۱ مهر ۱۴۰۰ مصادف با   15 صفر 1443
تاریخ: ۲۶ شهریور ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 1,937
کد خبر:68665
| ف | | |

مسجد در اندیشه رهبر معظم انقلاب (1)

مرکز ثقل جامعه اسلامی کجاست؟

مسجد از آغاز، تنها در قالب معبدی ساده برای برگزاری مراسم عبادی بنیان نشده بود، بلکه از بدو تأسیس علاوه بر اینکه جایگاه عبادت و محل ادای فرایض دینی مسلمانان بوده به صورت کانونی فراگیر، مرکز تمام فعالیت های آموزشی، سیاسی و اجتماعی آنان نیز به شمار می آمد، اما هیچ یک از معابد موجود آن زمان چنین عملکردهایی نداشت و فعالیت های رایج در آنها به مراسم مذهبی بی روح و بی محتوا محدود شده است.

پایگاه تحلیلی مصداق/ هر آئین، تفکر و دینی برای استقرار و ارتقاء همه جانبه خود نیازمند یک بستر معنوی برای رشد فردی و یک محفل مناسب برای ظهور بروز سیاسی و اجتماعی دارد. لذا هر مسلکی و حتی جنبش فکری و سیاسی، به جز نمادهای ارزشی و هنجاری، به دنبال ایجاد یک مکان محوری برای گسترش کمی و کیفی فعالیت های خود دارد.
دین مبین اسلام که بر پایه های فطرت انسانی، عقلانیت و آموزه های الهی بنا شده است در ابعاد مختلف ذهنی و مفهومی در قالب آیات نورانی قرآن کریم و سخنان معصومین علیهم السلام تبیین شده است. این مبانی فکری در صدر اسلام به صورت کلی بروز و ظهور عینی یافته است و در دوران غیبت امام عصر (عجل الله تعالی فرجه) و با بسط اندیشه اسلامی توسط علمای اسلام در قالب برخی تمدن های احیاء شده توسط مسلمین به منحصه ظهور درآمده است. از ابتدای تجلی اسلام، مسجد به عنوان کانون محوری و جایگاه اساسی در تحولات فردی و اجتماعی معرفی شده است.
واژه مسجد، جمعا ۲۸ بار در قرآن کریم ذکر شده که در ۲۲ مورد به صورت مفرد (مورد۱۵) و در ۶ مورد دیگر، به صورت جمع آمده است. در این آیات، به اهمیت و جایگاه رفیع مسجد در اسلام، پاره ای از احکام مسجد و مسجد الحرام و احکام خاص آن، مسجد الاقصی و مسجد اصحاب کهف، اشاراتی شده است. برای نمونه: « و أن المساجد لله فلا تدعوا مع الله أحداً » مساجد از آن خداست، پس باید احدی جز او را نخوانید.(۱)

البته باید به این نکته مهم توجه کرد که، مسجد از آغاز، تنها در قالب معبدی ساده برای برگزاری مراسم عبادی بنیان نشده بود، بلکه از بدو تأسیس علاوه بر اینکه جایگاه عبادت و محل ادای فرایض دینی مسلمانان بوده به صورت کانونی فراگیر، مرکز تمام فعالیت های آموزشی، سیاسی و اجتماعی آنان نیز به شمار می آمد، اما هیچ یک از معابد موجود آن زمان چنین عملکردهایی نداشت و فعالیت های رایج در آنها به مراسم مذهبی بی روح و بی محتوا محدود شده است.
مسجد، یکی از مفاهیم و ابعاد محوری در ادبیات دینی و سیره معصومین(علهیم السلام) در جهت تحقق فرهنگ ناب اسلامی و تمدن نوین اسلامی به شمار می رود. در نگاه اندیشمندان جهان اسلام و بزرگان انقلاب اسلامی به ویژه رهبر معظم انقلاب، مسجد نه تنها در بُعد نظری، بلکه در ابعاد فرهنگ ساز و تمدن ساز یک جایگاه محوری دارد. لذا معظم له، معتقدند « مسجد، نه فقط در زمان ما و نه فقط در کشور عزیز اسلامی ما، بلکه در نقاط مختلف عالم و در طول تاریخ، منشأ آثار بزرگ و نهضتها و حرکتهای اسلامی بزرگی شده است.»(۲)
مسجد در صدر اسلام جایگاهی رفیع و بزرگ دارد. رسول خدا (صلی الله علیه وآله) این نهاد اسلامی را بنا کرد و آن را جایگزین معابد به ظاهر معنوی و محافل سیاسی و اقتصادی صِرف، نمود. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) مسجد سازی را فرهنگ عمومی کرد و از تمام قابلیت ها و ظرفیت های این الگوی دینی بهره جست. در آن زمان مسجد تمام امور فردی و اجتماعی مسلمانان را اداره می کرد. امت اسلامی تعلّقی شدید با این نهاد مقدس داشتند. مسجد مطلوب در زمان نبی خاتم(صلی الله علیه وآله) شکل گرفت و تمام نقش ها و رسالت های خود را ایفا کرد.
مقام معظم رهبری تأکید دارند که مسجد را باید با نگاه کلان مشاهده کرد و اقتضاءات زمانی و مکانی آن را نیز در نظر گرفت و مسجد معیار را با توجه به شرایط کنونی محقق ساخت. « در صدر اسلام هم، در زمان نبىّ مکرّم اسلام(ص) و همچنین در زمان حکومت با برکت امیرالمؤمنین(ع)، مسجد مرکز همه تصمیم‌گیری‌هاى مهم و کارهاى بزرگ بود. نمى‌خواهیم از لحاظ وضع زمان، مسجد امروز را به مسجد کوفه زمان امیرالمؤمنین تشبیه کنیم؛ زیرا اقتضاهاى هر زمان متفاوت است. به‌طور کلّى مسجد به عنوان یک پایگاه دین، عبودیّت و معرفت، مى‌تواند براى جوامع اسلامى منشأ و سرآغاز حرکات بزرگ و برکات ماندگار باشد.»(۳)
مسجد رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله) مظهر تام این آمیختگی بود. مسجدی که مقرّ اصلی حکومت اسلامی جهت انجام امور اجتماعی، سیاسی، علمی و عبادی بود؛ و همه ی این امور ذیل حکومت الهی (که در مسجد تجلی آن تجلی یافت) صورت می گرفت. مسجد، با چنین ظرفیتی و با وجود انسان معصوم، جامعه ساز است. بدین معنا که امام در سایه ی معنویت خانه ی خدا می تواند وظیفه ی تعلیم و تربیت مردم را به خوبی انجام دهد. به صورتی که هم زندگی فردی مردم را سامان داده شود هم نظامات اجتماعی طبق حدود و قوانین الهی شکل داده شوند و موجبات ترویج سبک زندگی فردی و اجتماعی اسلامی را فراهم آورد.
حیات واقعی مسجد، در اصلاح نگاه جامع نسبت به ماهیت این نهاد عظیم اجتماعی است که  می تواند تحولات عمیق کاملا فردی در حوزه فکری، روحی، شناختی و احساسی افراد تا تحولات عمیق سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ارتباطی در سطح اجتماع ایفا نماید.
« ملت ایران باید مساجد را مغتنم بشمارد و پایگاه معرفت و روشن بینی و روشنگری و استقامت ملی به حساب آورند. اگر کسی خیال کند که در مسجد، فقط چند رکعت نماز می خوانند و بیرون میآیند و این چه تأثیری دارد، خطاست. … بنابراین مسجد، هم مدرسه است، هم دانشگاه، هم مرکز تفکّر و تأمل، هم مرکز تصفیه روح، هم مرکز خلوص و مرکز اتّصال بنده به خداست. ارتباط زمین و آسمان است. جایی است که انسان خود را به منبع لایزال فیض و قدرت وصل می کند. انسان در مسجد، خود را به خدا متصّل می کند.»(۴)
همچنین تأسیس مسجد در عصر پیامبر اکرم(صلوات الله علیه) در شمار زیباترین و پرمغزترین ابتکارهای اسلام در آغاز تشکیل جامعه اسلامی قلمداد می کند و آن را محور تجمع مسلمان بوده است:
« پدید آوردن هویتی به نام مسجد، نخست در قبا و سپس در مدینه، در شمار زیباترین و پرمغزترین ابتکارهای اسلام در آغاز تشکیل جامعه‌ی اسلامی است: خانه‌ی خدا و خانه‌ی مردم؛ خلوت انس با خدا و جلوت حشر با مردم، کانون ذکر و معراج معنوی و عرصه‌ی علم و جهاد و تدبیر دنیوی؛ جایگاه عبادت و پایگاه سیاست، دوگانه‌های به هم‌پیوسته‌ئی است که تصویر مسجد اسلامی و فاصله‌ی آن با عبادتگاه‌های رائج ادیان دیگر را نمایان میسازد. در مسجد اسلامی، شور و بهجت عبادت خالص با نشاط زندگی پاک و خردمندانه و سالم، در هم می‌آمیزد و فرد و جامعه را به طراز اسلامی آن نزدیک می‌کند. مسجد، مظهر آمیختگی دنیا و آخرت و پیوستگی فرد و جامعه در دیدگاه و اندیشه‌ی مکتب اسلام است.»(۵)

مسجد، مظهر آمیختگی دنیا و آخرت و پیوستگی فرد و جامعه در دیدگاه و اندیشه‌ی مکتب اسلام است.(۶)

برای سعادت فردی و اجتماعی و رساندن جامعه ایران به نقطه مطلوب و تحقق اسلام به شرایط آرمانی، نیازمند بازنگری در نگرش ما به مسجد مطلوب و طراز با رویکرد فعالانه و انقلابی برای زمینه سازی ظهور حضرت مهدی(عج) خواهد بود. لذا ” مسجد طراز نظام اسلامی” ترکیبی حکیمانه و دقیق است که نخستین بار توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدّ ظلّه العالی) در پیام به نوزدهمین اجلاس سراسری نماز مطرح گردید.
« با این نگاه، دل‌های ما برای مسجد می‌تپد و از شوق و احساس مسئولیت، لبریز می‌گردد. امروز در میان مساجد ما کم نیستند آنهائی که می‌توانند نمائی از این تصویر زیبا و شوق‌انگیز را به نمایش درآورند. … هیچیک از ما نباید و نمی‌توانیم خطری را که از کمبود مسجد یا ضعف و نارسائی مساجد، جامعه و جوانان و خانواده‌ها و نسل‌های آینده را تهدید می‌کند، غافل بمانیم و خود را از برکات عظیمی که مسجدِ طراز اسلامی به کشور و نظام و مردم هدیه میکند، محروم سازیم.»(۷)
برای تحقق ثمرات فردی، گروهی و اجتماعی مسجد در زمان حاضر باید به شاخص های مسجد طراز اسلامی و انقلابی توجه نمود تا این نهاد دین و اجتماعی بتواند کانون تحولات فکری و فرهنگی جامعه ایرانی و اسلامی قرار گیرد.
« روح مسجد، کالبد زندگی را پرنشاط و پرانگیزه می سازد. در هر جا سامان زندگی است، مسجد، مرکز و کانون اصلی است. … اگر مسجد، کیفیت شایسته‌ی خود را بیابد، هزینه‌های مادی و معنوی بسیاری از دوش جامعه و مردم و مسئولان برداشته خواهد شد.»(۸)
با توجه به منظومه نگاه رهبری به ویژه نکاتی که معظم له، در دیدارشان با ائمه جماعات استان تهران در مرداد ماه سال ۱۳۹۵، ایراد فرمودند؛ نکات و شاخصه های مهمی را درباره مسجد طراز ذکر کردند، در ادامه براساس نگاه دینی و برخی از نکات رهبر معظم انقلاب مرتبط به اهم شاخص های مسجد طراز اسلامی و انقلابی اشاره خواهد شد:

شاخص های مسجد طراز اسلامی و انقلابی
۱ پایگاه معنویت و خودسازی
۲ محل جمیع کارهای نیک و خداپسندانه
۳ مرکز مقابله با تهدیدات دشمنان
۴ مرجع آگاهی بخشی و بصیرت دهی به حرکت امت اسلامی
۵ کانون فعالیت های اجتماعی و سیاسی
۶ زمینه ساز ایجاد تمدن نوین اسلامی
۷ کانون موعظه وپرورش وتهذیب نفس برای مردم
۸ جایگاه جذب نوجوانان و جوانان به اسلام
۹ احیای کارکرد های مساجد وبازشناسی آنها
۱۰ ارائه خدمات در ابعاد دنیوی و معنوی
۱۱ نزدیک کردن مردم به باورهای دینی
۱۲ رسانه گفتاری و شنیداری برای مردم خصوصا برای جوانان
۱۳ مرجع رسیدگی مشکلات مراجعین و محرومان
۱۴ محل پرورش نیروهای مستعد و استفاده بهینه از آنان
۱۵ مرکز تبلیغات و رسانه جهان اسلام

« مسجد در اسلام محلی است که باید استفاده‌ی چندمنظوره داشته باشد. در صدر اسلام مسجد کوفه محل مشورت، قضاوت، سؤال و جواب، عبادت و دیگر امور بود. مسجد باید به محور فعالیت‌های دینی و فرهنگی در جامعه‌ی اسلامی تبدیل بشود. مؤمنین باید مسجد را به عنوان محور فعالیت‌های خودشان قرار بدهند. حتی برنامه‌ی روزانه‌ی خود را با توجه به وقت نماز در مسجد تنظیم کنند. مؤمنین می‌توانند قرار ملاقات‌های خود را در مسجد قرار دهند.»(۹)
به فضل الهی در ادامه سلسله نوشتارهای پیش رو، به ارائه انواع کارکردهای مسجد و تبیین هر کدام با توجه به اندیشه ها و منظومه فکری رهبر معظم انقلاب خواهیم پرداخت.


۱٫ قرآن کریم، سوره جن، آیه ۱۸٫
۲٫ بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار مردم قم، ۱۳۷۵/۱۰/۱۹٫
۳٫ همان.
۴٫ همان.
۵٫ بخشی از پیام رهبر معظم انقلاب به نوزدهمین اجلاس سراسری نماز، ۱۳۸۹/۰۷/۱۸
۶٫ همان.
۷٫ همان.
۸٫ بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب، مورخ: ۱۳۹۰/۰۷/۱۹ 
۹٫ برگرفته از مطلبی با عنوان « مسجد باید این‌گونه باشد » به کلام حجت‌الاسلام‌والمسلمین قرائتی، انتشار یافته به آدرس اینترنتی:
http://farsi.khamenei.ir/others-note?id=20677

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  

در این پرونده بنا به بازخوانی و انتشار مصاحبه‌های کمتر دیده شده «آیت الله سید علی خامنه‌ای» با رسانه‌های مختلف داخلی و خارجی در دوران ریاست جمهوری داریم.

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین

کمیته حدیث ولایت بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)