۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۷ مصادف با   5 رمضان 1439
تاریخ: ۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 8,100
کد خبر:66846
| ف | | |

قدرت معنوی در سیاست و مدیریت(4)

جایگاه انسان در معنویت اسلامی/ قرآن انسانیت را به نطق یا تفکر محدود نمی کند

از منظر قرآن انسان حقیقی کسی است که در محدوده حیات حیوانی و طبیعی نایستد؛ حتی انسانیت خویش را تنها به نطق یا تفکر محدود نکند، بلکه حیات الهی و جاودانی و تألّه و خدا خواهی فطری خویش را به فعلیت برساند و هم چنان در سیر بی انتهای تألّه گام بردارد و مراحل تکامل انسان را تا مقام خلافت و مظهریت اسمای حسنای الهی و تخلق به اخلاق الله بپیماید. در نگاه فطری و باطنی، همه انسانها «حیّ متألّه» هستند.

پایگاه تحلیلی مصداق/  در یادداشت قبلی از سری یادداشت های این درسنامه و به منظور دریافتی صحیح از مفهوم معنویت در اندیشه اسلامی، دانستیم خدای متعال نور محض است. حال بایدبه تعریف انسان به عنوان اشرف مخلوقاتی که می تواند به وصف معنویت درآید بپردازیم.

علامه جوادی آملی معتقدند انسان در قرآن کریم تعریفی دارد که کافر و مشرک را با وجود اشتراکات ظاهری و جسمانی با انسان های مومن شامل نمی شود. از آنجا که قرآن کریم مشرک و کافر را انسان واقعی نمی داند، غیر از حیات گیاهی و حیوانی و انسانی مصطلح که در تحدید انسان به «حیوان ناطق» آمده است، فصل الفصول دیگری لازم است، تا کسی در فرهنگ قرآن «انسان» به شمار آید و طبق نظر قرآن،‌ حد نهایی انسان، «حیِّ متألّه» است. «تألّه» یعنی خداخواهی مسبوق به خداشناسی و ذوب شدن در الوهیت او، پس قرآن کریم نطق را فصل اخیر انسان نمی داند. نطق لازم است ولی کافی نیست، چون اگر کسی اهل تعقل، تعلم و هنر و سیاست باشد ولی این ها را در خدمت هوای نفس بگذارد از نظر قرآن «انعام»، «بهیمه» و«شیطان» است. البته چون تألّه و ذوب شدن در خدا، در نهاد و نهان انسان تعبیه شده است، حقیقت وی نیز بیش از یک چیز نیست، ‌پس «حیات» و «تألّه» چنان در هم تنیده است که واقعیت حیات انسان، چیزی جز تألّه و دلباختگی به جمال و جلال الهی نیست و هر گونه غبار غیریت پذیری (کفر در توحید، نبوت، معاد و…) با غیرت خدا خواهی او منافات دارد، زیرا ایمان ناب، تاب هیچ گونه شرک و تعدد طلبی را ندارد؛ به گونه‌ای که اندک گزارش از غیر خدا و ذره‌ای گرایش به سوی غیر او مایه پژمردگی روح با طروات توحیدی و افسردگی جان با نشاط یگانه جویی و یکتا پرستی است. چون حیات انسان واقعی در تألّه او ذوب شده است، اگر کسی دستور خداوند را درباره نبوت پیامبری نپذیرد، تألّه او آسیب می بیند، در نتیجه حیات وی نیز مخدوش می شود: «آیا غیر خدا را ولىّ نعمت خویش بگیرم؟ خدایى که پدید آورنده آسمان ها و زمین است، و اوست که به بندگانش خوراک مى دهد و نیازهایشان را تأمین مى کند و به او طعام داده نمى شود چون از همه چیز بى نیاز است. بگو: من فرمان یافته ام که نخستین کسى باشم که در برابر او تسلیم است (بیش از دیگران تسلیم او باشم)، و به من فرمان داده شده است که از مشرکان مباش»[۱] .

از قرآن کریم چنین استنباط می شود که خدای انسان آفرین، ‌آدمی را فطرتاً «حیّ متألّه» آفریده است. از منظر قرآن انسان حقیقی کسی است که در محدوده حیات حیوانی و طبیعی نایستد؛ حتی انسانیت خویش را تنها به نطق یا تفکر محدود نکند، بلکه حیات الهی و جاودانی و تألّه و خدا خواهی فطری خویش را به فعلیت برساند و هم چنان در سیر بی انتهای تألّه گام بردارد و مراحل تکامل انسان را تا مقام خلافت و مظهریت اسمای حسنای الهی و تخلق به اخلاق الله بپیماید. در نگاه فطری و باطنی، همه انسانها «حیّ متألّه» هستند؛ یعنی حیات الهی و تألّه ملکوتی در فطرت همه انسانها نهادینه شده است؛ ولی با نظر به مسیر شکوفایی و تکاملی فطرت، بسیاری تألّه فطری و خدادای خویش را زیر خاک‌های تیره و ظلمانی جهل و عصیان مدفون کرده و آن را در قالب نامقدس بردگی خویشتن و سرسپردگی به امیال اغیار، طواغیت، اصنام و شیاطین زنده به گور کرده‌اند. اینان را قرآن «حیّ» نمی داند، بلکه خارج از جرگه حیات قلمداد می کند: «ما قرآن را بر او نازل کردیم تا به کسانى که زنده اند و حق را درمى یابند هشدار دهد و آن سخن ما که گفته ایم دوزخ را از شیطان و همه پیروانش پر مى کنیم ، درباره کافران محقق شود»[۲] . از تقابل «حیّ» و «کافر» در این آیه دانسته می شود که حیّ ، غیر کافر است و کافر، غیر حیّ است و حیات واقعی ندارد، بنابراین مرده است[۳] .

 


[۱] «قُلْ أَغَیْرَ اللّهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَهُوَ یُطْعِمُ وَلاَ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّیَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلاَ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکَینَ» (قرآن کریم سوره مبارکه انعام آیه شریفه۱۴)

[۲] « لِیُنذِرَ مَن کَانَ حَیًّا وَیَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْکَافِرِینَ» (قرآن کریم سوره مبارکه یاسین آیه شریفه۷۰)

[۳]  جوادی آملی، ۱۳۸۶: ۱۵۲-۱۴۹

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

  رهبر انقلاب: امام بزرگوار فرمود: «آمریکا شیطان بزرگ است» بعضی اصرار دارند این شیطان بزرگ را به شکل فرشته‌ی نجات وانمود کنند، ملت ایران این شیطان را بیرون کرد؛ نباید بگذاریم وقتی از در بیرونش کردیم از پنجره برگردد و نفوذ پیدا کند.‌ آمریکا دشمنی خود را پنهان نمی‌کند؛ یکی لبخند می‌زند، یکی مصوبه […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت