۲۷ مهر ۱۳۹۷ مصادف با   8 صفر 1440
تاریخ: ۱ خرداد ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 4,640
کد خبر:67205
| ف | | |

درآمدی بر چیستی فرهنگ و فرهنگ انقلاب(2)

حقیقت فرهنگ چیست؟

فرهنگ یک منظومه و یک روند بسیار پیچیده است که هر فردی، به دلیل حیطه وسیع آن به بخشی از حقیقت فرهنگ تمرکز کرده است، همچون تمثیل فیل در کلام مولانا که هر شخصی در تاریکی جهل، یک تعبیر خاصی از یک واقعیت بیرونی به نام فیل دارد. لذا باید همچون یک عقاب بر فراز سرزمین فرهنگ عبور کنیم تا تمامی زوایای آن را به خوبی درک نمائیم.

پایگاه تحلیلی مصداق/ فرهنگ یک منظومه و یک روند بسیار پیچیده است که هر فردی، به دلیل حیطه وسیع آن به بخشی از حقیقت فرهنگ تمرکز کرده است، همچون تمثیل فیل در کلام مولانا که هر شخصی در تاریکی جهل، یک تعبیر خاصی از یک واقعیت بیرونی به نام فیل دارد. لذا باید همچون یک عقاب بر فراز سرزمین فرهنگ عبور کنیم تا تمامی زوایای آن را به خوبی درک نمائیم. در یک نگاه قابل فهم باید اشاره کرد که یک انسان در طول شبانه ­روز موارد مختلفی می­ بیند، می­ شنود، گوش می­ کند و می­ خواند. این دیده­ ها و شنیده­ ها به عنوان ورودی اطلاعات یک فرد محسوب می­ شود. در گام بعد، هر فرد بواسطه نوع فهم و درک خود تجزیه و تحلیلی نسبت به اطلاعات ورودی خواهد داشت که تصورات و نگرش­ های او را شکل می دهد. البته باید توجه نمود که صحت اطلاعات یا شیوه صحیح و منطقی تحلیل هر فرد می ­تواند در درستی یا نادرستی یافته ­ها، برداشت­ ها و یا تصورات فرد و جامعه نقش داشته باشد.

در گام سوم، مجموعه ذهنیت­ ها، نگرش­ ها و تصورات فرد، تفکرات و باورهای او را به مرور تشکیل می دهد و هر فرد نسبت به یک موضوع یا فرد خاص، یک برداشت جامع خواهد داشت که فرد را وارد گام چهارم می­ کند. در این مرحله نوع تفکرات و باورهای فرد، شیوه رفتار و اعمال او را شکل می­ دهند. لذا در این بین، می توان فرهنگ را منظومه ­ای از اطلاعات دریافتی فرد در نظر گرفت که مجموعه­ ای از نگرش ­ها و تصورات در هم تنیده را شکل می دهد و به مرور به تفکرات و باورهای منسجم تبدیل می­ شود و نوع رفتارهای فرد را شکل می­ دهد.

شکل شماره ۱: روند شکل گیری فرهنگ

 

چکیده این سخن در تعابیر هوشمندانه مقام معظم رهبری نیز بیان شده است: « مراد ما از فرهنگ، همان ذهنیت هاست. هرجا که من تعبیر فرهنگ را به کار می ­برم، مرادم آن معنای عام فرهنگ است؛ یعنی آن ذهنیت ­های حاکم بر وجود انسان که رفتارهای او را به سمتی هدایت می کند تسریع، یا کند می ­کند. این، حداقل نیمی از عوامل تعیین کننده و پیش برنده و جهت دهنده به همه رفتارهاست(۱)

در مقابل این نگاه روندی و ساده نسبت به فرهنگ، یک مقوله مجزا به نام فرهنگ­ سازی نیز وجود دارد که یک فرد، گروه و یا نهادی به دلائل و اهداف مختلف، سعی دارند نوع نگرش، تفکر و رفتار افراد، گروه­ ها و جوامعی را به سمت و سوی خاصی سوق دهند. لذا مجموعه فعالیت­ ها و برنامه­ هایی که به این منظور صورت می­ پذیرد را می توان فعالیت­ های فرهنگ­ ساز معرفی کرد.

جایگاه فرهنگ­ شناسی و فرهنگ­ سازی، به گونه­ ای است که رشد و تکامل زندگی فردی، گروهی(خانواده) و اجتماعی(ملی و جهانی)، بدون شناخت فرهنگ موجود و فرهنگ مطلوب(معیار) و بدون اتخاذ رویکردهای مناسب فرهنگ­ سازی(راهبرد و شیوه حرکت نسبت به هدف و عبور از وضع موجود به وضعیت مطلوب) امکان پذیر نخواهد بود. این درحالی است که همانگونه که در ابتدای نوشتار بیان شد فرهنگ تمام شئون زندگی بشر را احاطه کرده است و رابطه­ ای مستقیم با نظام­ های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی یک جامعه دارد و به تعبیر دیگر زیربنای رشد و حرکت یک فرد و جامعه در گرو رشد و تعالی فرهنگ افراد آن جامعه است.

شکل شماره ۲: نسبت فرهنگ با سایر نظام های جامعه

 

اهمیت فرهنگ و تأثیر آن بر جامعه بر آگاهان به مسائل اجتماعی و انسانی هرگز پوشیده نیست، بلکه حتی امروزه با توجه به اینکه بسیاری از مصائب و معضلات به بار آمده در جهان معاصر بنا بر تحقیقات و پژوهش ­های انجام شده از سوی محققان و پژوهشگران علوم مختلف انسانی منبعث از در حاشیه قرار گرفتن حقیقتی به نام فرهنگ بوده است، شاهد تولد و رشد گسترده و سریع یک رویکرد کاملا نوین به مسائل فرهنگی در جوامع گوناگون هستیم و این حکایت از این حقیقت دارد که انسان به عنوان یک موجود اجتماعی متعالی در جهت رشد و شکوفائی و نیل به آرامش روحی و روانی و بسامان شدن امور مختلف اجتماعی خود همواره به حقیقتی نیازمند است که به فرموده مقام معظم رهبری نامش “فرهنگ” است.(۲)

لذا می توان نکات بیان شده در این مجال را در این کلام ژرف اندیشانه رهبر معظم انقلاب خلاصه نمود: «فرهنگ همچون هوا، برای زندگی انسان اهمیت دارد و بسیاری از مشکلات جامعه با فرهنگ سازی حل می شود … فرهنگ‏ مثل‏ هواست که انسان وقتى ‏که این هوا را استنشاق کرد، با هوایى که استنشاق کرده و با آن جانى که گرفته، می­تواند دو قدم بردارد و جلو برود؛ بقیه‏ کارها همه برخاسته‏ از آن چیزى است که شما استنشاق کرده‌‏اید. اگر چنانچه یک جایى، هواى مسمومى تزریق بشود، نتیجه‌‏اى که در اندام­ها دیده خواهد شد تابع آن مسمومیتى است که در این هواست. اگر فضا را با دود یا مخدرى تخدیر کنند، وقتى شما آن را استنشاق کردید، رفتار شما متناسب با آن چیزى خواهد شد که استنشاق کرده‌‏اید؛ فرهنگ یک چنین حالتى دارد(۳)

برای درک جامعیت فکری و بیان راهگشای رهبری، می توان این بیان حجه الاسلام دکتر خسروپناه را توجه کرد: «در هر بحثی که ایشان(رهبر معظم انقلاب) وارد شده‌اند، دقیقا با روش اجتهادی بحث کرده‌اند. یک ادعای ذوقی در اندیشه رهبری ندیده‌ام. نکته دوم اینکه شخصیت‌هایی مانند حضرت آقا چون شخصیت­ های جامعی هستند سخنانشان نظام‌مند است و اجزای آن یکدیگر را تکمیل می‌کنند. مثلا کسی بخواهد همه نظامات اجتماعی را بداند باید نظام فرهنگی رهبری را ببیند چون روح نظامات اجتماعی در نگاه رهبری، فرهنگ است.»(۴)

حال بعد از تبیین مفهوم و جایگاه فرهنگ، باید لایه های فرهنگ (باورها، ارزش ها، هنجارها و شعائر) را براساس نگاه انسانی، ملی، قومی و دینی مورد ارزیابی قرار داد تا ضمن ترسیم فرهنگ موجود جامعه، آسیب های آن را شناسایی کرد و موانع و معاندین فرا رو را درک کرد و برای رسیدن به وضع مطلوب فرهنگی، سیاستگذاری لازم را اتخاذ نمود.


۱- بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در تاریخ: ۷۸/۹/۲۳

۲- ابراهیمیان، سید حسین. بازخوانی مفهوم مهندسی فرهنگی و آسیب شناسی فرهنگی در نظام آموزش عالی. مجله مطالعات جنگ نرم، سال دوم، شماره پنجم، بهار ۱۳۹۱، صص ۱۲۱ –۱۵۰٫

۳- بیانات رهبر معظم انقلاب. در تاریخ: ۸۶/۴/۶

۴- خسروپناه. مصاحبه با خبرگزاری قرآن کریم(ایکنا)، در تاریخ ۲۸ مهر ماه ۱۳۹۶، کد خبر: ۳۶۵۴۲۰۱.

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی