۳۰ مرداد ۱۳۹۸ مصادف با   19 ذیحجه 1440
تاریخ: ۳۰ دی ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 316
کد خبر:70597
| ف | | |

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(۲4)

مشارکت سیاسی، نشانه‌ی یک جامعه زنده

مشارکت، شرط پویایی، توسعه سیاسی و نشانه یک جامعه زنده است که هم برای شهروندان و هم برای نظام‌­ها و سیستم‌­ها هدف مطلوب یا وسیله مفید برای رسیدن به اهداف والاتر به‌­حساب می‌­آید؛ اما چیزی که در این‌جا اهمیّت دارد این است که این شرط ابتدا به ساکن و خودبه­‌خودی پیدا نمی‌­شود، بلکه برای پیدایش آن شرایط گوناگون دیگری لازم است که باید در عرصه‌­های فرهنگی، اقصادی، سیاسی و اجتماعی تحقق پیدا کنند.

پایگاه تحلیلی مصداق/ گفتار اول از مبحث «حقوق سیاسی» را در یادداشت «مردم‌­سالاری، عامل پایداری ملّت» و در ادامه‌ی این مبحث یادداشت «اعتصام همگانی به حبل‌الله» به تبیین پیش‌شرط‌های مشارکت پرداختیم. در این بخش به «عرصه‌­های مشارکت»، «شرایط مشارکت» و «آثار مشارکت» می‌پردازیم.

گفتار پنجم: عرصه‌­های مشارکت
مشارکت می­‌تواند در اشکال مختلف رسمی و غیررسمی، سازمان ­یافته و سازمان ­نایافته، داوطلبانه و اجباری، در تمام عرصه‌­های زندگی اجتماعی، اعم از اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مطرح است. در حوزه سیاسی، شهروندان متناسب با میزان سهم خود در سامانه سیاسی، در فرآیند تصمیم‌­سازی و تصمیم‌­گیری و نظارت مشارکت می­‌کنند. هرچه جامعه به‌­سمت مردم­‌سالاری دینی میل کند، گستره و عمق مشارکت نیز بیشتر می­شود. مشارکت اجتماعی که یکی از انواع مهم مشارکت است حوز‌ه‌­ها و حدود گسترده‌تری دارد که همراه با مشارکت سیاسی، واقعیّت مشارکت شهروندی را شکل می‌­دهد.

اهمیّت تحقق این مهم با عنایت با تنوع فرهنگی، چندین برابر می‌­شود که خود مبحثی تحت عنوان مشارکت فرهنگی را دربر می‌­گیرد. طبیعی است، تنوع فرهنگی ضرروت نهادینه‌­سازی و سازمان­‌یافتگی مشارکت فرهنگی را به‌­دنبال دارد. آیت‌­الله خامنه‌‌ای بر این باورند که شهروندان جامعه اسلامی باید در همه عرصه­‌های زندگی مشارکت داشته باشند[۱].

گفتار ششم: شرایط مشارکت
مشارکت، شرط پویایی، توسعه سیاسی و نشانه یک جامعه زنده است[۲] که هم برای شهروندان و هم برای نظام‌­ها و سیستم‌­ها هدف مطلوب یا وسیله مفید برای رسیدن به اهداف والاتر به‌­حساب می‌­آید؛ اما چیزی که در این‌جا اهمیّت دارد این است که این شرط ابتدا به ساکن و خودبه­‌خودی پیدا نمی‌­شود، بلکه برای پیدایش آن شرایط گوناگون دیگری لازم است که باید در عرصه‌­های فرهنگی، اقصادی، سیاسی و اجتماعی تحقق پیدا کنند.

بند اول: امکان رقابت سیاسی
یکی از شرایط مشارکت سیاسی امکان رقابت سیاسی است. رقابت به‌­معنای تلاش و کوشش بخش‌­های گوناگون جامعه برای به‌­دست آوردن قدرت و اراده جامعه از راه‌­های مسالمت‌­آمیز می‌­باشد. تا زمانی که زمینه‌­ای رقابت سیاسی سالم در جامعه فراهم نشود، مشارکت سیاسی نیز یک امر صرفاً ذهنی و خیالی خواهد بود. رقابت سیاسی لازمه مردم‌­سالاری دینی مورد نظر آیت­‌الله خامنه‌­ای است؛ زیرا در نظام‌­های غیر مردم‌­سالار، زمینه و فرصت رقابت برای دیگران وجود ندارد.

بند دوم: تکثر آرا و انظار

مشارکت در جامعه­‌ای معنا پیدا می­‌کند که در آن تنوع علایق و دلبستگی­‌ها و گرایش‌­های فکری و اجتماعی و منافع اقتصادی و سیاسی به‌­نحوی آشکار دیده شود و ظهور و بروز علایق فکری وقتی میسر می­‌شود که مردم بتوانند.[۳]

بند سوم: آزادی شهروندان
به­‌گونه‌­ای که آن‌ها بدون خوف و هراس بتوانند به­‌صورت فردی یا جمعی تعلقات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود را بازگو نمایند.[۴]

بند چهارم: وجود سازوکارهای مناسب
بیان عقاید، خواسته‌­ها و گرایش‌­ها، رویکردهای سیاسی و امکان عمل به آن‌ها در عرصه جامعه، مستلزم دردسترس بودن وسایل و سازوکارهای اجرایی است.[۵] در نظریه مردم‌سالاری دینی تأکید ویژه­ای بر نقش مشارکتی مردم در پذیرش حکومت شده است. مبنای مشروعیّت و حقانیت در آن، بر نصب الهی است و فعلیت­‌یافتن و کارآمدی حکومت با پذیرش شهروندان است و در این پذیرش هیچ­‌گونه تحمیلی به شهروندان مشروع نیست، ازاین‌­رو تأکید این نظریه، بر جمع میان مشروعیت الهی و مقبولیت مردمی است. آن‌چه حاکم است، شریعت و قانون الهی است که همه ملزم به رعایت آن می‌­باشند.

گفتار هفتم: آثار مشارکت

بند اول: صیانت‌­بخشی
از نظر آیت‌­الله‌خامنه‌­ای اصل حضور شهروندان در صحنه مشارکت و انتخابات مهم است؛ «زیرا مشارکت عمومی نشان­‌دهنده همبستگی ملّی است و همبستگی ملّی می­‌تواند در مقابل توطئه‌­های دشمنان به کشور مصونیت ببخشد. دشمن از اختلاف‌­ها سود می‌­برد و از تشتت آرای مردم سوءاستفاده می‌­کند. دشمن از دودستگی‌­ها و فتنه‌­گر‌‌ی‌­ها و جنگ افروزی‌­های داخل کشور استفاده می‌­کند. وقتی یک ملّت یکپارچه و یکدست باشد و مسئولان کشور همه با یکدیگر همدل و همراه باشند، شمشیر دشمن کند می‌­شود و جرأت نمی­‌کند به چنین کشور و ملّتی نظر بد بیاندازد و با او به چشم توطئه نگاه کند. مشارکت مردم در امر انتخابات می‌­تواند این همبستگی ملی را در مقابل چشمان دشمن عنود و حیله­‌گر به نمایش بگذارد و به ملت و کشور ما مصونیت ببخشد؛ لذا من بارها گفته­‌ام که اصل حضور مردم در انتخابات، حتی از انتخاب اصلح هم مهم­تراست؛ اگرچه انتخاب اصلح هم بسیار اهمیت دارد.»[۶]

بند دوم: عظمت ملی
برخلاف برخی از دیدگاه‌­ها که نصاب مشارکت را صرفاً نشانه اعمال حق شهروندی می­‌دانند، آیت‌­الله خامنه‌­ای معتقدند « هرچه مشارکت و انتخابات پرشورتر باشد، عظمت ملّت ایران بیشتر در چشم مخالفان و دشمنانش دیده خواهد شد؛ برای ملت ایران حرمت بیشتری خواهند گذاشت؛ دوستان شما هم در دنیا خوشحال می‌­شوند. عظمت ملّت ایران را حضور مردم در انتخابات نشان می‌­دهد؛ انتخابات این است»[۷]. در نتیجه در فلسفه سیاسی آیت­‌الله خامنه­ای، دو نوع مشارکت مطرح شده است: یکی مشارکت مطلوب دینی، متناسب با نظام مردم­سالاری دینی و دیگری مشارکت غربی متناسب با نظامات غیردینی غرب که امروزه در بسیاری از کشورها جریان دارد. مقصود از مشارکت سیاسی دینی، نوعی فعالیت آزادی و داوطلبانه با احساس تعلق به جامعه با اهداف و انگیزه‌­های الهی است که از طریق آن شهروندان یک جامعه در امور سیاسی–اجتماعی خود براساس وظیفه با همدلی و همراهی شرکت می­‌کنند و به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، حمایت­‌جویانه یا رقابت‌­آمیز در شکل­‌دادن به حیات سیاسی و اجتماعی خویش سهیم می­‌شوند و البته شهروندان در هیچ شرایطی تمامی اختیارات خود را به حکومت و حاکمان واگذار نمی‌­کنند تا حاکمان همه‌­کاره شوند و استبداد شکل بگیرد و آزادی­‌های اساسی و سیاسی شهروندان، از آنان سلب شود؛ بنابراین آنچه در مباحث آکادمیک درباره دو الگوی مشارکت واگذارانه و الگوی کارگزارانه مطرح شده است، در مشارکت مطلوب در مردم‌­سالاری ایشان جایگاهی ندارد. در فلسفه سیاسی آیت‌­الله‌خامنه‌ای برای مشارکت، اصول و پیش­فرض­‌ها به شرح زیر ارائه شده است:اصل اراده انسان­‌ها، هویّت شهروندی، مقتضای نفی سلطه، خلاقیت الهی انسان، نیاز طبیعی، مقتضای عدالت، امربه‌­معروف و نهی­‌ازمنکر، مسئولیت متقابل دولت و مردم.
از نظر ایشان مشارکت می‌­تواند در اشکال مختلف رسمی و غیررسمی، سازمان­‌یافته و سازمان‌­نایافته، داوطلبانه و اجباری، در تمام عرصه­‌های زندگی اجتماعی، اعم از اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مطرح است. در حوزه سیاسی، شهروندان متناسب با میزان سهم خود در سامانه سیاسی، در فرآیند تصمیم‌­سازی و تصمیم‌­گیری و نظارت مشارکت می‌­کنند. هرچه جامعه به سمت مردم‌­سالاری دینی میل کند، گستره و عمق مشارکت نیز بیشتر می­‌شود. مشارکت اجتماعی که یکی از انواع مهم مشارکت است حوزه‌­ها و حدود گسترده‌­تری دارد که همراه با مشارکت سیاسی، واقعیّت مشارکت شهروندی را شکل می‌­دهد. در خصوص آثار مشارکت سیاسی در زندگی سیاسی به دو اثر مهم آن اشاره شده است:

  1. صیانت‌­بخشی: از نظر آیت‌­الله خامنه‌ای اصل حضور شهروندان در صحنه مشارکت نشان­ دهنده همبستگی ملّی است و همبستگی ملّی می­‌تواند در مقابل توطئه‌­های دشمنان به کشور مصونیت ببخشد.
  2. عظمت ملّی: برخلاف برخی از دیدگاه‌­ها که نصاب مشارکت را صرفاً نشانه اعمال حق شهروندی می­‌دانند، آیت‌­الله‌خامنه‌­ای معتقدند هرچه مشارکت و انتخابات پرشورتر باشد، عظمت ملّت بیشتر در چشم مخالفان و دشمنانش دیده خواهد شد؛ آن‌ها برای ملّت حرمت بیشتری خواهند گذاشت؛ دوستان شما هم در دنیا خوشحال می­‌شوند. عظمت ملّت ایران را حضور مردم در انتخابات نشان می‌­دهد.[۸]


[۱] بیانات در صحن جامع رضوی، ۱۳۸۶/۰۱/۰۱

[۲] بیانات در اجتماع مردم کرج،  ۱۳۷۶/۰۷/۲۴

[۳] بیانات در خطبه نماز جمعه تهران،  ۱۳۶۶/۰۳/۲۲

[۴] بیانات در خطبه نماز جمعه، ۱۳۶۶/۰۳/۲۷

[۵] بیانات در خطبه نماز جمعه تهران، ۱۳۶۶/۰۳/۲۲

[۶] بیانات در اجتماع بزرگ مردم جیرفت،  ۱۳۸۴/۰۲/۱۷

[۷] بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، ۱۳۸۸/۰۱/۰۱

[۸] بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، ۱۳۸۸/۰۱/۰۱

 

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

  رهبر انقلاب: امام بزرگوار فرمود: «آمریکا شیطان بزرگ است» بعضی اصرار دارند این شیطان بزرگ را به شکل فرشته‌ی نجات وانمود کنند، ملت ایران این شیطان را بیرون کرد؛ نباید بگذاریم وقتی از در بیرونش کردیم از پنجره برگردد و نفوذ پیدا کند.‌ آمریکا دشمنی خود را پنهان نمی‌کند؛ یکی لبخند می‌زند، یکی مصوبه […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)