۲۸ آذر ۱۳۹۷ مصادف با   10 ربیع الثانی 1440
تاریخ: ۱۲ آذر ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 1,222
کد خبر:69657
| ف | | |

بررسی قیام جنگل در گفتگو با قاسم تبریزی؛

خیانت «خواص خسته» کمر قیام را شکست!

در بررسی نهضت جنگل و عملکرد میرزا، باید خیانت افراد نزدیک به او و این جریان نیز بیان شود؛ هشت سال جنگ مسلحانه، باعث خستگی برخی افراد نزدیک به میرزا شده بود و از سوی دیگر عملکرد افراد خیانت‌کاری مانند رضا افشار، امین‌الدوله باعث شد تا در نهایت میرزا، گیلان را رها کرده و به سمت فومنات برود.

پایگاه تحلیلی مصداق/ «قضیّه‌ی مرحوم میرزا کوچک جنگلی یک قضیّه‌ی ویژه است؛ اگرچه که در آن دوره‌ی خاص -یعنی در دوره‌ی فاصله‌ی بین مشروطیّت و سرِکار آمدن رضاخان- حوادث گوناگونی در کشور به‌وجود آمده و هم‌زمان با نهضت جنگل، چند کار بزرگ دیگر هم در گوشه و کنار کشور -مثل مرحوم شیخ محمّد خیابانی در تبریز، یا کلنل محمّدتقی خان پسیان در مشهد- اتّفاق افتاده که اینها همه تقریباً هم‌زمان است، لکن قضیّه‌ی جنگل یک قضیّه‌ی ویژه است. خب ما قضایای تبریز را و حضور مرحوم شیخ محمّد خیابانی و این‌ها را خوب میدانیم دیگر، هم در تاریخ نوشته شده و هم قضایای خصوصی و اطّلاعات زیادی داریم، امّا آن صبغه‌ی مردمی و نجابتی که در کار مرحوم میرزا کوچک خان جنگلی هست، در هیچ کدام از این دو سه کار دیگری که هم‌زمان در آن دوره اتّفاق افتاد در سرتاسر ایران، نظیر ندارد.»(۱) این بخشی از بیانات رهبر انقلاب اسلامی پیرامون میرزا کوچک خان و قیام جنگل است. سخنانی که ما را بر آن داشت تا برای وارسی تاریخ و شناخت جنبه های قیام میرزا، با «قاسم تبریزی» استاد و محقق تاریخ به گفتگو بنشینیم؛ که شرح آن در ادامه تقدیم می‌گردد.

«مصداق»: یکی از نکاتی که رهبر انقلاب پیرامون قیام جنگل مطرح کردند این بود که میرزا کوچک خان جنگلی مدلی مینیاتوری از نظام اسلامی و جمهوری اسلامی را در محدوده گیلان به وجود آورده بود(۲)، درباره شاخص ها و ویژگی‌های کمتر پرداخته شده ی مبارزه میرزا کوچک خان و نسبت آن با انقلاب اسلامی صحبت کنید؟

در پاسخ به این سوال، ابتدا باید یادآوری کنم که میرزا کوچک خان، یک طلبه و روحانی بود و او نیز مانند هر روحانی و همانند افرادی چون شهید مجتبی نواب صفوی، شهید خیابانی و …، آرمان اصلی اش اسلام بود و مدل اجرای حکومتی که مدنظر داشت نیز همانند حکومت حضرت علی(ع) بوده است. به عبارت دیگر چارچوب و ایدئولوژی یک روحانی مبارز، اسلام و مدل آن نیز مبتنی بر مدل حکومت حضرت محمد(ص) و ائمه اطهار است. از این منظر اشتراک معنایی بین قیام جنگل و جمهوری اسلامی وجود دارد.
البته باید در نظر داشت که حرکت میرزا، حرکتی اسلامی و با مبانی اعتقادی بوده، ولی نمی‌توان گفت که حرکت او عین انقلاب اسلامی و نظام مستقر پس از آن بوده است؛ همانطور که مبارزه افرادی مانند مانند سیدعبدالحسین لاری، نهضت رئیسعلی دلواری، سیدکمال در خراسان در جنگ جهانی اول، نهضت فداییان اسلام در جهت اسلام بوده است. مبارزه میرزا کوچک خان در نهضت جنگل نیز در راستای اسلام و جنبش‌های اسلامی و تلاشی برای اجرای حکومت و نظام اسلامی بوده است. همان‌طور که اگر مرامنامه فداییان اسلام که شهید نواب صفوی آن را در سال ۱۳۲۹ و در زندان نوشته بود، مطالعه کنید؛ متوجه خواهید شد که او تئوری ایجاد و اداره یک حکومت اسلامی را مطرح کرده است، ولی عین نظام جمهوری اسلامی مستقر در ایران نیست؛ هر چند که اگر آن حکومت شکل می‌گرفت، سمت و سوی اسلامی داشت. درباره میرزا کوچک خان نیز همین مسئله صدق می‌کند و از این روست که رهبر انقلاب عنوان مدل مینیاتوری را به کار برده اند.

میرزا در نهضت مشروطه فعال بود و پس از خیانتی که توسط جریان فراماسونری و غرب گرا به این نهضت شد و جریان آن را منحرف کردند، مدتی را در مدرسه میرزا محمود به تحصیل پرداخته و  بعد از مدتی تهران را به مقصد گیلان ترک می‌کند. زمانی که به گیلان می رود، «هیئت اتحاد اسلام» را شکل می دهد و با آغاز جنگ جهانی اول از طرف همین هیئت، مسئول سازماندهی تشکیلات نظامی شده و بعد از آن نهضت جنگل ایجاد می‌شود؛ از این رو در حقیقت نهضت جنگل را باید ذیل هیئت اتحاد اسلام مطرح و بررسی کنیم.

میرزا کوچک خان با ایجاد نهضت جنگل، در سه جبهه جهاد می کرد. یعنی در مقابل انگلیس، روسیه تزار و حکومت مرکزیِ وابسته به استعمار مبارزه می‌کرد و بیشترین فعالیت اش نیز علیه روسیه تزار و انگلیس بود؛ با این حال بعد از اینکه انگلیس دست به بمباران بازار رشت زد، میرزا کمی عقب‌نشینی کرد و بعد از ورود حزب کمونیست به گیلان و شروع کودتای سرخ، او از رشت به سمت فومنات حرکت کرد.
بعد از توافق بین شوروی و انگلیس و به رسمیت شناختن دولت رضاخان توسط انگلیس، حزب کمونیست به دستور ولادیمیر ایلیچ اولیانوف معروف به لنین، گیلان را ترک می‌کند. در همین زمان، سفیر شوروی نامه‌ای به میرزا کوچک خان می‌نویسد. در آن نامه، عنوان می‌شود که دولت رضاخان، دولت مرکزی است و شوروی با آن روابط حسنه دارد و از میرزا می‌خواهد که با رضاخان کنار بیاید. حتی در نامه به میرزا وعده استانداری و یا حکومت گیلان داده شود. اما در اسناد موجود است که میرزا، جواب تندی به نامه سفیر شوروی می‌دهد و بعد از آن نهضت جنگل علاوه بر آن سه جبهه، با کمونیست نیز به مبارزه می‌پردازد. پس ما شاهد هستیم که حرکت میرزا کوچک خان یک جریان اسلامی ناب و غیر وابسته است.

اما در بررسی نهضت جنگل و عملکرد میرزا، باید خیانت افراد نزدیک به او و این جریان نیز بیان شود؛ هشت سال جنگ مسلحانه، باعث خستگی برخی افراد نزدیک به میرزا شده بود و از سوی دیگر عملکرد افراد خیانت‌کاری مانند رضا افشار، امین‌الدوله باعث شد تا در نهایت میرزا، گیلان را رها کرده و به سمت فومنات برود.


۱-  بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنگره بزرگداشت میرزا کوچک‌خان جنگلی ۹۱/۰۸/۲۹ 

۲- همان

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین