۲۹ مهر ۱۳۹۷ مصادف با   10 صفر 1440
تاریخ: ۸ مهر ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 872
کد خبر:68797
| ف | | |

مسجد در اندیشه رهبر معظم انقلاب (9)

ابعاد فرهنگی مساجد در اسلام

اصلی‌ترین پایگاه‌های فعالیت‌های فرهنگی چه در دوران پیامبر عظیم‌الشان(ص) و چه در دوران ائمه اطهار مساجد بوده‌اند. نقش مساجد بر هویت و فرهنگ اسلامی تا بدان‌ جاست که با دور شدن از مساجد، نتیجه‌ای جز تخریب ظاهری و باطنی و همین‌طور سقوط مبانی فرهنگ در وهله‌ی نخست و از میان رفتن وحدت اسلامی در وهله‌ی دوم در پی نخواهد داشت.

پایگاه تحلیلی مصداق مسجد همواره مشعل هدایت، نشانه توجه به ارزش‌های والای انسانی، محل طرد آلایش‌های مادی، نشانگر هویت فرهنگ و هنر اسلامی و بالاخره مرکز پیشگیری و کاهش بزهکاری‌های اجتماعی است. مسجد در اسلام، قلب تپنده حیات این دین حنیف و جایگاه پیوند آسمان و زمین (دو نماد آخرت و دنیا) است، و انسان به عنوان اشرف مخلوقات در آن رشد و تکامل می‌یابد.
لذا مسجد نقش مهمی در ساخت فرهنگ عمومی جامعه دینی دارد که در دهه های اخیر از آن غفلت شده است. رهبر انقلاب در این باره می فرماید:« روح مسجد، کالبد زندگی را پرنشاط و پرانگیزه می سازد. در هر جا سامان زندگی است، مسجد، مرکز و کانون اصلی است.»[۱]
از زمان بنیانگذاری مساجد اسلامی توسط نبی اکرم(صلی الله علیه و آله)، نه تنها به صورت شکلی مساجد متحول شده اند، بلکه از نظر فرهنگی و اجتماعی نیز در جریان دگرگونی قرار گرفته و هویتی جدید برای آنها پدید آمده است. برای آن که مسجد بتواند جایگاه حقیقی خود را در جامعه محقق سازد، لازم است دو دسته کارکرد را به صورت همزمان تأمین نمایند: -۱ کارکردهای آیینی ۲- کارکردهای فرهنگی– اجتماعی؛ بسیاری از فعالیت ها به صورت همزمان هر دو کارکرد را در بردارند، به عنوان مثال برگزاری نماز جماعت از یک سو مراسمی آیینی است و از یک سوی دیگر کارکردهای فرهنگی – اجتماعی را نیز به همراه خود دارد. برآیند این دو کارکرد زمینه ساز اقبال عمومی و استقبال مردم از مساجد است، موضوعی که نوعی سرزندگی و شادابی معنوی را به همراه می آورد.[۲]
لذا می‌توان گفت، اصلی‌ترین پایگاه‌های فعالیت‌های فرهنگی چه در دوران پیامبر عظیم‌الشان(ص) و چه در دوران ائمه اطهار مساجد بوده‌اند. نقش مساجد بر هویت و فرهنگ اسلامی تا بدان‌ جاست که با دور شدن از مساجد، نتیجه‌ای جز تخریب ظاهری و باطنی و همین‌طور سقوط مبانی فرهنگ در وهله‌ی نخست و از میان رفتن وحدت اسلامی در وهله‌ی دوم در پی نخواهد داشت. از طرفی رابطه متقابل میان ارزش‌ها و باور‌های سنتی و مذهبی، فرهنگ و روابط اجتماعی نشان می‌دهد که مساجد به عنوان کانون‌های ارزشی و فرهنگی دین مبین اسلام نقش تاثیرگذاری در شکل‌گیری روابط اجتماعی مسلمانان داشته‌اند که این موضوع نشان‌دهنده‌ی نقش مؤثر این نهاد اسلامی بر فرهنگ و هویت مردمان شهرهای اسلامی می‌باشد. بنابراین مسجد به عنوان مرکز فرهنگ‌سازی ‌اسلامی و نهاد تاثیرگذار بر الگوهای رفتاری افراد در تمام زمینه‌ها، به صورت محسوس و نا‌محسوس در شکل‌گیری فرهنگ و هویت افراد چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی نقش به‌سزایی ایفا می‌نماید. بدین شکل مشخص می‌شود که تبیین و تعیین جایگاه واقعی مساجد در جوامع اسلامی موجب افزایش کارایی آن در تقویت و تثبیت زیرساخت‌های فرهنگ اصیل اسلامی خواهد شد‌. بدون تردید می‌توان نتیجه گرفت که امروز کلید حل مشکلات بسیار امت اسلامی در مسجد یافت می‌شود.
در شرایط کنونی که عرصه جنگ در ابعاد ذهنی و شناختی است، مساجد می توانند به عنوان یکی از مولفه های قدرت نرم انقلاب اسلامی و عامل مقاومت فرهنگی قرار گیرند؛ همانگونه که مقام معظم رهبری در مورد آن میفرمایند: «مسجد هسته‌ی مقاومت است».[۳]
همان گونه که در نوشتارهای قبلی نیز بیان شد، جایگاه مساجد نه تنها در مسئله مقاومت که در تار و پود تمدن اسلامی جایگاهی ویژه و پرنقش است. با رجوع به تاریخ تمدن اسلام در میابیم که مساجد پایگاه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و علمی و … بوده اند و عبادت بخشی از فعالیت مسجد بوده نه همه فعالیت آن. ایشان در رابطه ی جایگاه حقیقی مسجد می فرمایند: «مسجد به عنوان یک پایگاه دین، عبودیّت و معرفت، میتواند برای جوامع اسلامی منشأ و سرآغاز حرکات بزرگ و برکات ماندگار باشد….»[۴]. لذا امام خامنه ای یکی از علل پیروزی انقلاب اسلامی را اقبال مردم و جوانان به مساجد و نقش علماء در تبدیل مساجد به عنوان مرکزی برای تعلیم، تربیت و روشنگری افکار و اذهان یاد می کنند[۵]
در توصیف این چنین مسجدی میفرمایند: «مسجد هسته‌ی مقاومت است، منتها مقاومت بِاَنواعه؛ مقاومت فرهنگی، مقاومت سیاسی، و درجای خود هم مقاومت امنیّتی و نظامی؛ کمااینکه در مساجد اینگونه بوده‌»[۶].

پس از نقش عبادی و اجتماعی، به قطع و یقین نقش هویتی و فرهنگی در بین دیگر نقش ها و کارکردهای مسجد، دارای بیشترین اهمیت می‌باشد. مراد از کارکرد فرهنگی، نقشی است که مساجد در جهت افزایش آگاهی‌ها و بینش‌های مردم، در زمینه‌های گوناگون مذهبی ایفا‌ء می‌کنند و می تواند یک هویت فردی و اجتماعی ایجاد نماید.
پیامبر اسلام(ص) محیط مسجد را کاملا فرهنگی می‌دانستند، تا جایی که در حضور آن حضرت و با اجازه ایشان برخی مسابقات در مسجد برگزار می‌شد و حضرت ضمن ابراز خرسندی از این کار، با حوصله و بردباری کامل از چنین مسایلی استقبال می‌کردند. گرچه امروزه مراکز آموزشی و فرهنگی گسترش یافته است؛ اما نباید از این کارکرد مهم مسجد غافل شد. و باور نمودن ابعاد فرهنگی آن برگزاری جلسات شبی با قرآن، مسابقات، کتابخوانی و… از جمله برنامه هایی هستند که می‌توان با حمایت مسئولین منطقه به اجرا درآورد. همچنین حضور امام جماعت مدتی قبل و بعد از نماز در مسجد برای پرسش و پاسخ، مشاوره و… شرایطی ویژه جهت رشد فرهنگی مردم را به وجود می‌آورد.
لذا مقام معظم رهبری تاکید دارند که: « در سخنرانی های دینی در مساجد و غیره ، بارها و بارها معارف نماز نیز همچون مسائل آن بازگو شود. نشانه دیگر آن است که در همه جای ها و ساختمان های عمومی و دولتی، نمازخانه ای در خور دیده شود و نماز گزاردن در همه ­جا برای همه، کاری در دسترس به شمار آید.»[۷]


[۱] بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب، مورخ: ۱۳۹۰/۰۷/۱۹
[۲] مهدوی نژاد و مشایخی، بایسته های طراحی مسجد بر مبنای کارکردهای فرهنگی- اجتماعی، مقاله ۵، دوره ۳، شماره ۵، زمستان ۱۳۸۹، صفحه ۶۵-۷۸٫
[۳] بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب، مورخ: ۱۳۹۵/۰۵/۳۱٫
[۴] بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب، مورخ: ۱۳۹۵/۱۰/۱۹
[۵] همان.
[۶] بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب، مورخ:۱۳۹۵/۰۵۳۱
[۷] بخشی از پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت گردهمایی سالانه نماز در شیراز، مورخ: ۱۳۷۳/۰۶/۱۰

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی