۲۵ آبان ۱۳۹۷ مصادف با   7 ربیع الاول 1440
تاریخ: ۱۲ شهریور ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 8,650
کد خبر:68361
| ف | | |

مفهوم فرهنگ انقلابی در تحقق گفتمانی انقلاب (8)

نسبت فرهنگ انقلابی با سیاست، اجتماع و اقتصاد

جایگاه فرهنگ از لحاظ نوع رویکردها و اهمیت آن با سایر حیطه های جامعه متفاوت است. فرهنگ نقش ریشه ای دارد و اگر به مفهوم و جایگاه حقیقی فرهنگ دست یابیم می توانیم با اصلاح و ارتقاء فرهنگ، سایر امورات جامعه را نیز اصلاح نموده و ارتقاء دهیم. امید است در دهه پنجم انقلاب اسلامی، شاهد شکوفایی در عرصه سیاست، رشد در عرصه اجتماع، تثبیت در عرصه اقتصاد و شکل گیری فضای مناسب برای حرکت جدید در عرصه فرهنگ باشیم.

فرهنگ انقلابی و سیاست
سیاست به معنای عام، تشکیل حکومتی بر مبنای اسلام و ضرورت ارتقاء جنبه سیاسی است که در حفظ تمامیت ارضی و حدود مبانی انقلاب به کشورهای اسلامی و سایر ملّت­های جهان متجلی شده است. این عرصه از سال ۱۳۴۲، توسط امام خمینی مطرح شد، مسئله­ ای که بارها توسط بزرگان و علما تنها در حدّ ظلم ستیزی و رعایت شئونات اسلامی در حدّ فردی و گروهی مطرح شده بود.

اگر مبدأ حرکت انقلاب اسلامی را فرهنگ اسلامی(خداباوری) و فرهنگ انقلابی(ظلم ستیزی) تعبیر کنیم، ولی باید اذعان کنیم که نظام سیاسی از جهت رتبه، جایگاه نخست در تشکیل میان سایر نظام های جامعه اسلامی دارد. مخصوصاً اینکه تجلی عینی و پیاده سازی واقعی فرهنگ ناب اسلامی و انقلابی تنها در تشکیل یک حکومت اسلامی محقق خواهد شد. لذا همانگونه که فرهنگ انقلابی موجب شکل گیری نظام سیاسی در اواخر دهه ۵۰ شد، تثبیت، استحکام، رشد و بالندگی نظام سیاسی نیز منوط به تدوام فرهنگ اسلامی و انقلابی در میان مردم و مسئولین جمهوری اسلامی و فعالان فکری و فرهنگی گفتمان انقلاب اسلامی دارد.
لذا امام راحل این ضرورت را درک نمودند که زمان آن رسیده است که دین از مهجوریت بیرون آید تا آنهایی که می خواهند در بستر سیاست و جامعه دینی رشد کرده و البته در این بین، افراد دیگری نیز یافت می­ شدند و می­ شوند، که به دنبال اهداف و منافع شخصی خود بوده و حتی ابایی از ضربه زدن به اهداف والای انقلاب اسلامی نداشته و ندارند و اگر هم در ابتدا انقلابی فکر می کردند و عمل می نمودند، ولی بعد از مدتی بواسطه جاه طلبی، قدرت طلبی، عافیت طلبی، راحت طلبی و امثال آن مبدل به افرادی ضد انقلابی و حداقل غیرانقلابی شده ­اند، تأکیدات رهبر معظم انقلاب به موضوع انقلابی گری نشان از اهمیت این موضوع در استمرار نظام جمهوری اسلامی دارد.
لذا اصلی ترین مولفه­ ی فرهنگ انقلابی در عرصه سیاست به باور مسئولین به ارزش­ های اسلامی و آرمان­ های انقلابی بر می ­گردد که در امتحانات سیاسی و فتنه ­های اجتماعی از مسیر انقلاب خارج نشوند. باور صحیح مسئولین، عملکرد فردی و خانوادگی ایشان و کارآمدی مدیریتی می­تواند مهم ترین آثار فرهنگی را در سطح جامعه ایفا کند و مردم را نسبت به آرمان­ های انقلاب امیدوار و دشمنان انقلاب از نفوذ به ارکان نظام ناامید سازد.

فرهنگ انقلابی و اجتماع
ساختار­های اجتماعی، نهادهای مدنی و آسیب­ های اجتماعی از جمله عرصه های محوری در نظام اجتماعی می­ باشد. رفع معضلات و مسائل اجتماعی مانند نظام اداری، اعتیاد، طلاق، تک فرزندی، محیط زیست و … از اهداف نهادهای اجتماعی در نظام اسلامی می­ شد تا ضمن پاک نمودن یادگارهای نظام شاهنشاهی و فرهنگ غربی، ظواهر ناب اجتماع ایرانی و اسلامی که یادگار تمدن ایران و اسلام که بر پایه عدالت اجتماعی و سبک زندگی اسلامی و ایرانی است را حاکم سازد. در این بین اصلاح نظام اجتماعی به اصلاح فرهنگ کمک می­ کند و فرهنگ صحیح می­ تواند مقدمات اصلاح نظام اجتماعی را سبب شود.
روحیه ایثار و ازخودگذشتگی، فرهنگ تلاش و جهاد در راه خدا، اهتمام به رفع مشکلات مردم، تعاون و همکاری، و … از جمله شاخص­های مطلوب فرهنگی است که می­ تواند نظام اجتماعی ما را به شرایط مطلوب برساند. این رویکرد فرهنگی ایجابی، می ­تواند ساختارهای غلط غربی همچون نظام اداری بوروکراتیک یا نگاه مدیریتی تکنوکراتی را به مدیریت جهادی و کارآمد مبدل سازد. مسئله ای که متأسفانه سبب شده است، ما در عرصه سیاست داخلی و مدیریت اجتماعی دچار ضعف باشیم و نتوانیم مرحله سوم تحقق تمدن نوین اسلامی، که استقرار دولت اسلامی می باشد را محقق سازیم. البته لازم به ذکر است که منظور از دولت اسلامی اشاره به تمام ارکان نظام اجتماعی ما اعم از قوه قضائیه، مجلس و دولت دارد و فقط معطوف به قوه مجریه نیست.

فرهنگ انقلابی و اقتصاد
همان‌ گونه که در متونِ دینی مشخص است، بنیان‌های اقتصادی و داشتنِ حداقل‌ها در پذیرشِ فرهنگِ خداپرستی، بسیار نقش‌آفرین است. برخورداری از حداقل‌های معاش و رضایتِ روانی از ثباتِ اقتصادی، در رویکردهای فرهنگی و شناختیِ انسان، مؤثّر است. وقتی انسان‌ها از ثباتِ اقتصادی بهره‌مند نباشند، آزادیِ‌ اندیشه و دین‌داریِ آن‌ها هم مخدوش می‌شود؛ از آن‌جا که اساسِ دین‌داری، عقل‌محوری است، روی آوردن به استدلال و برهان در شرایطی محقَق می‌شود که حداقل‌های معاش، تأمین شده باشد. چون اعتدال‌گرایی در ذاتِ خود، به حلّ و فصلِ معیشتِ مردم عنایت دارد و می‌تواند ثبات بیافریند، در میان‌مدّت، به اخلاق، دین‌داری و توجه به حقوقِ انسان‌های دیگر، حقوقِ شهروندی و رشدِ معنویِ انسان نیز می‌تواند مساعدت بخشد.
این ‌که وضعیّتِ اقتصادی بر وضعیّتِ فرهنگی اثر می‌گذارد، تحلیلِ صوابی است، اما از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که این تأثیر، مطلق است و یا نباید به فرهنگ به عنوانِ امری مستقل و اصیل نگریست و برای آن برنامه‌ریزی کرد. فرهنگ، فرع بر اقتصاد نیست که بتوان گفت همین‌ که به واسطه گشایشِ اقتصادی، فرهنگ نیز ارتقاء پیدا می‌کند، کافی است و ضرورت ندارد فرهنگ به صورتِ مستقل از اقتصاد، در دستورِ کار قرار بگیرد. از طرفِ دیگر، این ‌گونه نیست که همواره بهبودِ وضعیّتِ اقتصادی، فرهنگِ دینی را در جامعه کمال بخشد و بر عمقِ دیانتِ مردمان بیفزاید، بلکه گاه برعکس، غرق شدن در نعماتِ مادّی، جامعه را دچارِ طغیان و عصیان می‌کند و موجِ مادّی‌گری به راه می‌اندازد. غرب، مَثَلِ اعلای این گفته است؛ در غرب، توسعه اقتصادی نه تنها جامعه را متدیّن‌تر نساخته، بلکه آن را از ارزش‌های دینی، دورتر کرده است.[۱]

چشم انداز حکومت اسلامی و فرهنگ انقلابی
در نگاه رهبر معظم انقلاب که در بیانات مختلف و به انحاء گوناگون بیان داشته­اند، دغدغه اصلی نظام اسلامی، مسئله فرهنگ و تحقق فرهنگ انقلابی در تمامی لایه­ های فکری، مدیریتی، علمی، هنری، سبک زندگی و … جامعه است. لذا در بیانی دلسوزان انقلابی را به فعالیت فرهنگی توصیه می ­نمایند:« یک وقت در یکی دو سال قبل، یکی از این مجموعه هایی که در کشور با نیّات خوبی تشکیل می­ شود، برای کاری پیش من آمدند. در آن وقت، به آنها گفتم که به شما توصیه میکنم به کار سیاسی نپردازید. کار سیاسی، الان این همه متصدّی و مباشر -وارد و ناوارد- دارد و الحمدللّه چون کار آسانی است، همه هم وارد می شوند و بعد از یکی دو روز و چند صباحی، سیاسی میشوند! به آنها گفتم که این خیلی طرفدار و مشتری و مرتکب و مُغترِف [کسی که با مشت آب برمیدارد] دارد؛ شما بروید در آن حیطه ای که دارید، به کار فرهنگی بپردازید[۲]
با این اوصاف باید اذعان کرد، جایگاه فرهنگ از لحاظ نوع رویکردها و اهمیت آن با سایر حیطه های جامعه متفاوت است. فرهنگ نقش ریشه ای دارد و اگر به مفهوم و جایگاه حقیقی فرهنگ دست یابیم می توانیم با اصلاح و ارتقاء فرهنگ، سایر امورات جامعه را نیز اصلاح نموده و ارتقاء دهیم. امید است در دهه پنجم انقلاب اسلامی، شاهد شکوفایی در عرصه سیاست، رشد در عرصه اجتماع، تثبیت در عرصه اقتصاد و شکل گیری فضای مناسب برای حرکت جدید در عرصه فرهنگ باشیم.
در پایان به سخنی ارزشمند از مقام معظم رهبری می­توان اشاره نمود که راز موفقیت جامعه فاصله از وضعیت فرهنگ غیرانقلابی به فرهنگ و مدیریت انقلابی ست: « هرجا مدیریّت­ های ضعیف، بی حال، ناامید، غیرانقلابی و بی تحرّک داشتیم؛ کارها متوقف مانده است[۳]


(۱) برگرفته از یادداشتی با عنوان؛ انقلابِ اسلامی بر سرِ دو راهیِ تاریخی؛ «رفاه‌طلبیِ تجددمدارانه» یا «انقلابی‌گریِ مومنانه»؟ انتشار یافته در آدرس : http://akharinkhabar.ir/analysis/4059943
(۲) بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب. مورخ: ۱۳۶۸/۱/۱۲
(۳) بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب در جمع زائران حرم رضوی.۱۳۹۶/۰۱/۰۱ 

 

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین