پایگاه تبیینی تحلیلی مصداق

تببین و تحلیل بیانات رهبر انقلاب بسط و ترویج گفتمان امام خامنه ای

یکی از کارکردهای مفید و قابل تقدیر مساجد تشکیل صندوق‌های قرض الحسنه با همکاری و مشارکت خیرین است. در نظام اقتصادی اسلام توجه خاصی به نیازمندان و دست‌گیری از آن‌ها شده و از این رو سنت حسنه قرض و وام بار‌ها در آیات و روایات مورد تأیید فراوان قرار گرفته است. قرض الحسنه در واقع موجب رشد تولید و توسعه اقتصادی شده و با مبارزه با فعالیت‌های غیر مولد، رباخواری، ذخیره سازی ناکارآمد ثروت و… تاثیر مطلوبی بر وضعیت اقتصادی خواهد داشت.

نقش مساجد در ترویج قرض‌الحسنه و حمایت از نیازمندان

پایگه تحلیلی مصداق یکی از کارکردهای عبادی مسجد که به صورت غیرمستقیم انجام می‌شود و امروز هم بسیار بروز و ظهور دارد، نقش مسجد در تشکیل صندوق‌های قرض‌الحسنه و دستگیری از محرومان جامعه در مشکلات است.[۱]

یکی از تفاوت­ های اساسی مکتب اقتصادی اسلام با سایر مکاتب اقتصادی، توجّه خاصّ به نیازمندان، آسیب ­دیدگان و اقشار ضعیف جامعه و ارائه راهکارهای مناسب با شأن و کرامت انسان است. یکی از این راهکارها، قرض حسن یا «قرض‌‌الحسنه» است که در آموزه‌های اسلامی، در قالب آیات و رویات مختلف به آن سفارش شده است.[۲]

اوّلین صندوق قرض‌الحسنه در مسجد تشکیل شده است. در صدر اسلام، در خصوص قرض ­الحسنه به عنوان یکی از شاخص­ های مهّم  مسجد طراز اسلامی، برای توجّه همه‌جانبه به تهیدستان و محرومان اقداماتی صورت می­ گرفته است.[۳]

یکی از کارکردهای مفید و قابل تقدیر مساجد تشکیل صندوق‌های قرض الحسنه با همکاری و مشارکت خیرین است. در نظام اقتصادی اسلام توجه خاصی به نیازمندان و دست‌گیری از آن‌ها شده و از این رو سنت حسنه قرض و وام بار‌ها در آیات و روایات مورد تأیید فراوان قرار گرفته است. قرض الحسنه‌‌ همان ابزاری است که ماهیگیری یاد می‌دهد و نه ماهی! قرض الحسنه در واقع روحیه نیکوکاری، برادری، مشارکت جمعی و فعالیت‌های داوطلبانه را بین مردم افزایش داده، موجب رشد تولید و توسعه اقتصادی شده و با مبارزه با فعالیت‌های غیر مولد، رباخواری، ذخیره سازی ناکارآمد ثروت و… تاثیر مطلوبی بر وضعیت اقتصادی خواهد داشت.

بنابراین صندوق‌های قرض‌الحسنه مساجد در رفع مشکلات اقتصادی مردم بسیار تأثیرگذار است؛ در واقع مسجد باید پل ارتباطی میان نیازهای اقتصادی محرومان و توانمندان باشد. مساجد با شناسایی افراد توانمند می‌توانند در رفع مشکلات اقتصادی افراد نیازمند موثر باشند و زمینه‌های ایجاد کسب و درآمد حلال و فعالیت اقتصادی سالم را در محیط مسجد فراهم کنند. این امر موجب مبازره با رشوه‌خواری و فعالیت‌های ناسالم اقتصادی نیز می‌شود.[۴] 

انجام این عمل ارزشمند اقتصاد اسلامی، موجب توسعه اقتصادی و تأمین نیازهای مالی و اقتصادی مردم شهرها و محلّه­ ها می‌شود. این فعّالیّت مسجدی، انگیزه ­سازی برای روحیّه خودیاری در مردم و انجام امور داوطلبانه اقتصادی در سطح جامعه را در پی خواهد داشت. توجّه به این سنّت حسنه و آموزش تعالیم آن به نمازگزاران و حاضران در مسجد، در دوران مقاوم‌سازی اقتصاد بسیار مهم است. این آموزه اقتصادی در درمان بسیاری از آفت‌ها و استثمارهای اقتصادی جوامع اسلام، مانند ربا بسیار مؤثّراست؛ زیرا وقتی قرض‌الحسنه مورد توجّه قرار نگیرد، ربا اقتصاد جوامع را فرا می‌گیرد. در صورتی که ربا در آموزه‌های اسلامی به شدّت نکوهش شده است.

نقش مساجد در حمایت از نیازمندان و حمایت از موسسات خیریه
از صدر اسلام تا به امروز مسجد تنها محل خواندن نماز نبود بلکه جایگاهی برای دادن صدقه وکمک به مستمندان نیز به شمار می آمد. داستان معروف و تاریخی و حساس حضرت علی(ع) که در حال رکوع انگشتر خویش را به مستمندی بخشید، در مسجد به وقوع پیوست و باعث نزول آیه ای در شان حضرت، به نام آیه ولایت شد: « إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُون‏[۵]؛ جز این نیست که ولى شما خداست و رسول او و آنان که ایمان آورده‏اند، همان ایمان آورندگانى که اقامه نماز و اداى زکات مى‏کنند در حالى که در رکوع نمازند.» پس مسجد را می شود محور، فقرزدایی و بی نیاز کردن نیازمندان قرار داد و با این کار بسیاری از آسیب های اجتماعی مانند اعتیاد و گناه و … را از بین برد.

ایجاد موسساتی برای کمک های بلاعوض و مداوم به خانواده هایی که از نظر مالی ضعیف هستند و به خاطرآبرومندی نمی توانند دست به هر کاری بزنند، بسیار ضروری و مهم است. برای اجرای بهتر این کار باید فرهنگ انفاق و اهمیت ان خوب بیان شود تا مردم با بینش بیشتر به این امر متمایل شوند. خداوند هم در باب ضرورت انفاق به نکته ای مهم را اشاره می کنند.
خداوند متعال برای کسانی که گمان دارند با انفاق مالشان کم می شود فرموده است: «قُلْ إِنَّ رَبِّی یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ یَقْدِرُ لَهُ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ‏ وَ هُوَ خَیْرُ الرَّازِقین[۶]؛ (باز هم بگو) که: این پروردگار من است که رزق را براى هر کس بخواهد وسعت داده، و براى هر کس بخواهد تنگ مى‏گیرد، و آنچه که انفاق کنید او جایش را پر مى‏کند، و او بهترین روزى دهندگان است‏.» اولا: خداوند لازم می داند که منبع افزایش و کاهش رزق را خودش معرفی کند تا مردم گمان نکنند از خودشان چیزی داده اند و دوما: جایگزین کردن مال انفاق شده را به خوش نسبت می دهد تا دلهای مردم را نسبت به انفاق محکم ترکند.

لذا مسجد یکی از بهترین مکان هایی است که می تواند در فعالیت های اجتماعی نمازگزاران  تاثیر گزار باشد و در موارد مختلف بستر و محورایجاد حرکت های مهم و تاثیر گزار بوده است. اگر مسجد و متولیان آن نقش خوبی ر ا در به فعالیت رساندن فعالیت های اجتماعی ایفا کنند ما شاهد کاهش آسیب های اجتماعی در جامعه خواهیم بود.در پایان باید گفت مساجد همچون صدر اسلام می‌توانند به مسیر اقتصاد کشور جهت و اقتصاد را به سمت و سویی که مورد تأیید اسلام است؛ سوق دهند. همانطور که در گذشته مردم و بازاریان با اجتماع در اطراف مسجد علاوه بر انجام معاملات اقتصادی در جوار مسجد در خود مسجد نیز حضور می‌یافتند؛ امروز نیز می‌توان با احیای کارکردهای گفته شده و نزدیکی مسجد و بازار، بازار را متاثر از قوانین و مقررات حقوقی اسلامی نمود و آگاهی‌های مردم از بازار اسلامی و مباحث حقوقی و قوانین مربوطه را ارتقا ‌داد.
واضح است که نتایج نمود دین در مباحث و معاملات اقتصادی در مسجد بروز می‌یابد، بنابراین اقتصاد مسجدی، ترک حرام خواری و شبهه خواری، اعطای انفاق و صدقات، چرخه مناسب توزیع منابع اقتصادی از ثروتمند به فقیر، کاهش اختلاف طبقاتی، تحقق عدالت اجتماعی، مصرف بهینه مالیات‌های اسلامی و… را به دنبال خواهد داشت.


[۱] ر.ک: فرهنگ مسجد، ص٢٠۶ – ٢٠۵
[۲] بحارالانوار، ج١٠٣، ص١٣٨
[۳] ر. ک: ماهنامه مسجد، ش١۶٢، ص١۴-١۵
[۴] برگرفته از مقاله کارکردهای اقتصادی مساجد، انتشار یافته در خبرگزاری تهران پرس،  تاریخ: ۰۴/آبان/۱۳۹۳
[۵] قرآن کریم، سوره مبارکه مائده، آیه۵۵
[۶] قرآن کریم، سوره مبارکه سباء، آیه ۲۹

 

مطالب مرتبط:

درج شده در پایگاه تبیینی تحلیلی مصداق- کد خبر68780 - تاریخ شنبه ۷ مهر ۱۳۹۷