۲۴ آذر ۱۳۹۷ مصادف با   6 ربیع الثانی 1440
تاریخ: ۷ خرداد ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 5,233
کد خبر:67276
| ف | | |

درآمدی بر چیستی فرهنگ و فرهنگ انقلاب(4)

فرهنگ موجود و مطلوب؛ ایرانی، اسلامی یا غربی؟

باید اذعان نمود که تعالی فرهنگ معارف اسلامی ما در ارتقاء و تعمیق فرهنگ ناب ایرانی و بازخوانی باورها و ارزش های اصیل ایرانی است. مهم­ترین جامعه پذیرنده اسلام در زمان ظهور دین مبین اسلام، مردم فرهیخته و یکتاپرست ایران بوده­ اند و به خوبی ارزش و جایگاه والای معارف و اندیشه اسلام را درک نمودند. از سوی دیگر نیز باید اشاره کرد، رشد و پیشرفت واقعی مردم ایران در گرو توجه به ارزش­ها و باورهای اسلامی بوده و می ­باشد و این دو فرهنگ(ایرانی و اسلامی)، دو بال برای رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی خواهد بود.

پایگاه تحلیلی مصداق/ وضعیت کنونی شاخص­ های فرهنگ عمومی جامعه ما، براساس واقعیت ­های موجود و داشته­ ها و سرمایه­ های درونی و معنوی چندان مورد رضایت نیست. یکی از عوامل این نارضایتی از وضعیت موجود فرهنگ کشور این است که ریشه­ ها(باورها و ارزش ­ها) و حتی ظواهر(رفتارها و نمادها) فرهنگ ما از سرچشمه مشخصی نشأت نگرفته است. لایه­ های مختلف فرهنگی ما متأثر از مجموعه­ ای در هم تنیده از فرهنگ ملی(ایران باستان)، فرهنگ قومی و محلی، فرهنگ بیگانه(تمدن شرق و غرب) و فرهنگ دینی(اسلام، مسیحیت و …) است.

این ملقمه فرهنگ ملی، قومی، غربی و دینی، مسأله شناخت و تحلیل فرهنگ و هویت جامعه ایرانی را بسیار دشوار ساخته و به تبع آن سیاستگذاری و برنامه­ ریزی فرهنگی نیز کار بسیار پیچیده ای خواهد بود. ما با جامعه ­ای مواجه هستیم که در طول قرون گذشته ریشه ­ها و ظواهر فرهنگی متعددی و از مبادی فرهنگی مختلفی کسب کرده است و این موضوع، شناخت فرهنگ موجود و راهکارشناسی برای تحقق فرهنگ مطلوب را دشوار می سازد.

این تشتت فرهنگی را می­ توان به دو صورت مشاهده کرد؛ در نوع نخست تفاوت فرهنگ را می­ توان در بین اعضاء یک خانواده، افراد یک محله و یا مردم یک شهر با فرهنگ­ های مختلف و حتی متضاد، که در کنار یکدیگر زندگی می­ کنند، مشاهده کرد و در نوع دیگر وجود ظواهر فرهنگی مختلف را به صورت همزمان در یک فرد، در یک خانواده و در یک جامعه ملاحظه نمود. برای مثال، ما افراد یا جوامعی را می بینیم که در زمان جشن­ های باستانی همچون چهارشنبه آخر سال، عید نوروز، شب یلدا تبلور فرهنگ باستان را می ­بینیم و در اعیاد و مناسبت­ های مذهبی مانند شب های قدر و دهه اول محرم شور فرهنگ مذهبی را مشاهده می­ کنیم و در ایامی همچون کریسمس و ولنتاین و …، که متأثر از فرهنگ غربی را می­ بینیم.

در این بخش اشاره به این نکته، ضروری است که استقرار انقلاب اسلامی در ایران با وجود تأثیرات شگرف در تحولات سیاسی و اجتماعی ایجاد کرد ولی در حوزه فرهنگ هنوز شاهد نهادینه شدن باورها و ارزش­ های ناب انسانی و اسلامی نیستیم که در ادامه بیشتر درباره علل این وضعیت اشاره خواهیم کرد.

 

فرهنگ مطلوب: فرهنگ ناب ایرانی – اسلامی

باید پس از اشاره به وضعیت موجود، وضعیت مطلوب را ترسیم کرد تا نقطه هدف و مسیر رسیدن به آن به خوبی مشخص شود. اما همانگونه که وضعیت فرهنگ موجود ما از فرهنگ واحدی به وجود نیامده است در بحث طراحی یک نسخه واحد فرهنگی نیز نگاه­ ها بسیار متعدد و متفاوت است و هنوز میان اندیشمندان نظری، مدیران و سیاستگذاران حوزه فرهنگ، وحدت نظر وجود ندارد و هر کدام براساس نوع نگاه فرهنگی دینی، ملی و حتی غربی، فرهنگ مطلوب را برای مخاطبان خود تجویز می کنند و حتی این مسأله در بیان معتقدان به فرهنگ دینی یا ملی نیز این تفاوت نگاه به خوبی احساس می شود. همچنین در عرصه عمل نیز فعالان و مجریان فرهنگی نیز این تفاوت­های اجرایی و عملکردی به خوبی مشهود است. با این اوصاف شاخص های تعیین نوع نگرش و تعیین وضعیت ظواهر عینی برای ترسیم فرهنگ معیار و انسان و جامعه مطلوب همچنان برای اندیشمندان و مدیران و فعالان عرصه فرهنگ مبهم است.

البته در این مجال مختصر باید اذعان نمود که تعالی فرهنگ معارف اسلامی ما در ارتقاء و تعمیق فرهنگ ناب ایرانی و بازخوانی باورها و ارزش های اصیل ایرانی است. مهم­ترین جامعه پذیرنده اسلام در زمان ظهور دین مبین اسلام، مردم فرهیخته و یکتاپرست ایران بوده­ اند و به خوبی ارزش و جایگاه والای معارف و اندیشه اسلام را درک نمودند. از سوی دیگر نیز باید اشاره کرد، رشد و پیشرفت واقعی مردم ایران در گرو توجه به ارزش ­ها و باورهای اسلامی بوده و می ­باشد و این دو فرهنگ(ایرانی و اسلامی)، دو بال برای رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی خواهد بود.

مردم امروز اعم از دانشمندان و صاحب نظران و انسان هایی که از اندک آگاهی بهره مند هستند، می توانند ماهیت فرهنگی مطلوب را که نجات دهنده بشر است، از محتوای مهم ترین دایره المعارف های دنیا استخراج کنند. این فرهنگ عبارت است از، کیفیت یا شیوه بایسته و یا شایسته برای آن دسته از فعالیت های حیات مادی و معنوی انسانها که مستند به طرز تعقل سلیم و احساسات تصعید شده آنان در حیات معقول تکاملی باشد.

از تعریف یا توصیف اخیر فرهنگ این نتیجه را به دست می آوریم که چون مقصود از فرهنگ کیفیت شایسته برای پدیده­ ها و فعالیت­ های حیات مادی و معنوی انسان­ هاست لذا پذیرش و منعکس ساختن آن دسته از حقایق و نمودها و فعالیت­ های بشری که کاملا منشا و عوامل ضروری طبیعی دارد و از قوانین جبری پیروی می­ کند، جزء فرهنگ محسوب نمی ­شود؛ مانند خوردن غذا و آشامیدن آب، ولی آمیختگی این گونه اعمال با دعا چنان که در جوامع اسلامی و بعضی از جوامع دینی دیده می شود جزیی از مفهوم فرهنگ است. هم چنین دفاع از حیات و آماده کردن محیط زیست و ارتباط با واقعیات از طریق علمی و فلسفی یا به وسیله حواس نیز داخل در مفهوم فرهنگ است.(۱)

رهبر معظم انقلاب نیز اهمیت و جایگاه فرهنگ را در این بیان ترسیم می کنند: « فرهنگ هویت یک ملت است. ارزش­ های فرهنگی روح و معنای حقیقی یک ملت است. همه چیز مترتب بر فرهنگ است. فرهنگ حاشیه و ذیلِ اقتصاد نیست، حاشیه و ذیلِ سیاست نیست، اقتصاد و سیاست حاشیه و ذیل بر فرهنگند؛ به این باید توجه کرد. نمی توانیم فرهنگ را از عرصه‌های دیگر منفک کنیم(۲)


(۱)جعفری. محمدتقی، فرهنگ پیرو فرهنگ پیشرو، صفحه ۱۲۹-۱۳۲

(۲)بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ در تاریخ: ۹۲/۹/۱۹

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی

اندیشکده راهبردی تبیین