۳۰ شهریور ۱۳۹۷ مصادف با   10 محرم 1440
تاریخ: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 5,596
کد خبر:67089
| ف | | |

قدرت معنوی در سیاست و مدیریت(10)

ایمان و استقامت؛ عوامل سعادت دنیوی و معنوی

ایمان و استقامت دو عامل سعادت اند. این آیه با تعبیر جامع خود، همه نیکی ها و صفات برجسته را در بردارد: نخست، دل به خدا بستن و ایمان محکم به او پیدا کردن، سپس تمام زندگی را به رنگ ایمان در آوردن و در محور آن قرار دادن. بسیارند کسانی که دم از عشق شهوات قرار می گیرند، با ایمان وداع کرده، در عمل مشرک می شوند و هنگامی که منافعشان به خطر می افتد، همان ایمان ضعیف و مختصر را نیز از دست می دهند.

پایگاه تحلیلی مصداق/ قدرت معنوی نه تنها در جهت گیری و نوع نگاه به قدرت در سیاست و مدیریت موثر است بلکه می تواند در حوزه کارکرد هم اثرات ملموسی بر مدیران و کارکنان داشته باشد. در این بخش از درسنامه، تأثیرات قدرت معنوی را در حوزه کارمندان و خدمتگذاران مورد بررسی و ارائه قرار می دهیم.

در نظام مبتنی بر قدرت معنوی همه چیز سرجای خود قرار دارد و همه ارکان نظام، دولت و مردم وظیفه و تکلیف خویش را می شناسند و بدان عاملند. در این صورت اجتماع نظم یافته و عدالت در آن جاری می شود.

اطاعت و ولایت پذیری
اصولا وجود رهبر الهی برای رشد یک جامعه ضروری است؛ مشروط بر اینکه مطاع باشد و نه مطیع پیروان خود. فرمان او را بر دیده گذارند؛ نه اینکه او را برای اجرای مقاصد و افکار محدود خود تحت فشار قرار دهند. این اصل نه تنها در مورد رهبران الهی ثابت است، در موضوع مدیریت و فرماندهی هم صادق است. « وَاعْلَمُوا أَنَّ فِیکُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ یُطِیعُکُمْ فِی کَثِیرٍ مِّنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمَانَ وَزَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَکَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْیَانَ أُوْلَئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ: و بدانید که رسول خدا در میان شماست و شما باید این نعمت را پاس بدارید . اگر او در بسیارى از امور از آراى شما پیروى کند دچار زحمت مى شوید و به هلاکت مى افتید و خدا نخواسته است که چنین شود ، بلکه ایمان را براى شما دوست داشتنى قرار داد و آن را در دل هاى شما بیاراست و کفر و فسق و گناه را در نظرتان ناخوشایند ساخت تا رشد یابید; و آنان که ایمان را دوست دارند و از کفر بیزارند رشدیافتگان اند» (۱)؛ این آیه نشان می دهد که بعد از خبر ولید مبنی بر مرتد شدن طایفه بنی المصطلق، جمعی از مسلمانان ساده دل و ظاهر بین به پیغمبر فشار می آورند که بر ضد این طایفه اقدام به جنگ کند. قرآن می گوید: از خوشبختی شما این است که رسول خدا در میان شما است و رابطه او با علم وحی برقرار است و هرگاه خط و خطوط انحرافی در میان شما پیدا شود، از این طریق شما را آگاه می کند. او رهبر است؛ انتظار نداشته باشید که از شما اطاعت کند و دستور بگیرد. او به شما از هر کس دیگر مهربانتر است. برای تحمیل افکار خود به او فشار نیاورید که این به زیان شماست. البته حاکمیت این اصل، به معنای استبداد رهبران و ترک مشورت نیست؛ زیرا هدف از مشورت این است که هر کس عقیده خود را بیان کند؛ ولی نظر نهایی با شخص پیامبر (ص) است. به تعبیر دیگر، مشاوره طلبی است، و تحمیل فکر و عقیده ، مطلب دیگر. این آیه، تحمیل فکر را نفی می کند و نه مشورت را(۲).

طرد ریاست طلبی و محور بودن اطاعت الهی
اطاعت (تبعیت) محصول الفت قلب ها و نتیجه محبت میان والی و رعیت است. در این گونه تبعیت و اطاعت، از استبداد، برتری جویی و ریاست طلبی از یک سو و نافرمانی و اطاعت کورکورانه و حقارت از سوی دیگر اثری نیست. پیامبر (ص) افتخارش به این است که بنده خداست و در سیره او آمده که در مجلس به صورت حلقه ای می نشستند که کسی بر کسی برتری نداشته باشد و نمی گذاشت کسی در برابر او بایستد. در قرآن سوره قصص آیه ۸۳ آمده است: «تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَهُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِینَ لَا یُرِیدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَهُ لِلْمُتَّقِینَ ؛ سرای آخرت را تنها برای کسانی قرار می دهیم که اراده برتری جویی در زمین و فساد را ندارند و عاقبت {نیک} برای تقواپیشگان است». پیامبر اکرم (ص) ریاست طلبی را معصیت الهی می داند و می فرماید: «نخستین بار که در پیشگاه خدای تبارک و تعالی گناه صورت گرفت به سبب شش خصلت بود دوستی دنیا و دوستی ریاست…» .اطاعت رعیت از زمامدار مثل اطاعت هابزی یا جان لاکی نیست، بلکه این اطاعت در راستای اطاعت پروردگار است که در گفتار رسول خدا آفت رعیت، مخالفت با زمامدار خوانده شده است. آن حضرت در هنگام حرکت اسامه و سپاه اعزامی پی در پی می فرمودند که سپاه اسامه را حرکت دهید و خدا لعنت کند آنان را که از این کار تخلف کنند. پیامبر (ص) همواره افراد را به اطاعت از کسی که به منصبی تعیین می کردند فرا می خواندند. پس اطاعت در سیره نبوی امری پسندیده است، البته اطاعتی که در راستای اطاعت خداوند باشد.(۳)

 استقامت و حماسه آفرینی
« إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَهُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّهِ الَّتِی کُنتُمْ تُوعَدُون : همانا کسانى که گفتند : پروردگارِ ما خداست; سپس بى هیچ انحرافى بر این سخن ثابت قدم ماندند ، فرشتگان با این پیام بر آنان فرود مى آیند که : نترسید و اندوه مدارید و مژده باد شما را به بهشتى که آن را به شما وعده مى دادند»(۴)؛ ایمان و استقامت دو عامل سعادت اند. این آیه با تعبیر جامع خود، همه نیکی ها و صفات برجسته را در بردارد: نخست، دل به خدا بستن و ایمان محکم به او پیدا کردن، سپس تمام زندگی را به رنگ ایمان در آوردن و در محور آن قرار دادن. بسیارند کسانی که دم از عشق شهوات قرار می گیرند، با ایمان وداع کرده، در عمل مشرک می شوند و هنگامی که منافعشان به خطر می افتد، همان ایمان ضعیف و مختصر را نیز از دست می دهند. در حدیثی می خوانیم که پیامبر اسلام (ص) پس از تلاوت این آیه فرمود: «گروهی این سخن را گفتند، سپس بیشتر آنها کافر شدند؛ اما کسی که این سخن را بگوید و تا زمان مرگ بر آن بماند، از کسانی است که ملازم آن بوده است.» اگر می بینیم امام رضا (ع)، ضامن بقای خط توحید و روش اصیل اسلام و ادامه عمل صالح است، استقامت را به این معنا تفسیر فرموده است. (۵)
مقاومت و حماسه آفرینی بدون معنویت ممکن نیست. فقط یک چیز است که می تواند در شرایطی چون شکنجه و شلاق وزیر آتش توپخانه دشمن بودن به انسان تاب و توان دهد و آن ایمان به غیب است که از دل آن قدرت معنوی تولید می شود. در اینگونه مواقع دیگر شعارهای سیاسی، ژست های انقلابی، سخنرانی، دکلمه و … کارگر نیست چون این ها مال وقتی است که دیگران هم هستند؛ این جا فقط انسان می ماند و آنچه که از قبل برای خودش فراهم کرده و ریشه در دل وجان او دارد و آن عبارتست از عقاید و اعمال خالصی که منجر به نورانیت و معنویت در فرد شده است.

نصحیت و انتقاد متقابل
رسول خدا (ص) فرمود: «هر که به امر مسلمانان اهتمام نورزد از آنان نیست، و هر که در حال نصیحت و خیرخواهی نسبت به خدا و رسول و کتاب و پیشوایش و عموم مسلمانان صبح و شام نکند، از آنان نیست»(۶). در دولت نبوی(ص) بر اهمیت نصیحت و انتقاد بسیار تأکید شده است. ماده نصیحت از «نُصح» به معنای خالص شدن است. در واقع نصیحت یک نوع محبت و نتیجه محبت است که موجب پیراستگی از عیب ها و آراستگی به فضیلت ها می شود. رسول خدا (ص) در این باره فرمود: «بی گمان دین نصیحت است، بی گمان دین نصیحت است، دین نصیحت است: برای خدا و قرآن و پیامبرش و پیشوایان مسلمان و همگی ایشان»(۷). زمامداران و مردم در جامعه دارای حقوق متقابلی هستند. پس بایستی هر دو ناصح یکدیگر باشند. نصیحت و انتقادی که شنیده شود لازمه موفقیت در امور انتقادپذیری است(۸).
البته اگر مردم و رهبران، کارمندان و مدیران از یکدیگر نصیحت پذیر نباشند تعالی فرد و اجتماع معنوی با مشکل روبرو خواهد شد و نه تنها از میزان قدرت معنوی ایشان کاسته خواهد شد بلکه مبتلا به سنن الهی شده و عذاب الهی در انتظار آنان خواهد بود؛ «وَلاَ یَنفَعُکُمْ نُصْحِی إِنْ أَرَدتُّ أَنْ أَنصَحَ لَکُمْ إِن کَانَ اللّهُ یُرِیدُ أَن یُغْوِیَکُمْ هُوَ رَبُّکُمْ وَإِلَیْهِ تُرْجَعُونَ: و اگر بخواهم شما را اندرز دهم ، چنانچه خدا بخواهد شما را به سزاى گناهانتان به بیراهه کشد و عذابتان کند ، اندرزهاى من به حال شما سودى ندارد. او پروردگار شماست و شما به سوى او بازگردانده مى شوید و کارتان در اختیار اوست»(۹).


۱- سوره حجرات آیه ۷

۲- مکارم شیرازی،۱۳۸۱، ج۲۲: ۱۵۸

۳- دلیر، ۱۳۸۶: ۲۰۰

۴- سوره فصلت آیه ۳۰

۵- مکارم شیرازی،۱۳۸۱، ج۲۰: ۲۷۰

۶- الترغیب و الترهیب،ج ۲ : ۵۷۷

۷- محدث عاملی،۱۴۰۹ق، ج ۱۱ : ۵۹۵

۸- دلیر، ۱۳۸۶: ۲۰۸

۹سوره هودآیه۳۴

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

 رهبر معظم انقلاب: یک واقعیّت این است که در این کشور از بعد از رحلت امام، سعی یک مجموعه‌ی مصمّمی بر این شد که آرمانهای انقلاب را بکلّ بشویند بگذارند کنار. بعضی‌شان اشتباه کردند و همان اوّل، همین را اعلان هم کردند. در روزنامه مقاله نوشتند، حرف زدند. اینجا یک خطای راهبردی کردند یا خطای […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی