۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ مصادف با   15 شعبان 1440
تاریخ: ۳۰ دی ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 227
کد خبر:70597
| ف | | |

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(۲4)

مشارکت سیاسی، نشانه‌ی یک جامعه زنده

مشارکت، شرط پویایی، توسعه سیاسی و نشانه یک جامعه زنده است که هم برای شهروندان و هم برای نظام‌­ها و سیستم‌­ها هدف مطلوب یا وسیله مفید برای رسیدن به اهداف والاتر به‌­حساب می‌­آید؛ اما چیزی که در این‌جا اهمیّت دارد این است که این شرط ابتدا به ساکن و خودبه­‌خودی پیدا نمی‌­شود، بلکه برای پیدایش آن شرایط گوناگون دیگری لازم است که باید در عرصه‌­های فرهنگی، اقصادی، سیاسی و اجتماعی تحقق پیدا کنند.

پایگاه تحلیلی مصداق/ گفتار اول از مبحث «حقوق سیاسی» را در یادداشت «مردم‌­سالاری، عامل پایداری ملّت» و در ادامه‌ی این مبحث یادداشت «اعتصام همگانی به حبل‌الله» به تبیین پیش‌شرط‌های مشارکت پرداختیم. در این بخش به «عرصه‌­های مشارکت»، «شرایط مشارکت» و «آثار مشارکت» می‌پردازیم.

گفتار پنجم: عرصه‌­های مشارکت
مشارکت می­‌تواند در اشکال مختلف رسمی و غیررسمی، سازمان ­یافته و سازمان ­نایافته، داوطلبانه و اجباری، در تمام عرصه‌­های زندگی اجتماعی، اعم از اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مطرح است. در حوزه سیاسی، شهروندان متناسب با میزان سهم خود در سامانه سیاسی، در فرآیند تصمیم‌­سازی و تصمیم‌­گیری و نظارت مشارکت می­‌کنند. هرچه جامعه به‌­سمت مردم­‌سالاری دینی میل کند، گستره و عمق مشارکت نیز بیشتر می­شود. مشارکت اجتماعی که یکی از انواع مهم مشارکت است حوز‌ه‌­ها و حدود گسترده‌تری دارد که همراه با مشارکت سیاسی، واقعیّت مشارکت شهروندی را شکل می‌­دهد.

اهمیّت تحقق این مهم با عنایت با تنوع فرهنگی، چندین برابر می‌­شود که خود مبحثی تحت عنوان مشارکت فرهنگی را دربر می‌­گیرد. طبیعی است، تنوع فرهنگی ضرروت نهادینه‌­سازی و سازمان­‌یافتگی مشارکت فرهنگی را به‌­دنبال دارد. آیت‌­الله خامنه‌‌ای بر این باورند که شهروندان جامعه اسلامی باید در همه عرصه­‌های زندگی مشارکت داشته باشند[۱].

گفتار ششم: شرایط مشارکت
مشارکت، شرط پویایی، توسعه سیاسی و نشانه یک جامعه زنده است[۲] که هم برای شهروندان و هم برای نظام‌­ها و سیستم‌­ها هدف مطلوب یا وسیله مفید برای رسیدن به اهداف والاتر به‌­حساب می‌­آید؛ اما چیزی که در این‌جا اهمیّت دارد این است که این شرط ابتدا به ساکن و خودبه­‌خودی پیدا نمی‌­شود، بلکه برای پیدایش آن شرایط گوناگون دیگری لازم است که باید در عرصه‌­های فرهنگی، اقصادی، سیاسی و اجتماعی تحقق پیدا کنند.

بند اول: امکان رقابت سیاسی
یکی از شرایط مشارکت سیاسی امکان رقابت سیاسی است. رقابت به‌­معنای تلاش و کوشش بخش‌­های گوناگون جامعه برای به‌­دست آوردن قدرت و اراده جامعه از راه‌­های مسالمت‌­آمیز می‌­باشد. تا زمانی که زمینه‌­ای رقابت سیاسی سالم در جامعه فراهم نشود، مشارکت سیاسی نیز یک امر صرفاً ذهنی و خیالی خواهد بود. رقابت سیاسی لازمه مردم‌­سالاری دینی مورد نظر آیت­‌الله خامنه‌­ای است؛ زیرا در نظام‌­های غیر مردم‌­سالار، زمینه و فرصت رقابت برای دیگران وجود ندارد.

بند دوم: تکثر آرا و انظار

مشارکت در جامعه­‌ای معنا پیدا می­‌کند که در آن تنوع علایق و دلبستگی­‌ها و گرایش‌­های فکری و اجتماعی و منافع اقتصادی و سیاسی به‌­نحوی آشکار دیده شود و ظهور و بروز علایق فکری وقتی میسر می­‌شود که مردم بتوانند.[۳]

بند سوم: آزادی شهروندان
به­‌گونه‌­ای که آن‌ها بدون خوف و هراس بتوانند به­‌صورت فردی یا جمعی تعلقات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود را بازگو نمایند.[۴]

بند چهارم: وجود سازوکارهای مناسب
بیان عقاید، خواسته‌­ها و گرایش‌­ها، رویکردهای سیاسی و امکان عمل به آن‌ها در عرصه جامعه، مستلزم دردسترس بودن وسایل و سازوکارهای اجرایی است.[۵] در نظریه مردم‌سالاری دینی تأکید ویژه­ای بر نقش مشارکتی مردم در پذیرش حکومت شده است. مبنای مشروعیّت و حقانیت در آن، بر نصب الهی است و فعلیت­‌یافتن و کارآمدی حکومت با پذیرش شهروندان است و در این پذیرش هیچ­‌گونه تحمیلی به شهروندان مشروع نیست، ازاین‌­رو تأکید این نظریه، بر جمع میان مشروعیت الهی و مقبولیت مردمی است. آن‌چه حاکم است، شریعت و قانون الهی است که همه ملزم به رعایت آن می‌­باشند.

گفتار هفتم: آثار مشارکت

بند اول: صیانت‌­بخشی
از نظر آیت‌­الله‌خامنه‌­ای اصل حضور شهروندان در صحنه مشارکت و انتخابات مهم است؛ «زیرا مشارکت عمومی نشان­‌دهنده همبستگی ملّی است و همبستگی ملّی می­‌تواند در مقابل توطئه‌­های دشمنان به کشور مصونیت ببخشد. دشمن از اختلاف‌­ها سود می‌­برد و از تشتت آرای مردم سوءاستفاده می‌­کند. دشمن از دودستگی‌­ها و فتنه‌­گر‌‌ی‌­ها و جنگ افروزی‌­های داخل کشور استفاده می‌­کند. وقتی یک ملّت یکپارچه و یکدست باشد و مسئولان کشور همه با یکدیگر همدل و همراه باشند، شمشیر دشمن کند می‌­شود و جرأت نمی­‌کند به چنین کشور و ملّتی نظر بد بیاندازد و با او به چشم توطئه نگاه کند. مشارکت مردم در امر انتخابات می‌­تواند این همبستگی ملی را در مقابل چشمان دشمن عنود و حیله­‌گر به نمایش بگذارد و به ملت و کشور ما مصونیت ببخشد؛ لذا من بارها گفته­‌ام که اصل حضور مردم در انتخابات، حتی از انتخاب اصلح هم مهم­تراست؛ اگرچه انتخاب اصلح هم بسیار اهمیت دارد.»[۶]

بند دوم: عظمت ملی
برخلاف برخی از دیدگاه‌­ها که نصاب مشارکت را صرفاً نشانه اعمال حق شهروندی می­‌دانند، آیت‌­الله خامنه‌­ای معتقدند « هرچه مشارکت و انتخابات پرشورتر باشد، عظمت ملّت ایران بیشتر در چشم مخالفان و دشمنانش دیده خواهد شد؛ برای ملت ایران حرمت بیشتری خواهند گذاشت؛ دوستان شما هم در دنیا خوشحال می‌­شوند. عظمت ملّت ایران را حضور مردم در انتخابات نشان می‌­دهد؛ انتخابات این است»[۷]. در نتیجه در فلسفه سیاسی آیت­‌الله خامنه­ای، دو نوع مشارکت مطرح شده است: یکی مشارکت مطلوب دینی، متناسب با نظام مردم­سالاری دینی و دیگری مشارکت غربی متناسب با نظامات غیردینی غرب که امروزه در بسیاری از کشورها جریان دارد. مقصود از مشارکت سیاسی دینی، نوعی فعالیت آزادی و داوطلبانه با احساس تعلق به جامعه با اهداف و انگیزه‌­های الهی است که از طریق آن شهروندان یک جامعه در امور سیاسی–اجتماعی خود براساس وظیفه با همدلی و همراهی شرکت می­‌کنند و به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، حمایت­‌جویانه یا رقابت‌­آمیز در شکل­‌دادن به حیات سیاسی و اجتماعی خویش سهیم می­‌شوند و البته شهروندان در هیچ شرایطی تمامی اختیارات خود را به حکومت و حاکمان واگذار نمی‌­کنند تا حاکمان همه‌­کاره شوند و استبداد شکل بگیرد و آزادی­‌های اساسی و سیاسی شهروندان، از آنان سلب شود؛ بنابراین آنچه در مباحث آکادمیک درباره دو الگوی مشارکت واگذارانه و الگوی کارگزارانه مطرح شده است، در مشارکت مطلوب در مردم‌­سالاری ایشان جایگاهی ندارد. در فلسفه سیاسی آیت‌­الله‌خامنه‌ای برای مشارکت، اصول و پیش­فرض­‌ها به شرح زیر ارائه شده است:اصل اراده انسان­‌ها، هویّت شهروندی، مقتضای نفی سلطه، خلاقیت الهی انسان، نیاز طبیعی، مقتضای عدالت، امربه‌­معروف و نهی­‌ازمنکر، مسئولیت متقابل دولت و مردم.
از نظر ایشان مشارکت می‌­تواند در اشکال مختلف رسمی و غیررسمی، سازمان­‌یافته و سازمان‌­نایافته، داوطلبانه و اجباری، در تمام عرصه­‌های زندگی اجتماعی، اعم از اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مطرح است. در حوزه سیاسی، شهروندان متناسب با میزان سهم خود در سامانه سیاسی، در فرآیند تصمیم‌­سازی و تصمیم‌­گیری و نظارت مشارکت می‌­کنند. هرچه جامعه به سمت مردم‌­سالاری دینی میل کند، گستره و عمق مشارکت نیز بیشتر می­‌شود. مشارکت اجتماعی که یکی از انواع مهم مشارکت است حوزه‌­ها و حدود گسترده‌­تری دارد که همراه با مشارکت سیاسی، واقعیّت مشارکت شهروندی را شکل می‌­دهد. در خصوص آثار مشارکت سیاسی در زندگی سیاسی به دو اثر مهم آن اشاره شده است:

  1. صیانت‌­بخشی: از نظر آیت‌­الله خامنه‌ای اصل حضور شهروندان در صحنه مشارکت نشان­ دهنده همبستگی ملّی است و همبستگی ملّی می­‌تواند در مقابل توطئه‌­های دشمنان به کشور مصونیت ببخشد.
  2. عظمت ملّی: برخلاف برخی از دیدگاه‌­ها که نصاب مشارکت را صرفاً نشانه اعمال حق شهروندی می­‌دانند، آیت‌­الله‌خامنه‌­ای معتقدند هرچه مشارکت و انتخابات پرشورتر باشد، عظمت ملّت بیشتر در چشم مخالفان و دشمنانش دیده خواهد شد؛ آن‌ها برای ملّت حرمت بیشتری خواهند گذاشت؛ دوستان شما هم در دنیا خوشحال می­‌شوند. عظمت ملّت ایران را حضور مردم در انتخابات نشان می‌­دهد.[۸]


[۱] بیانات در صحن جامع رضوی، ۱۳۸۶/۰۱/۰۱

[۲] بیانات در اجتماع مردم کرج،  ۱۳۷۶/۰۷/۲۴

[۳] بیانات در خطبه نماز جمعه تهران،  ۱۳۶۶/۰۳/۲۲

[۴] بیانات در خطبه نماز جمعه، ۱۳۶۶/۰۳/۲۷

[۵] بیانات در خطبه نماز جمعه تهران، ۱۳۶۶/۰۳/۲۲

[۶] بیانات در اجتماع بزرگ مردم جیرفت،  ۱۳۸۴/۰۲/۱۷

[۷] بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، ۱۳۸۸/۰۱/۰۱

[۸] بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، ۱۳۸۸/۰۱/۰۱

 

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)