۲۸ اسفند ۱۳۹۷ مصادف با   12 رجب 1440
تاریخ: ۱۰ دی ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 136
کد خبر:70201
| ف | | |

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(11)

ما حکومت پیغمبراکرم را می‌خواهیم

سیره عملی حضرت امام در موضوع عدالت اجتماعی را می‌توان در محورهایی همچون رعایت عدالت اجتماعی در سیره فردی و سیره حکومتی دنبال کرد.

پایگاه تحلیلی مصداق/ بررسی سیره حضرت امام حکایت از این دارد که ایشان در زمینه‌های مختلف به ویژه در ارتباط با عدالت اجتماعی متاثر از الگوهای رفتاری زمامداران صدر اسلام به ویژه پیامبر اکرم(ص) و حضرت امیر(ع) می‌باشد: «میل همه ما این است که ما یک حکومتی داشته باشیم؛ همان جور حکومت‌هایی که در صدر اسلام بود که عدالت بود، همه اش عدالت بود.»[۱]
حضرت امام به دفعات و به مناسبت‌های مختلف، به نقل نمونه‌هایی بی‌مانند از سیره عادلانه نبوی و علوی می‌پرداخت: «آن حکومتی که ما می‌خواهیم مصداقش یکی خود پیغمبراکرم است که حاکم بود. … یکی از آن‌ها هم حضرت امیر بود. … خود پیغمبر. … وضعش در زندگی کمتر بوده است از این مردم عادی که آن وقت در مدینه زندگی می‌کردند. اتاق گلی این‌ها داشتند؛ توی مسجد یک اتاق گلی داشتند. سوار الاغ می‌شده، یک کسی هم دنبالش، پشت سرش می‌نشسته و می‌رفته. … عین حال که خودش اینطوری بوده، آنقدر به این فقرا رسیدگی می‌کرده است که مردم همه از ذکرش فرض کنید عاجزند. قاضی‌ای که خود حضرت امیر نصبش کرده بود به قضاوت… یک شخص یهودی رفت ادعا کرد به حضرت امیر سر یک زرهی؛ و قاضی طلب کرد حضرت امیر را. حضرت امیر رفتند با یهودی نشستند دو تایی آنجا. حتی (درباره) آدابش هم حضرت به او هی می‌گفت که تو به من زیاد احترام نکن، فرق نداریم ما با هم، نشستند با هم محاکمه کردند؛ قاضی، حضرت امیر را محکوم کرد که باید بدهی این را ؛ شما در تمام حکومت‌های دنیا… پیدا بکنید یک حکومت اینطوری.»[۲]

سیره عملی حضرت امام در موضوع عدالت اجتماعی را می‌توان در محورهایی همچون رعایت عدالت اجتماعی در سیره فردی و سیره حکومتی دنبال کرد:

الف_ سیره فردی

حضرت امام، همواره بر رعایت عدالت اجتماعی در زندگی شخصی خود مراقبت داشتند.نمونه‌های زیر گواهی بر این مطلب است:

  1. بخشیدن ارث ناچیز خود به نفع فقرا و مستمندان.
  2. اعلام صورت دارایی‌های ناچیز خود به رئیس دیوان عالی کشور در دی ماه سال ۵۹ در راستای اجرای قانون اساسی.
  3. اعلام اینکه قائل به داشتن حقی ویژه برای خود نیست: «خدا می‌داند که شخصاً برای خود ذره‌ای مصونیت و حق و امتیاز قائل نیستم. اگر تخلفی از من هم سر زند مهیای مؤاخذه ام»[۳]
  1. اعلام این‌که خود را با افراد عادی یکی می‌داند: من از خدا می‌خواهم تا در برابر ملّتم به شهادت برسم و در کنار آن‌ها کشته شوم. من بارها گفته‌ام که من با یک شخص عادی یکی هستم.
  1. مرحوم حاج احمد آقا نقل می‌کند منزل حضرت امام ضمن این‌که سال‌ها در نجف با آن گرمای آزار دهنده تابستان، فاقد یخچال بود، تا آخر تبعید در نجف و تا زمانی که به پاریس رفتند فاقد تلفن نیز بود و امام به والده محترم گفته بودند که راضی نیستم از دفتر به ایران تلفن بزنید. و والده هر وقت می‌خواستند با فرزندانشان در ایران صحبت کنند، باید ساعت‌ها در گرمای ۴۸ درجه در صف اداره تلفن معطل می‌شدند. از این رو، اینجانب نوشتم از خودم پول دارم، شما تلفن را دایر کنید پولش را من به آیت اله پسندیده می‌دهم. امام در جواب مرقوم فرمودند: «راجع به تلفن چیزی ننویسید که: تلفن بکشید خرجش را می‌دهم. من تلفن نمی‌کشم و شما هم چیزی جز مال فقرا ندارید و خوب است از حالا ملاحظه وجوه شرعیه را تمرین کنید و زیاده روی را احتراز نمایید.»[۴]
  1. لوسین ژرژ خبرنگار روزنامه فرانسوی لوموند در تاریخ۵۷/۲/۴ در نجف مصاحبه‌ای با حضرت امام انجام می‌دهد که در این روزنامه در تاریخ۵۷/۲/۱۶  به چاپ می‌رسد. او در آغاز گزارش مصاحبه خود، چنین می‌نویسد: «… اکنون ما در حضور آیه اللّه در اتاقی ۲×۳ متر و در خانه ای هستیم که در دورترین قسمت نجف واقع است. شهری که از لحاظ وضع جغرافیایی یکی از بدترین مناطق کویری عراق است. … در پیچ یکی از کوچه‌های تنگ نجف که خانه‌هایش برای آنکه سپری در مقابل تابش سوزان آفتاب باشد، سخت به هم فرو رفته اند، مسکن مهتر آیه اللّه خمینی قرار دارد. این خانه نظیر خانه فقیرترین افراد نجف است. در سه اتاق این خانه، حداکثر دوازده تن از نزدیکان وی حضور داشتند. در این مسکن مهتر، از قدرت رؤسای شورش و یا رؤسای جبهه مخالف که در تبعید به سر می‌برند، هیچ نشان و علامتی دیده نمی‌شود.»[۵]

ب_سیره حکومتی

حضرت امام به عنوان رهبر انقلاب، همواره عدالت اجتماعی را در اقدامات حکومتی مدنظر داشت. توجه ایشان به رعایت عدالت اجتماعی در امور حکومتی از دو جهت قابل بررسی است: اول؛ «اقدامات حکومتی ایشان در رعایت عدالت اجتماعی». دوم؛ «دغدغه‌ها و مطالبات ایشان از مسئولان نظام در رعایت آن»

۱_ اقدامات حکومتی حضرت امام در رعایت عدالت اجتماعی
موارد زیر نمونه‌هایی از رعایت عدالت اجتماعی حضرت امام در امور حکومتی است:
۱_۱ نگرانی از وضع بد فقرای کشور حتی در زندان و تبعید و اقدام میسور برای رفع ناراحتی ایشان.
۲_۱_ دستور مستقیم به قصاص پاسدار مرتکب قتل: «همین دیروز به من اطلاع دادند که یک پاسدار در قم یک کسی را همین طوری کشته است! کشته می‌شود، قصاص می‌شود… من امروز گفتم باید کشته بشود… هر که قدرت دستش است هر کاری می‌خواهد نباید بکند. موازین دارد، میزان دارد مطلب.»[۶]
۳ _۱_اظهار دل‌تنگی شدید و برائت از مظالم برخی از خودی‌ها و کارگزاران خطا کار حکومتی: «اگر بنا باشد که هرجا آدم برود می‌بیند که مردم دارند شکایت می‌کنند. زن و بچه مردم می‌آیند گریه می‌کنند. می‌آیند (التماس) می‌کنند. من هم خسته می‌شوم. خدا می‌داند که من در آن رژیم سابق هیچ وقت از هیچ چیز خسته نمی‌شدم، هر فشاری می‌آوردند بر من خسته نمی‌شدم، حالا دارم از خودمان خسته می‌شوم! آخر چرا اینطوری باشد؟ یک فکری بکنید!… من از دست خودمان «سعدی از دست خویشتن فریاد»، از دست خودمان فریاد هست!.»[۷]
۴_۱_دستور تشکیل کمیته‌های امداد در تهران و شهرستان‌ها برای رسیدگی به وضع زندگی محرومان و پابرهنگان با گذشت کمتر از یک ماه از پیروزی انقلاب.
۵_۱_ دستور مصادره اموال پهلوی و وابستگان آ‌ن‌ها به نفع مستضعفان و طبقه ضعیف.
۶_۱_دستور تشکیل جهاد سازندگی برای کمک به محرومان و مستضعفان با گذشت کمتر از پنج ماه از پیروزی انقلاب.
۷_۱_ دستور تشکیل بنیاد مسکن برای کمک به خانه دار شدن اقشار محروم جامعه.
۸_۱_دستور تشکیل بنیاد شهید انقلاب اسلامی.
۹_۱_ دستور تشکیل بنیاد پانزده خرداد.
۱۰_۱_ فتوا به جواز مصرف محصولات کارخانه‌های نوشابه سازی گروه ثابت پاسال به خاطر صرف عایدی آن‌ها برای نجات مستضعفان.
۱۱_۱_دستور تشکیل نهضت سواد آموزی.
۱۲_۱_دستور بررسی وضع زندگی بازماندگان معدومین کودتای نوژه.

۲_ مطالبات حضرت امام از مسئولان در رعایت عدالت اجتماعی
حضرت امام در هر فرصتی دغدغه‌های خود را در زمینه رعایت عدالت اجتماعی در امور حکومتی به مسئولان بخش‌های مختلف نظام اعم از قوای مجریه کشوری و لشکری، قضائیه و مقننه انتقال می‌داد و از آن‌ها می‌خواست که توجه جدی و ویژه‌ای به این امر مهم داشته باشند. در این‌جا به چند نمونه از تذکرات یاد شده اشاره می‌گردد.

۱_۲ رعایت عدالت اجتماعی در مقام اجرا
«باز هم موضوع مهم خدمت به محرومان و دورافتادگان را تذکر می‌دهم. با آن‌که در این سال‌های محدود با گرفتاری‌های بی شمار عظیمی که کشور و دولت خدمتگزار با آن‌ها مواجه بود، حجم خدمت‌هایی که به روستاییان در تمام زمینه‌ها شده است چشمگیر و اعجاب آور است و دولت حقاً و انصافاً در این امر توفیق بسیار داشته است که در مقایسه با کارهای در طول رژیم‌های سابق می‌توان یافت، لکن باز کافی نیست و حق محرومان به آن نحو که دلخواه است ادا نشده؛ البته نه از باب قصور (و) تقصیر، بلکه از جهت احتیاجات و گسترش فوق العاده آن.
باید متوجه باشید که این یک تکلیف است که… به مستضعفان برسید. شما در دوردست‌ها مسئولیت دارید به مستمندان که در طول تاریخ زیر فشار و زحمت بودند برسید و جدیّت نمایید تا راه چاره ای که آن‌ها را به جایی برساند پیدا کنید. در عمران و راه‌سازی برای آنان جدیت کنید. امروز به مستضعفان و مستمندان و زاغه نشینان که ولی نعمت ما هستند خدمت کنید.»[۸]

۲_۲ رعایت عدالت اجتماعی در مقام قضا
«کسی که مجرم است باید به جزای خودش برسد و توصیه از احدی قبول نباید بشود. من این را کرارا گفته‌ام، اگر از من توصیه برای کسی آمد، از دفتر من برای کسی توصیه آمد، از کسانی که به من مربوطند توصیه آمد، بزنید به دیوار! قاضی نباید تحت تأثیر کسی باشد. من یک کلمه به برادران دادگاه و کسانی که رئیس زندان هستند و اشخاصی که زندانبان هستند می‌گویم و آن این‌که این طور نباشد که یک جنایتی که می‌شود (فاجعه ۷ تیر)، این‌ها آرامش خودشان را از دست بدهند و خدای نخواسته با زندانیانی که الان هستند و لو این زندانیان از همین گروه‌های فاسد باشند با خشونت غیر اسلامی عمل کنند. با آرامش و با احترام عمل کنند.
قاضی… حکمی که می‌خواهد بکند بین برادرش و بین دشمنش، در حکم فرقی نگذارد. … علی السواء باشد پیشش همه. … باید در مسند قضا، یکی که نشست، همه ملّت پیشش با یک نظر باشد. تمام نظرش به اجرای عدالت باشد. عدالت، در دشمنش هم به طور عدالت،  در دوستش هم به طور عدالت. نه این‌جا مسامحه کند و نه آن‌جا سختگیری کند.»[۹]

۳_۲ رعایت عدالت اجتماعی در مقام تقنین
«باید قوانین وضع بشود که حقوق محرومین و فقرا به آن‌ها بازگردانده شود. باید به حسب واقع، به حسب انصاف، به حسب وجدان، این مردمی که شماها (نمایندگان مجلس) را روی کار آورده اند، این مردم زاغه نشین که شماها [را روی ] مسند نشانده‌اند ملاحظه آن‌ها را بکنید. امید آن است که رسیدگی به حال مستضعفین و مستمندان کشور که قسمت اعظم ملّت مظلوم را در بر می‌گیرد در رأس برنامه‌ها قرار گیرد، و در نخستین مجلس شورای اسلامی طرح‌هایی جدی در رفاه حال این طبقه محروم داده شود. تا در پیشگاه خداوند متعال بعضی از دیون خودتان را به این طبقه عزیز ادا کرده باشید. . طرح‌ها و پیشنهادهایی که مربوط به عمران و رفاه حال ملت خصوصاً مستضعفین است، انقلابی و با سرعت تصویب کنید و از نکته سنجی‌ها و تغییر عبارات غیر لازم که موجب تعویق امر است اجتناب کنید».[۱۰]
در نتیجه در مکتب سیاسی حضرت امام تحقق عدالت اجتماعی، هدف بعثت انبیا و انقلاب اسلامی و مبارزه با رژیم طاغوت و نیز راز دشمنی استکبار بوده است و بی توجهی به آن عواقب شومی را برای حکومت و ثروت اندوزان به دنبال می‌آورد. براساس این مکتب، در حکومت و جامعه باید تمامی اقشار جامعه از حقوق برابر برخوردار و همه در برابر عدالت مساوی باشند و قانون و موازین قانونی بر آن حاکم بوده، مسئولان در صدد جلب امتیازات ویژه برای خود نباشند و همواره با خدمتگزار مردم دانستن خود، به دنبال پر کردن شکاف‌های طبقاتی به نفع محرومان باشند. در این مکتب، تحقق عدالت اجتماعی هدف غایی و نهایی نبوده و هدفی متوسط برای رسیدن افراد جامعه به کمال معنوی و انسانی است. در مکتب سیاسی حضرت امام، با الگو پذیری از عدالت اجتماعی مطرح در حکومت‌های پیامبر(ص) و امام علی(ع)، تحقق عدالت اجتماعی، لوازمی نظیر: تشکیل حکومت، اجرای احکام اسلام، عدالت کارگزاران و نهراسیدن آنان از تهمت‌ها و برخورداری ایشان از تجربه تلخ فقر و بی عدالتی و نیز احساس مسئولیت همگانی را می‌طلبد.
حضرت امام در سیره عملی خود نیز اهتمام خاصی به تحقق عدالت اجتماعی داشت و ضمن رعایت آن در رفتارهای فردی و حکومتی خود، توجه به آن را یکی از مطالبات جدی و همیشگی خود از مسئولان حکومتی می‌دانست.


[۱] صحیفه نور، جلد ۸، ص ۴۱۶
[۲] صحیفه نور، جلد ۲، ص ۲۴۰
[۳] صحیفه نور، جلد ۲، ص ۵۳
[۴] صحیفه نور، جلد ۲، ص ۲۱۵
[۵] روزنامه لو موند
[۶] صحیفه نور، جلد ۸، ص ۲۶۰
[۷] صحیفه نور، جلد ۱۱، ص ۳۱۶
[۸] صحیفه نور، جلد ۳، ص ۴۱
[۹] صحیفه نور، جلد ۱۰، ص۲۷۲
[۱۰] صحیفه نور، جلد ۱۴، ص ۳۸۰

 

 

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

حقوق شهروندی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی(۱8)

اگر تسلیم آمریکا و ابرقدرت‌ها می‌شدیم

امام خمینی(ره) عزّت و سعادت را در سایه ایستادگی و تحمل سختی‌ها می‌دانند و می‌فرمایند: «من مطمئنم که ملّت عزیز ایران یک لحظه استقلال و عزّت خود را با هزار[...]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)