۲۳ آبان ۱۳۹۷ مصادف با   5 ربیع الاول 1440
تاریخ: ۱۶ مهر ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 4,339
کد خبر:69002
| ف | | |

مسجد در اندیشه رهبر معظم انقلاب (۱4)

محفل رشد و تعالی انسان ها

مسجد؛ کانون پیوند صالحان است. کارشناسان تربیت بالاتفاق بر نقش ویژه ی دوست و معاشر خوب در تربیت انسان تاکید دارند. اسلام نیز مروّج و حامی همین اصل تربیتی است. هم در قرآن کریم و هم در روایات معصومین علیهم السلام، نکات فراوانی پیرامون اهمیت و ضرورت یافتن دوستان خوب، راه های امتحان و آزمودن دوستان، آداب دوستی و معاشرت، حقوق دوستان و معاشران، مراقبت و حفظ دوستی با صالحان و … وجود دارد.

پایگاه تحلیلی مصداق مسجد در نظام فکری و تمدنی اسلام به عنوان یکی از نهادهای مهم در عرصه های علمى و فرهنگى در تمدن اسلامی به شمار می رود. لذا مسجد اولین مرکز علمى- آموزشى جهان اسلام بود که در آن همه‌ گونه تعلیمات دینى و علمى و حتى امور مربوط به خواندن و نوشتن انجام مى‌ گرفت. تعلیم در مسجد از مسجدالنبى آغاز شد و تا آغاز قرن چهارم هجرى غالباً مساجد در غیر اوقات نماز، حکم مدارس را داشت.
مسجدالنبى تا اواخر دوران بنى‌ امیه از رونق بسیارى برخوردار بود و مسلمانان از بلاد دور و نزدیک بدانجا مى‌آمدند و پاسخ سئوالات علمى و فقهى خود را دریافت مى‌ کردند. در اوایل سده دوم هجرى، خلافت از بنى‌امیه به بنى‌ عباس رسید. در این زمان فرصتى مناسب براى شیعه فراهم شد و کوفه در شرایطى که مناسب براى تجمع و رفت‌ وآمد شیعیان بود، مرکزیت یافت و از این پس مسجد کوفه مرکز علمى مسلمانان شد و امام ‌صادق (ع) با توجه به فرصت سیاسى به‌ وجود آمده و با دریافتن نیاز شدید جامعه و آمادگى زمینه اجتماعى، نهضت علمى و فرهنگى پدرش را پى گرفت و مسجد کوفه را به دانشگاهى بزرگ بدل نمود. بدین‌سان، ایشان در رشته‌هاى مختلف علوم عقلى و نقلى آن روز، شاگردان سترگى همچون هشام‌بن حکم، محمدبن مسلم، ابان‌بن تغلب، هشام‌بن سالم، مؤمن طاق، مفضل‌بن عمر و جابربن حیان را تربیت کرد که شمار آنها را بالغ بر چهارهزار نفر نوشته ‌اند.(۱)

سیره پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله) در تعامل با مساجد
از مجموع مدارک تاریخی و روایی اینچنین برداشت می شود که در سیره نبیّ مکرّم اسلام(ص)، مسجد اولین و مهمترین رکن در همبستگی بین امت و رهبر و مرکز تمام تصمیم گیری ها و اقداماتی است که حکومت برای اجرای آنها نیازمند حضور و نقش آفرینی آحاد مردم است. اقداماتی نظیر: آموزش نیروهای نظامی، اطلاع رسانی و بسیج عمومی برای مبارزه با توطئه های منافقین، تعلیم و تربیت، رفع مشکلات اقتصادی و معیشتی مومنین و… علاوه بر این ها پیامبر به عنوان حاکم اسلامی تمام وظایف و شئون حاکمیتی خود را با محوریت مسجد و در مسجد رتق و فتق می فرمودند؛ در مسجد محکمه قضاوت برپا می کردند، با بزرگان به شور می نشستند، بیت المال را در مسجد تقسیم می فرمودند، دیدارهای سیاسی و دیپلماتیک خود را در مسجد برگزار می نمودند. با توجه مطالب پیش گفته می توان کارکرد حکومتی مسجد را در ابعاد زیر تقسیم بندی کرد:
۱ . بُعد تعلیمی و تربیتی
۲. بُعد ارتباطی(تبلیغی) و آگاه سازی افکار عمومی
۳. بُعد مشورت و تصمیم سازی برای حاکم اسلامی
۴. بُعد نظامی و سازماندهی و پشتیبانی رزمندگان
۵. بعد اجتماعی و امور حسبه
۶. بُعد مقرّ حکومت و مرکز مدیریت جامعه بودن

تبیین این موضوع نیز در کلام رهبر انقلاب نیز تجلی یافته است: «مسجد اهمّیّت دارد، پایگاه است؛ همچنان‌که معروف شده در زبان ها واقعاً پایگاه است. نه‌فقط پایگاه برای فلان مسئله‌ی اجتماعی، [بلکه‌] مسجد میتواند پایگاه همه‌ی کارهای نیک باشد؛ پایگاه خودسازی، انسان‌سازی، تعمیر دل و تعمیر دنیا و مقابله‌ی با دشمن و زمینه‌سازی برای ایجاد تمدّن اسلامی و بصیرت‌افزاییِ افراد؛ و هَلُمَّ جَرّا. مسجد یک چنین جایگاهی است.»(۲)

جایگاه تعلیمی و تربیتی مساجد
مسجد؛ بهترین محلّ عبادت و عبادت، بهترین عامل پرورش روح آدمی و پاسخ گفتن به مهم ترین نیاز طبیعی اوست. تربیت چیزی جز پاسخ صحیح، به هنگام و متعادل به نیازها و پورش همه جانبه ی استعدادها نیست. اگر چه عبادت در هر مکانی این نیاز طبیعی و معنوی را به طور نسبی تأمین می کند؛ ولی این نیاز در مسجد و عبادتگاه بهتر و کاملتر تأمین می شود؛ چرا که انسان موجودی اجتماعی است و در پرتو عبادت جمعی از غرور و خودپسندی، تنهایی و فردگرایی در امان می ماند و با پیوستن به سیل عابدان و نمازگزاران، می توان در اقامه نماز و امحاء فحشاء و منکر نقش آفرین باشد.
مسجد؛ پناهگاه مؤمن از آسیبهای اخلاقی است. معصومان ـ علیهم السّلام ـ در سخنان خویش مسجد را آشیانه و پناهگاه مؤمن بر شمرده اند؛(۳) انسان در این پناهگاه از دغدغه و اضطراب، افسردگی و دلهره و … فاصله می گیرد و به برکت ذکر الله به آرامش مستقرّ دست می یابد ;که فرموده است: ” ألا بذکر اللهِ تطمئنّ القلوب “(۴) شاید به همین دلیل است که امام صادق ـ علیه السّلام ـ به مسلمانان سفارش می کنند که به هنگام رویارویی با مشکلات و اندوههای دنیویّ، به نماز و مسجد پناه ببرند.(۵)
مسجد؛ کانون پیوند صالحان است. کارشناسان تربیت بالاتفاق بر نقش ویژه ی دوست و معاشر خوب در تربیت انسان تاکید دارند. اسلام نیز مروّج و حامی همین اصل تربیتی است. هم در قرآن کریم و هم در روایات معصومین علیهم السلام، نکات فراوانی پیرامون اهمیت و ضرورت یافتن دوستان خوب، راه های امتحان و آزمودن دوستان، آداب دوستی و معاشرت، حقوق دوستان و معاشران، مراقبت و حفظ دوستی با صالحان و … وجود دارد.
همچنان که رهبر انقلاب معتقدند: « مسجد، هم مدرسه است، هم دانشگاه، هم مرکز تفکر و تأمل، هم مرکز تصفیهی روح، هم مرکز خلوص و مرکز اتصال بنده به خداست»(۶).
لذا مسجد؛ بستری مناسب برای پرورش روحیات اجتماعی است. انزوا طلبی و جمع گُریزی یک بیماری روحی شناخته شده است؛ در حالی که اجتماعی بودن و جمع گرایی ـ در حد معقول آن ـ نشان سلامت روح و روان انسان و تعادل فکری او به حساب می آید. مسجد با فرا خوانی پیوسته مسلمانان به جمع، روح جمع گرایی، انعطاف و نظم پذیری را در آنان تقویت می کند و درون گرایی افراطی و بیگانگی از جمع را از آنان می زداید.(۷) 


(۱) اسلامى فرد، زهرا، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام، دفتر نشر معارف‌، قم‌، ۱۳۸۹، چاپ اول، ‌ص ۳۹ تا ۴۱٫
(۲) بخشی از بیانات مقام معظم رهبری در دیدار ائمه جماعات مساجد استان تهران، .۱۳۹۵/۰۵/۳۱
(۳) سروش محلاتى، محمّد. «امام و نقش زمان و مکان در اجتهاد». آفتاب تابان (ویژه سومین سالگرد رحلت حضرت امام خمینى (ره)، روزنامه جمهورى اسلامى). خرداد ۱۳۷۱، ص ۴۳ – ۵۱.
(۴) سلام، رفعت. بحث عن التراث العربى، نظره نقدیه منهجیه (عربى). قاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب، ۱۹۹۰ م. ۳۴۳ ص.
(۵) شبلى، احمد. موسوعه النظم و الحضاره الاسلامیه (۶) المجتمع الاسلامى (عربى). چاپ ششم: قاهره، مکتبه النهضه المصریه، ۱۹۸۶ م. ۳۵۳ ص.
(۶) بخشی از بیانات مقام معظم رهبری در دیدار علما، طلاب و اقشار مختلف مردم قم، .۱۳۷۵/۱۰/۱۹
(۷) مسجد طراز نظام اسلامی، پایگاه تخصصی مسجد، انتشار یافته در آدرس اینترنتی: www.masjed.ir

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی