۲۷ مهر ۱۳۹۷ مصادف با   8 صفر 1440
تاریخ: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 8,989
کد خبر:67195
| ف | | |

درآمدی بر چیستی فرهنگ و فرهنگ انقلاب(1)

مقوله ای که در جمهوری اسلامی دست کم گرفته شد!

ما باید مقوله فرهنگ را از نو ارزیابی کنیم. من به ذهنم این طور می ­رسد که ما در نظام جمهوری اسلامی، مقوله فرهنگ را قدری دست کم گرفته­ ایم. به نظر من تأثیر فرهنگ، هم به عنوان یک عامل اصلی و تعیین کننده در رفتارهای فردی و اجتماعی کشور و امت ­مان؛ هم به عنوان یک حامل برای تأثیرات و اثر گذاری ­های سیاسی گرایش ­های سیاسی- مغفول عنه قرار گرفته و آنچنان که باید و شاید نیست.

پایگاه تحلیلی مصداق/ هر انسان و هر جامعه­ ای به دنبال سعادت فردی و پیشرفت اجتماعی است و با وجود تمامی تمایزات افراد و جوامع در تعریف خود از سعادت و پیشرفت، ولی اکثریت قریب به اتفاق انسان­ ها، تمایل دارند به سمت کمال و نور حرکت کنند. این سعادتمندی از نوع جهان­بینی یک فرد یا جامعه شروع شده و ضمن دربرگیری ارزش­ ها و هنجارهای انسانی، حتی ساده ترین مسائل زندگی شخصی انسان­ ها را در برمی­ گیرد؛ این مقوله همه شئون زندگی فردی(معنویت، عبادت، نظافت و …) و زندگی اجتماعی(سیاست، حکومت، اقتصاد و…) را شامل می­ شود. لذا ما ناگزیریم برای رشد خود و جامعه خویش، قبل از اینکه به دنبال راه چاره باشیم تا چالش ­های حکومت­ داری، اقتصاد بیمار و آسیب­ های اجتماعی را برطرف کنیم، ابتدا باید سرمنشأ تمام تحولات زندگی فردی و اجتماعی را کشف کرده و ضمن نگاه به قله، مسیر رسیدن به قله (وضع مطلوب) را براساس شرایط زمانی، مکانی و جهانی موجود ترسیم کنیم.

به اذعان بسیاری از صاحب­ نظران، سیاستگذاران، مدیران و فعالان عرصه­ های مختلف، فرهنگ مهم­ترین مبحث راه­گشا در این بین معرفی شده است. سعی ما در این مجموعه نوشتار، تبیین مفهوم و جایگاه فرهنگ­ شناسی موجود و فرهنگ­ سازی مطلوب در چهارچوب بهبود سبک زندگی فردی، گروهی و اجتماعی است تا ضمن ارائه راهکارهای مطلوب در نوع مواجهه با فرهنگ بیگانه(شرقی و غربی)، نوع تعامل فرهنگ ایرانی(ملی و قومی) با فرهنگ دینی(اسلامی) را بیان کرده و در نهایت تصویر روشنی از نقش انقلاب اسلامی در عرصه جهانی و نسبت فرهنگ انقلابی و ساختار جمهوری اسلامی با فرهنگ ایرانی و ملی را ترسیم کنیم.

این سخن بدان معناست که ما باید در گام نخست، این مسئله را روشن سازیم که تفکر و رفتار ما در زندگی فردی و اجتماعی چه میزان براساس الگوهای سنتی، سبک زندگی غربی و یا براساس آموزهای اسلامی بنا نهاده شده است و نمونه­ ای همچون تعصب کورکورانه(افراط)، بی­ حیایی(تفریط) و غیرت و زندگی عفیفانه(میانه روی) از کدام فرهنگ نشأت گرفته است و در گام بعدی، برای رسیدن به شرایط مطلوب چه باید کرد و انقلاب اسلامی(ساختار حاکمیتی)، جمهوری اسلامی(ساختار دولتی) و فرهنگ انقلابی(ساختار مردمی) در شراط کنونی چه کمکی به تحقق فرهنگ مطلوب خواهد داشت. در ابتدای سخن بیان این نکته نیز قابل تأمل است که از بین چهار نظام جامعه(سیاست، اجتماع، اقتصاد و فرهنگ)، مهم­ترین عرصه، نظام فرهنگ است که اصولا با حرکت­های دفعی و بخش­نامه­ ای نمی توان فرهنگ(باورها، ارزش­ها و آداب و رسوم) یک جامعه را تغییر داد؛ لذا باید نسبت حرکت انقلابی(تغییر عظیم و ماهوی) را با نظام فرهنگ به خوبی نشان داد که انقلاب اسلامی چه کمکی به تحولات فرهنگی می­کند و فرهنگ انقلابی چه ثمره­ای برای رسیدن به حالت میانه و مطلوب خواهد داشت.


 مفهوم فرهنگ در دنیای فرهنگ ها

برای تبادل افکار، ارتقاء معرفت، تولید علم و رشد یک جامعه نیازمند مفاهمه و تبیین مفاهیم محوری در زندگی اجتماعی هستیم. یکی از کلیدواژه های پر رمز و راز و در عین حال پر کاربرد و محوری، واژه فرهنگ است که در یک نگاه کلی می توان اذعان نمود که تمام شئون زندگی فردی، گروهی و اجتماعی انسان را در بر گرفته است. ترسیم ابعاد مفهومی فرهنگ بیش از آنکه یک عرصه علمی مورد بحث در محافل آکادمیک باشد، یک واقعیت عینی در زندگی روزمره بشر و یک حقیقت والا در زندگی تمدنی بشریت محسوب م ی­شود. لذا از نوع تفکر و زندگی فردی تا شیوه روابط میان فردی و از نحوه حکومت­داری تا تبادلات اجتماعی و اقتصادی گسترده در حیطه مفهوم و جایگاه فرهنگ گنجانده می­ شود.

در این بین دو آفت مهم می­ تواند مفهوم­ شناسی و کاربرد­شناسی فرهنگ را به چالش بکشاند، در وهله نخست(درک مفهوم فرهنگ) باید توجه نمود که نگاه صرف پژوهشی و لغوی به فرهنگ جفای بزرگی به این مفهوم والا می باشد. لذا نمی­ توان در عرصه فردی و اجتماعی با توجه صرف به تعاریف آکادمیک، به نقش و کاربرد فرهنگ پی برد. در وهله دوم(کاربرد فرهنگ در زندگی) باید مفهوم و کارکرد فرهنگ را از فعالیت­ ها و برنامه­ های معمول فرهنگی جدا دانست. متأسفانه در جامعه ما هنوز ابعاد فرهنگ به خوبی درک نشده و فرهنگ جامعه ما نیز یک حیطه و طیف مشخصی ندارد و به یک تعبیر ساده، ملقمه ­ای از فرهنگ ایرانی، قومی، دینی، غربی و … می ­باشد، لذا بازتعریف عینی و کاربردی فرهنگ ضروری به نظر خواهد بود.

با این بیان، ناگزیریم برای درک مفهوم فرهنگ و ورود در حوزه فرهنگ­ شناسی و فرهنگ­ سازی فارغ از ادبیات موجود تصویر­سازی کنیم و به دنبال یک نگاه نسبتا مانع و جامع نسبت به مفهوم و کارکرد فرهنگ و نحوه فرهنگ­سازی داشته باشیم. این ضرورت در بیان رهبر معظم انقلاب نیز به وضوح دیده می­ شود: « ما باید مقوله فرهنگ را از نو ارزیابی کنیم. من به ذهنم این طور می ­رسد که ما در نظام جمهوری اسلامی، مقوله فرهنگ را قدری دست کم گرفته­ ایم. به نظر من تأثیر فرهنگ، هم به عنوان یک عامل اصلی و تعیین کننده در رفتارهای فردی و اجتماعی کشور و امت ­مان؛ هم به عنوان یک حامل برای تأثیرات و اثر گذاری ­های سیاسی گرایش ­های سیاسی- مغفول عنه قرار گرفته و آنچنان که باید و شاید نیست. حرف­ هایی زده می شود، چیزهایی می­ گوییم، بنده خودم مطالبی را زیاد تکرار می­ کنم؛ لیکن در مقام عمل می ­بینیم که بهای آنچنانی داده نمی­ شود.»(۱)


۱-بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در تاریخ: ۷۸/۹/۲۳

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی