفرینشی حرکت کرد، ماندگار است، موفق است، کامیاب است. کامیابی انسان، در وقتی است که خود را تطبیق بدهد با قوانین آفرینش، با سنت­‌های الهی، که تغییر و تبدل‌­ناپذیر است.

پایگاه تحلیلی مصداق/ فصل دوم از حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب را با سرفصل «حقوق اقتصادی_اجتماعی» در این یادداشت آغاز می‌نماییم.

مبحث اول: عدالت

گفتار اول: مفهوم عدالت
عدالت همانند بسیاری از مفاهیم مشابه چون کمال، سعادت، آزادی، برابری، امنیّت و سایر غایات از پیچیدگی خاصی برخوردار است و از مناقشه انگیزترین مباحث فلسفه ی سیاسی به شمار می‌رود. در فلسفه ی سیاسی آیت‌الله‌خامنه‌ای گویا تعمد وجود دارد که مفهوم عدالت، همانند دیگر مفاهیم بنیادی مربوط به دین، سیاست و جامعه، در چارچوب تفکر استدلالی مطرح شود و به همین دلیل وی مفهوم عدالت را از چارچوب تنگ دستورها و موعظه‌های اخلاقی صرف بیرون آورده و درباره‌ی آن به تفکر و تامل پرداختند. آیت‌الله‌خامنه‌ای عدالت را در دو دیدگاه تعریف کردند، در دیدگاه نخست بیان کرده اند: «عدالت یعنی هر چیزی را در جای خود قرار دادن».[۱] و در دیدگاه دوم هم این‌گونه تعریف کرده اند: «عدالت در اسلام دارای مفهوم خیلی وسیع است، مفهوم عدالت یعنی تامین تمام نیازهای مادی و معنوی انسان. این «اعطاء کلِّ ذی حقٍّ حقَّه» که معنای عدالت است، هر صاحب حقی را به حق خودش رساندن.[۲]» و در مواضعی نیز هر دو تعریف را با هم و به یک معنی به کار می‌برند: «عدالت یعنی هرچیزی را به جای خود گذاشتن، و به هرکسی حق او را دادن.»[۳]

گفتار دوم: عدالت به مثابه بنیاد اندیشه سیاسی
عدالت از جمله مفاهیمی است که در تفکر اسلامی هم در عرصه تکوین مبانی آفرینش دانسته شده است و هم در تشریع عایت و محور و اساس همه جهت­‌گیری‌­هاست و به تعبیر آیت‌­الله‌خامنه‌­ای: در بنیان عالم و آفرینش نقش اساسی دارد؛ یعنی سنت آفرینش، عدل است[۴]. خلقت آسمان­‌ها و زمین “بَها تَقوم السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ “؛ به آن وابسته است[۵] و عالم تشریع براساس نسخه آن عدالت تکوینی است؛ بنابراین در تفکر و بینش اسلامی این است که عدالت هست و در زندگی انسان هم باشد.[۶] در منظومه فکری آیت‌­الله خامنه­‌ای، عدالت از جمله مفاهیمی است که ابعاد مختلفی دارد که می­‌تواند موضوع مطالعه دانش­‌ها و رویکردهایی چون فلسفه سیاسی، حقوق، سیاست، دین، اخلاق قرار گیرد. به بخشی از این ابعاد که به نقش بنیادی آن اشاره دارد، در اندیشه آیت‌­الله‌خامنه­‌ای اشاره می­‌شود:[۷]

  1. عدالت از نیازهای طبیعی بشر است.
  2. عدالت از نیازهای اصلی و دائمی بشر[۸] و غیرقابل­‌تغییر است.[۹]
  3. عدالت سرآمد همه خواسته­‌های انسانی است.[۱۰]
  4. عدالت یک قانون طبیعی و گردش طبیعی این عالم و تاریخ بشر است.[۱۱]
  5. سنت الهی و جهت­‌گیری فلسفه تاریخ بر مبنای عدالت است.[۱۲]
  6. عدالت مبنای تعالی و رشد انسان است که در تزکیه آدمی نهفته است.[۱۳]
  7. عدالت بخشی از حقوق اساسی اسلام است. [۱۴]
  8. عدالت حق است. حق یعنی آن قانونی، آن جعلی که منطبق با واقعیت­‌هاست.[۱۵]
  9. عدالت بر پایه توحید بنا شده است.[۱۶]
  10. عدالت از اصول ثابت اسلام است.[۱۷]
  11. عدالت محور و مدار همه­‌چیز است.[۱۸]
  12. عدالت ملاک و اصل است.[۱۹]
  13. عدالت تکیه­‌گاه اسلام است.[۲۰]
  14. عدالت بر سر راه است.[۲۱]
  15. عدالت هدیه الهی است.[۲۲]
  16. عدالت از نشانه‌­های توحید است.[۲۳]
  17. عدالت پایه حکومت است.[۲۴]
  18. عدالت مقوم حاکمیت اسلام است.[۲۵]
  19. وجه فارق بین جامعه اسلامی و همه جوامع دیگر است.[۲۶]
  20. قوام جامعه اسلامی با عدل است.[۲۷]

ایشان بر پایه این اصول بنیادی بسیار مهم عدالت نتیجه می‌­گیرند: «عدالت در بنیان عالم و آفرینش نقش اساسی دارد؛ یعنی سنت آفرینش، عدل است و هر نظام اجتماعی اگر به‌­دنبال این سنت طبیعی و قانون الهی آفرینشی حرکت کرد، ماندگار است، موفق است، کامیاب است. کامیابی انسان، در وقتی است که خود را تطبیق بدهد با قوانین آفرینش، با سنت­‌های الهی، که تغییر و تبدل‌­ناپذیر است. عدالت بنابراین یک ریشه تکوینی و طبیعی دارد در مجموع آفرینش.»[۲۸]


[۱] بیانات در دیدار کارگزاران و اقشار مختلف مردم، ۱۳۷۱/۱۰/۱۷
[۲] بیانات در دیدار با دانشجویان و دانش آموزان طرح ولایت، ۱۳۸۵/۰۵/۱۷
[۳] بیانات در خطبه نماز جمعه تهران،  ۱۳۷۷/۰۲/۱۸
[۴] بیانات در دیدار خانواده شهدای هفتم تیر و جمعی از قضات  ۱۳۸۰/۰۴/۰۷
[۵] بیانات در دیدار مسئولان دستگاه قضایی کشور،  ۱۳۷۷/۰۴/۰۷
[۶] بیانات در مصاحبه با رئزنامه کیهان،  ۱۳۶۳/۱۰/۱۳
[۷] آنچه از ذکر ابعاد فوق در اینجا مورد نظر است تنوع عبارت است و ممکن است برخی از این مفاهیم و عبارات به صورت اعم و اخص یا از برخی جهات با هم تداخل هم داشته باشند.
[۸] بیانات در دیدار با مبلغین به مناسبت ایام محرم، ۱۳۷۸/۰۱/۲۳; و در دیدار اعضای ستاد ارتحال حضرت امام (ره)،۱۳۸۰/۰۳/۱۲
[۹] بیانات در دانشگاه امام حسین(ع)،۱۳۷۷/۰۲/۲۴
[۱۰] بیانات در دیدار با بسیجیان در مصلای تهران، ۱۳۷۸/۰۹/۰۳
[۱۱] بیانات در دیدار مهمانان خارجی دهه فجر و اقشار مردم روز نیمه شعبان، ۱۳۷۱/۱۱/۱۸
[۱۲] بیانات در سالروز میلاد خجیته امام زمان(عج)، ۱۳۷۹/۰۸/۲۲
[۱۳] بیانات در تاریخ، در دیدار با گروهی از خانواده های شهدا و جانبازان، ۱۳۷۰/۰۸/۰۱
[۱۴] بیانات در مراسم افتتاحیه پنجمین کنفرانس اندیشه اسلامی عدالت،  ۱۳۶۵/۱۱/۰۹
[۱۵] بیانات در مصاحبه با روزنامه کیهان، ۱۳۶۳/۱۰/۱۳
[۱۶] بیانات در خطبه نماز جمعه  ۱۳۶۳/۰۱/۲۴
[۱۷] بیانات در اجتماع زائران حرم مطهر امام خمینی (ره)،  ۱۳۸۱/۰۳/۱۴
[۱۸] بیانات در خطبه های نماز جمعه تهران،  ۱۳۸۲/۰۸/۲۳
[۱۹] بیانات در دیدار با مسؤلان قوه قضاییه،خانواده هلی شهدای هفتم تیر،  ۱۳۸۳/۰۴/۰۷
[۲۰] بیانات در دیدار با شرکت کنندگان در همایش جهان اسلام چالش ها و فرصت ها، ۱۳۸۲/۱۰/۰۲
[۲۱] بیانات در اجتماع بزرگ مردم قزوین، ۱۳۸۲/۰۹/۲۵
[۲۲] بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۱۳۷۱/۰۶/۲۴
[۲۳] بیانات در دیدار با بسیجیان در مصلای تهران،  ۱۳۷۸/۰۹/۰۳
[۲۴] بیانات در در خطبه نماز جمعه تهران، ۱۳۷۹/۰۱/۲۶
[۲۵] بیانات در دیدار با علما و روحانیون در آستانه ماه محرم، ۱۳۷۷/۰۲/۰۲
[۲۶] بیانات دردیدار با مسؤلان و کارگزاران نظام جمهوری  اسلامی ایران، به مناسبت عید سعید غدیر،  ۱۳۶۹/۰۴/۲۰
[۲۷] بیانات دردیدار با مسؤلان و کارگزاران نظام جمهوری  اسلامی ایران، به مناسبت عید سعید غدیر،  ۱۳۷۱/۰۳/۳۰
[۲۸] بیانات در دیدار خانواده شهدای هقت تیر و جمعی از قضات،  ۱۳۸۰/۰۴/۰۷

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

  رهبر انقلاب: امام بزرگوار فرمود: «آمریکا شیطان بزرگ است» بعضی اصرار دارند این شیطان بزرگ را به شکل فرشته‌ی نجات وانمود کنند، ملت ایران این شیطان را بیرون کرد؛ نباید بگذاریم وقتی از در بیرونش کردیم از پنجره برگردد و نفوذ پیدا کند.‌ آمریکا دشمنی خود را پنهان نمی‌کند؛ یکی لبخند می‌زند، یکی مصوبه […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)