۳۰ شهریور ۱۳۹۷ مصادف با   10 محرم 1440
تاریخ: ۱۷ شهریور ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 18,764
کد خبر:68415
| ف | | |

سبک زندگی (3)

سبک زندگی و چالش هویت!

عنصر هویت با قید استقلال فرهنگی، امری بسیار ضروری در امر تعلیم و تربیت است؛ ضرورتی که رهبر انقلاب آن را به این صورت مورد تاکید قرار می‌دهند: «جوان را باهویت بار بیاورید. اگر جامعه‌ای احساس هویت نکرد، صداهای بلند تحکم‌آمیز، راحت او را مغلوب خواهد کرد. آن‌که ایستادگی می‌کند، آن کسی است که احساس هویت می‌کند»

پایگاه تحلیلی مصداق/ یکی از محورهای مورد بحث در چارچوب مباحث سبک زندگی، عبارت است از نسبت سبک زندگی با هویت و شخصیت. در تبیین این نسبت، این‌گونه بیان می‌شود: سبک زندگی، که عبارت است از شیوه و نحوه درک افراد از زندگی و در نتیجه، رفتار نمودن براساس این باورها، هویت شخصی و اجتماعی افراد را شکل می‌دهد و صورت می‌بخشد (۱).

به تعبیر دیگر، می‌توان این نسبت را از منظر چهره شاخص جامعه‌شناسی معاصر، آنتونی گیدنز، این‌گونه تحلیل نمود: سبک زندگی عبارت است از مجموعه‌ای از شیوه‌های رفتاری کمابیش متصل که فرد با دو هدف به آن‌ها متوسل می‌شود: ۱) از باب رفع نیاز ۲) صورت بخشیدن یا نمایش هویت (۲)؛ که در این میان، هدف دوم (انعکاس هویت اشخاص در قالب اعمال و رفتار ایشان) اهمیت و ارزش بیشتری، برای پیگیری و مطالعه در رفتار افراد جامعه پیدا می‌کند.

در بررسی این نسبت، تحلیل ریچارد جنکینز، جامعه‌شناس سرشناس، پیرامون عنصر هویت نیز می‌تواند راه‌گشا باشد؛ آن‌جا که هویت را درک فرد از این‌که چه کسی است و دیگران چه درکی از او دارند تعریف می‌کند و بر دو عنصر شباهت و تفاوت، به عنوان عوامل پویایی هویت و اساس زندگی اجتماعی تاکید می‌ورزد (۳). از این منظر، برداشت دیگران نقشی اساسی در تعیین هویت و تثبیت آن دارد (۴).

به این ترتیب، هویت اجتماعی از سویی متاثر از ساختار‌های اجتماعی است و از سوی دیگر، از کنش افراد جامعه تاثیر می‌پذیرد؛ چنین تعاملی می‌تواند به انطباق با ساختار اجتماعی موجود برسد یا دگرگونی در این ساختارها را به دنبال داشته باشد (۵).

عنصر شباهت و تفاوت در این میان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ این‌که اندیشه و عملکرد افراد در تعیین شباهت‌ها و تفاوت‌هایی که برای خود برمی‌گزینند چگونه رقم می‌خورد؟ پیوند این عناصر کلیدی (شباهت و تفاوت) با عنصر تقلید، که زمینه‌ساز آسیب‌پذیری فرهنگی از فرهنگ‌های بیگانه است، اهمیت پرسش مطرح‌شده را دوچندان می‌سازد. این مساله اساسی در دغدغه رهبر انقلاب پیرامون استقلال فرهنگی و لزوم ملاحظه آن در سبک زندگی این‌گونه منعکس می‌شود:

استقلال فرهنگی به اعتقاد بنده از همه این‌ها [یعنی استقلال سیاسی، اقتصادی و…] مهم‌تر است. استقلال فرهنگی در این است که سبک زندگی را، سبک زندگی اسلامی – ایرانی انتخاب بکنیم… سبک زندگی از معماری، از زندگی شهری، از زیستِ انسانی، از پیوندهای اجتماعی تا همه مسائل گوناگون را شامل می‌شود. تقلید از غرب و از بیگانه در سبک زندگی، درست نقطه مقابل استقلال فرهنگی است (۶).

ایشان در مقام بیان معیار، بر عنصر خردورزی تاکید می‌کنند و آن را این‌گونه توضیح می‌دهند: «یکی از چیزهایی که قرآن و هدایت الهی به ما تعلیم داده است، تبعیت از داوری خرد و عقل انسانی است؛ این هم قرآنی است. یعنی پیروی از آن‌چه که عقل سلیم به آن حکم کند و قضاوت عقل پشت سر آن باشد» (۷).

به این ترتیب، روحیه تقلیدگرایی در مقابل فرهنگ غرب، به عنوان یک رویکرد غیر معقول، به نتایج نامطلوبی منجر می‌شود که ریشه‌ای‌ترین آن عبارت است از باز ماندن از مسیر تمدن‌سازی است؛ چنان‌که رهبر انقلاب مطرح می‌سازند: «شرط رسیدن به تمدن اسلامیِ نوین در درجه اول این است که از تقلید غربی پرهیز شود» (۸)؛ با این هشدار آسیب‌شناسانه: «ما متاسفانه در طول سال‌های متمادی، یک چیزهایی را عادت کرده‌ایم تقلید کنیم» (۹).

ریشه‌یابی این بیماری فرهنگی می‌تواند زمینه‌ساز درمان و رفع آن باشد؛ یکی از ریشه‌های اساسی در این زمینه از این قرار است: «عده‌ای فکر می‌کنند چون غربی‌ها از لحاظ علمی بر ما برتری دارند، پس ما باید فرهنگ و عقاید و آداب معاشرت و آداب زندگی و روابط اجتماعی و سیاسی‌مان را از آن‌ها یاد بگیریم؛ این اشتباه است» (۱۰). این اشتباه را کشورهای دیگری مرتکب شده‌اند؛ کشورهایی که برخی از ایشان در زمینه صنعت و امکانات رفاهی به پیشرفت‌های گسترده دست یافته‌اند، اما در بعد دیگری برای ایشان پیامدهای نامناسب داشته است:

تقلید از غرب برای کشورهایی که این تقلید را برای خودشان روا دانستند و عمل کردند، جز ضرر و فاجعه به بار نیاورده؛ حتی آن کشورهایی که به ظاهر به صنعتی و اختراعی و ثروتی هم رسیدند، اما مقلد بودند. علت این است که فرهنگ غرب، یک فرهنگ مهاجم است. فرهنگ غرب، فرهنگ نابودکننده فرهنگ‌هاست. هرجا غربی‌ها وارد شدند، فرهنگ‌های بومی را نابود کردند، بنیان‌های اساسیِ اجتماعی را از بین بردند؛ تا آن‌جایی که توانستند، تاریخ ملت‌ها را تغییر دادند، زبان آن‌ها را تغییر دادند، خط آن‌ها را تغییر دادند. هر جا انگلیس‌ها وارد شدند، زبان مردم بومی را تبدیل کردند به انگلیسی؛ اگر زبان رقیبی وجود داشت، آن را از بین بردند (۱۱).

به این ترتیب، ملاحظه عنصر هویت با قید استقلال فرهنگی، امری بسیار ضروری در امر تعلیم و تربیت است؛ ضرورتی که رهبر انقلاب آن را به این صورت مورد تاکید قرار می‌دهند: «جوان را باهویت بار بیاورید. اگر جامعه‌ای احساس هویت نکرد، صداهای بلند تحکم‌آمیز، راحت او را مغلوب خواهد کرد. آن‌که ایستادگی می‌کند، آن کسی است که احساس هویت می‌کند» (۱۲)؛ آن‌گاه در تعیین ابعاد و انواع عنصر هویت، این‌گونه توضیح می‌دهند:

این هویت، گاهی هویت ملی است، گاهی هویت دینی است، گاهی هویت انسانی است، شرف است؛ هرچه، [جوانان] باهویت باید بار بیایند. خوش‌بختانه امروز جامعه اسلامی ـ ایرانی ما یک هویت ریشه‌دار و تاریخی و قوی و قابل استقامتی دارد که این را نشان هم داده؛ این را به جوانمان بایستی منتقل بکنیم (۱۳).


  1. حسن‌دوست فرخانی، هادی، رضایی، امید، حسن‌دوست فرخانی، داوود. بررسی الگوی آرمانی سبک زندگی از دیدگاه مکتب اسلام. معرفت؛ خرداد ۱۳۹۲٫
  2. ذکایی، محمدسعید. خرده‌فرهنگ، سبک زندگی و هویت. رشد آموزش علوم اجتماعی؛ پاییز ۱۳۸۱٫
  3. رفعت‌جاه، مریم. دیالکتیک هویت‌ها. کتاب ماه علوم اجتماعی؛ اردیبهشت ۱۳۸۳٫
  4. خلیلی، رضا. هویت اجتماعی [بررسی کتاب هویت اجتماعی، اثر ریچارد جنکینز]. مطالعات راهبردی؛ پاییز ۱۳۸۲٫
  5. ذکایی، محمدسعید. خرده‌فرهنگ، سبک زندگی و هویت. رشد آموزش علوم اجتماعی؛ پاییز ۱۳۸۱٫
  6. بیانات رهبر معظم انقلاب در مراسم بیست‌ و هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)؛ تاریخ ۱۳۹۵/۰۳/۱۴.
  7. بیانات رهبر معظم انقلاب در جلسه محفل انس با قرآن؛ تاریخ ۱۳۹۲/۰۴/۱۹.
  8. بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار جوانان استان خراسان شمالی؛ تاریخ ۱۳۹۱/۰۷/۲۳.
  9. بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار جوانان استان خراسان شمالی؛ تاریخ ۱۳۹۱/۰۷/۲۳.
  10. بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاه‌های استان همدان؛ تاریخ ۱۳۸۳/۰۴/۱۷.
  11. بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار جوانان استان خراسان شمالی؛ تاریخ ۱۳۹۱/۰۷/۲۳.
  12. بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌ها؛ تاریخ ۱۳۹۷/۰۳/۲۰.
  13. بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌ها؛ تاریخ ۱۳۹۷/۰۳/۲۰.

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

 رهبر معظم انقلاب: یک واقعیّت این است که در این کشور از بعد از رحلت امام، سعی یک مجموعه‌ی مصمّمی بر این شد که آرمانهای انقلاب را بکلّ بشویند بگذارند کنار. بعضی‌شان اشتباه کردند و همان اوّل، همین را اعلان هم کردند. در روزنامه مقاله نوشتند، حرف زدند. اینجا یک خطای راهبردی کردند یا خطای […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی