۲۸ آذر ۱۳۹۷ مصادف با   10 ربیع الثانی 1440
تاریخ: ۱۸ مهر ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 7,140
کد خبر:69032
| ف | | |

مسجد در اندیشه رهبر معظم انقلاب (۱6)

مهم ترین بستر رسانه ای در عصر حاضر

به این سان می بینیم از آغاز چگونه مسجد، پیوندی ناگسستنی با عبادت، فرهنگ، اقتصاد و سیاست دارد. و چگونه با این آیات، ولایت مشرکان را بر مسجدالحرام لغو می کند واجازه نمی دهد سیاست را ازاسلام و مسجد جدا سازد واداره و عمارت مسجد و سقایت حجاج از مشرکان را به دست گیرند. بلکه باید عمارت و ولایت مساجدخدا به دست افراد با ایمان ومتعهد وعامل به دستورهای اسلام باشد وآنها جز از خدا از کسی نترسند. با این آیات از زمان پیامبر مسجد به صورت کانون عبادی- سیاسی در آمد.» بدین جهت، مسجد رسانه ای، مبتنی بر تصور پیشین مسجد سیاسی است. با عدم فرض مسجد سیاسی، تصور مسجد رسانه ای نامعقول است.

پایگاه تحلیلی مصداق جامعه شناسان و روانشناسان برای مکان، ویژگی ها و مؤلفه هایی قائل اند که موجب تمایز بین مکان ها می شوند به عبارت دیگر هر مکانی به اعتبار نوع، ماهیت، مؤلفه ها و فعالیت ­هایی که در آن انجام می گیرد، از دیگر مکان­ ها تمییز داده می شود. مسجد نیز به عنوان یک مکان از دو جلوه و ساحت متفاوت برخوردار است. یک بُعد جهت ظاهری مسجد که در آن رفتارها و اعمال و روابط پسندیده دینی و مقبول شرع رخ می نماید. و بُعد دیگر، جهت باطنی که طی آن رفتار های شخصی، غیر جمعی وکنترلی رخ می دهد.

مسجد به سبب اینکه کانون تجمعات دینی و اجتماعی است، همواره کارکرد رسانه ای خاص خود را داشته است. در واقع اجتماعات در مسجد، خود می تواند یک فعالیت رسانه ­ای مستقل به حساب آید. مسجد محل گردهمایی روزانه در نماز های جماعت و هفتگی در نماز جمعه است. لذا این افزون بر تجمعاتی است که به صورت دینی، اجتماعی و تبلیغی در مساجد جلوه یافته است.

رهبر انقلاب این نقش بی بدیل مساجد در تبیین آموزه­ های اسلامی و جایگاه مکان مسجد در تبلیغ معارف دین را اینگونه بیان می­ دارند: « تبلیغ مقدماتی دارد؛ باید محتوا را آماده کرد؛ ابزار را هم به تناسب انتخاب کرد و پشت سر این محتوا و ابزار، همت و شوق و اراده‌ی قوی ای هم قرار داد و با سعه‌ی صدر جلو رفت. این‌که عرض می کنیم محتوا، یادمان باشد که ما معمّمان سال های متمادی منتظر بودیم که گوشه‌یی از شهری، در مسجد یا حسینیه‌یی، چهار نفر جمع بشوند و ما یک کلمه حرف بزنیم؛ بیش از این‌که نبوده است. در شهری، عالمی، پیشنمازی، منبرىِ خوب و فاضلی بود و کسی غیر او نبود، یا اشخاص چندانی غیر او نبودند؛ جوش می زد، غصه می خورد، زحمت می کشید، به این متوسل می شد، به آن متوسل می شد، رفع تهمت می کرد، ایجاد زمینه می کرد؛ برای چه؟ برای این‌که همین یک وجب مسجد را از او نگیرند …»(۱)

به این سان می بینیم از آغاز چگونه مسجد، پیوندی ناگسستنی با عبادت، فرهنگ، اقتصاد و سیاست دارد. و چگونه با این آیات، ولایت مشرکان را بر مسجدالحرام لغو می کند واجازه نمی دهد سیاست را از اسلام و مسجد جدا سازد و اداره و عمارت مسجد و سقایت حجاج از مشرکان را به دست گیرند. بلکه باید عمارت و ولایت مساجد خدا به دست افراد با ایمان و متعهد و عامل به دستورهای اسلام باشد و آنها جز از خدا از کسی نترسند. با این آیات از زمان پیامبر[ص] مسجد به صورت کانون عبادی- سیاسی در آمد.»(۲) بدین جهت، مسجد رسانه ای، مبتنی بر تصور پیشین مسجد سیاسی است. با عدم فرض مسجد سیاسی، تصور مسجد رسانه ای نامعقول است.

لذا رهبر انقلاب درباره ماهیت و راهبرد تبلیغی مساجد تأکید می­ کنند که « معبد در همه‌ی ادیان هست -که می‌نشینند در آنجا و عبادت می کنند- لکن مسجد با معابد مسیحی و یهودی و بودایی و بعضی جاهای دیگر که ما دیده‌ایم یا شنیده‌ایم متفاوت است. در مسجد، پیغمبر اکرم[ص] نمی رفت فقط نماز بخواند و بیرون بیاید … بنابراین پیش‌نمازی مسجد تنهاوظیفه‌ی امام جماعت نیست؛ پیش‌نمازی هم یکی از کارها است. اقامه‌ی نماز، اقامه‌ی حق و عدل، اقامه‌ی دین، ابلاغ احکام دینی، وظیفه‌ی ما به‌عنوان پیش‌نماز و به‌عنوان امام جماعت است. … بنابراین مسجد، [هم‌] پایگاه مقاومت است، هم [پایگاه‌] رشد فعّالیّت های فرهنگی و هدایت فرهنگی و بصیرت فرهنگی [است‌]؛ در دل فرهنگ، سیاست هم هست. این را هم عرض بکنیم که معنای سیاست فقط این نیست که انسان طرف‌دار زید و مخالف عمرو باشد یا بعکس؛ سیاست یعنی نگاه به حرکت عمومی جامعه که کدام طرف داریم می رویم؛ آیا به سمت هدف ها داریم حرکت می کنیم یا زاویه گرفته‌ایم و داریم از هدف ها دور می شویم؟ معنای واقعی سیاست این است(۳)

اگر سیاست در مسجد است، چرا روزنامه نگاری و مطبوعات در سایه مسجد نباشد؟! مگر اطلاع رسانی و آگاهی[دهی] جزئی از منبر و نماز جمعه نیست؟! … چرا مساجد که قلب جامعه اسلامی را تشکیل داده، غیر انتفاعی بوده و در چارچوب یک مسئولیت و اخلاق اسلامی هستند، این مسئولیت رسانه ای جامعه اسلامی ایران را[به طور رسمی و] قانونی به دوش نگیرند؟! … با پیوند مسجد و مطبوعات به صورت یک مرکز اطلاعات و ارتباطات اجتماعی و همگانی، ما موفق خواهیم شد برای اولین بار، مطبوعات وحرفه روزنامه نگاری را از بستر نامشخص ومنزوی به خود مردم و جامعه برگردانیم.(۴)

همچنین رهبر انقلاب اسلامی معتقدند جایگاه اجتماعی ائمه جماعات و انعکاس زندگی طلاب و روحانیون، نقش مهمی در نحوه فعالیت­ های تبلیغی ایشان ایفا می ­کند: « … من این را از این جهت به شما آقایانِ علما عرض می کنم که این جزو مشکلات کار شماست. در راه خدا باید این مشکل را هم تحمّل کنید. شما آقایان با این‌که همه یا اکثر، صرفاً به کارهای روحانی مشغول هستید؛ عالم دینی و امام جماعت و مدرّس و واعظ هستید؛ مشغول تبلیغ دین هستید و کاری به کار اداره کشور هم ندارید؛ اما چون روحانی اید، زیر ذرّه‌بینِ چشم بدبینِ و دلِ بدخواه دشمن قرار دارید. با توجّه به این، روحانیت باید اَعمال خودش را مورد مراقبت شدید قرار دهد: در گفتار، در کردار، در مشی شخصی، در مشی خانواده و فرزندان و کسان(۵)

کارکردهای ارتباطی و رسانه‌ای مسجد

یکی از نیازهای مهم بشر، وسایل ارتباطی است تا انسان ها را از اخبار مهم مطلع ساخته و آنان را در حوادث به یاری یکدیگر طلبیده و از حمله دشمنان آگاهی داده، آنان را آماده دفاع نماید. دین مبین اسلام از ۱۴۰۰ سال پیش این نیاز را در نظر گرفته و مکانی به نام «مسجد» را به عنوان پایگاه ارتباطی بسیار مهم در افزایش پیوندهای انسانی و توسعه فرهنگی اسلام معرفی کرده است. به همین دلیل کارکرد رسانه ارتباط جمعی با همه تحولات تکنیکی، زمانی قرین توفیق قلمداد می‌شود که بتواند عمیق ترین ارتباط و پیوند را با مخاطب برقرار سازد که این ویژگی فقط در مسجد یافت می‌شود.

رهبر انقلاب در ترسیم ابعاد ارتباطی و رسانه­ ای مسجد به توجه توأمان در بکارگیری شیوه­ های ارتباطات سنتی و رسانه ­های نوظهور تأکید دارند و معتقدند: « … برنامه‌های گوناگونی که در مساجد بحمدالله شماها دارید. زمان ما، آن زمانی که بنده مثلاً در مشهد امامت جماعت می کردم و مسجد می رفتم، خیلی کارها معمول نبود، بلد نبودند یا بلد نبودیم این کارها را. هر کاری می کردیم، نو به‌حساب می‌آمد. امروز بحمدالله این کارها رایج است. اینکه بین دو نماز یا بعد از نماز، امام جماعت بِایستد یا برود روی منبر با مردم حرف بزند یا اینکه مثلاً فرض کنید تخته‌سیاه در مسجد ببرند، حدیث بنویسند، برای مردم تبیین بکنند، یا بنشینند با جوانهای مسجد حلقه‌ی معرفتی تشکیل بدهند، تبیین کنند، سؤالاتشان را بشنوند، این کارها حالا آن‌طور که انسان احساس می کند از گزارش ها و از حرف ها رایج است، آن زمان رایج نبود(۶)

لذا رهبر انقلاب اصلی ترین راهبرد در ایجاد یک شیوه صحیح ارتباطی در بستر مسجد را قابلیت منحصر به فرد مسجد و ارتباط عمیق افراد با یکدیگر معرفی می ­کنند که می­تواند از تمامی شیوه­ ها و ابزارهای ارتباطی کارآمدتر باشد: « مسجد پایگاه بزرگ بسیج فرهنگی و حرکت فرهنگی است؛ شیوه‌ی کار را باید در مسجد آموخت که چه‌کار کنیم. اوّلاً به شما عرض بکنم حرفی که شما با مأمومین خودتان و مسجدی‌های خودتان می زنید، از نطق تلویزیونی و مانند این ها به مراتب کارآمدتر و مؤثّرتر است؛ بارها این را عرض کرده‌ایم که نگاهِ چشم‌درچشم و جلسه‌ی نزدیک که نفَس گوینده به شنونده می خورَد، یک‌چیز دیگری است؛ …این مجالس روضه‌خوانی، مجالس وعظ و خطابه، مجالس گوناگون خیلی چیزهای مهمّی است؛ اینها را دست‌کم نباید گرفت، هم از فضای مجازی مؤثّرتر است، هم از صداوسیما مؤثّرتر است، منتها خب دایره‌اش محدود است؛ اگرچنانچه این سلسله‌ی عظیم، این تشکیلات عظیم خوب کار کند و در همه‌جا کار کند، تأثیراتش برهمه‌ی اینها فائق خواهد(۷)

یکی از نکات مهم، توجه به شرایط و سلائق مخاطبان در جذب و هدایت مخاطبان مسجد است؛ برای مثال باید توجه داشت که در زمان کنونی وعظ و سخنرانی های طولانی علاوه بر اینکه موجب خروج بسیاری از مسجد می‌شود، نتیجه ای درپی نخواهد داشت، از این رو به نظر می‌ر سد باید سخنرانی ها، مخصوصاً سخنرانی­ های هفتگی و مستمر، بسیار کوتاه و حتی المقدور به صورت پرسش و پاسخ صورت پذیرد. در سیره پیامبر اسلام(ص) می‌بینیم که آن حضرت برای جلوگیری از خستگی شنوندگان فقط برخی از روزها موعظه می‌فرمود؛ عبدالله بن مسعود می‌گوید «کان النبی یتخولنا بالموعظه فی الایام کراهه السامه علینا؛ رسول خدا(ص) از آن رو که مبادا ما (شنوندگان) خسته و ملول شویم، برخی از روزها ما را موعظه می‌فرمودند.» لذا تردیدی نیست که کار تبلیغی در مسجد سرشار از مایه‌های معنوی و روحانی است. آموزه‌های الهی کسانی را که اندک زمینه ای برای هدایت دارند، شیفته و شیدای اسلام می‌نماید.(۸) 



(۱) بخشی از بیانات مقام معظم رهبری بیانات در دیدار مسئولان سازمان تبلیغات اسلامی، ۰۵/۱۲/۱۳۷۰.
(۲) تفسیر کاشف در ذیل آیات ۱۷ و ۱۸ سوره توبه.
(۳) بخشی از بیانات مقام معظم رهبری در دیدار ائمه جماعات مساجد استان تهران، ۳۱/۰۵/۱۳۹۵٫
(۴) مولانا؛ حمید، ۱۳۸۴، مساجد و مطبوعات در کارکرد مساجد، تهران، نشر رسانش، ص ۴۱۴٫
(۵) بخشی از بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از روحانیون، ۱۷/۱۱/۱۳۷۲.
(۶) بخشی از بیانات مقام معظم رهبری در دیدار ائمه جماعات مساجد استان تهران، ۳۱/۰۵/۱۳۹۵٫
(۷) همان.
(۸) فجری محمدمهدی،۱۳۹۰، آشنایی با کارکردهای مسجد، روزنامه کیهان، شماره ۲۰۰۲۴ به تاریخ ۲۴/۶/۹۰، صفحه ۶٫

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین