۲۸ تیر ۱۳۹۷ مصادف با   6 ذیقعده 1439
تاریخ: ۲۷ فروردین ۱۳۹۷ |   تعداد بازدیدها: 1,855
کد خبر:66480
| ف | | |

بررسی سیر تاریخی «حمایت از کالای ایرانی»(1)

موسی حقانی: برخی علما بر میت با کفن غیرایرانی نماز نمی خواندند/ اضطراب دول خارجی از «نهضت تحریم»

ما مکتوبی از علمای اصفهان داریم که به شکل مصداقی در نهضت تحریم و حمایت از کالای ایرانی ورود می کنند.  مواردی نظیر اینکه بر مرده ای که کفنش از  پارچه غیر ایرانی باشد نماز نمی گذارند، یا معامله ای که روی کاغذ غیر ایرانی ثبت و درج شده باشد، مهر و امضا و تایید نمی کنند. این ظرفیت دینی ای بود که در کشور وجود داشت و علما از آن بهره می بردند.

پایگاه تحلیلی مصداق/ اقتصاد پویا و شکوفا، مطالبه جدی همه ملل در همه اعصار بوده است. در سال های اخیر و با نامگذاری اقتصادی سال ها توسط مقام معظم رهبری، این مطالبه به عنوان یکی از اولویت های اصلی کشور مطرح و کم و زیاد توسط مردم و دولت ها پیگیری شده است. در این بین نامگذاری سال ۹۷ به عنوان سال «حمایت از کالای ایرانی» نشان از ضرورت حرکت مردم و مسئولین به سمت رونق و گسترش تولید ملی به عنوان یکی از پایه های اقتصاد مقاومتی می باشد. به همین مناسبت و با هدف بررسی نمونه های تاریخی حمایت از کالای ایرانی، با «دکتر موسی حقانی» استاد و پژوهشگر تاریخ معاصر به گفتگو نشستیم که بخش اول آن در ادامه تقدیم می گردد. 

 

مبادلات اقتصادی همیشه بین کشورها و ملت ها وجود داشته، اما اینکه به صورت یک طرفه صورت بگیرد و منجر به نابودی ظرفیت های داخلی یک کشور بشود، در ایران تقریبا از دوره محمد شاه قاجار و با باز شدن پای کمپانی ها و کالاهای غربی آغاز شد. همان زمان هم این روند خیلی خزنده طی می شد. تعدادی از افراد به شکل «سرمایه داری وابسته» در کشور، اقدام به واردات گسترده کالای خارجی کردند و هرچه گذشت این واردات افزایش پیدا کرد. البته بیشتر کالاهای ژاپنی، روسی و انگلیسی بازار ایران را اشغال کرده بود که کیفیت بالایی هم نداشتند. در منابع آن دوران اشاره شده که کالاهای بنجل ژاپنی بازار ایران را قبضه کرده بود. در آن زمان ژاپن برای تصرف بازار کشورها، بیش از کیفیت بر کمیت تاکید داشت و این نکته باعث شده بود بازار ایران نیز تحت الشعاع اجناس تولیدی آنها قرار بگیرد.

در این زمان امیرکبیر به عنوان یک دولت مرد، اولین کسی است که نسبت به این ماجرا عکس العمل نشان داده و تلاش می کند تا از کالای ایرانی، صنعتگر و تولید کننده ایرانی حمایت کند. حتی مقرراتی در راستای حمایت از تولید ملی تعیین می کند، اما متاسفانه خیلی در ساختار سیاسی ایران دوام نیاورد. سه سال و اندی صدارت امیرکبیر بود، با صدها مشکل فرهنگی و سیاسی و اقتصادی و اجتماعی مواجه بود که در این بین و در همه حوزه ها، تلاش داشت از کالای ایرانی حمایت کند. برخی کالاهای خارجی را در اختیار صنعتگران قرار می داد تا با مهندسی معکوس، آن محصول را در ایران تولید کنند تا هم از حمایت و خرید دولتی برخوردار شوند و هم از معافیت مالیاتی بهره ببرند. این راهکاری بود که امیرکبیر برای تقویت و حمایت از کالای ایرانی در نظر گرفته بود.

اساسا رویکرد دولتمردان در عصر قاجار، مخصوصا کسانی که بعد از امیرکبیر به صدارت رسیده بودند وابستگی بود و با سرمایه داری وابسته مرتبط بودند و خود از واردات بهره مند می شدند، لذا دیگر شاهد حمایت جدی به صورت دولتی از تولید کننده و صنعتگر داخلی نیستیم. اما از سوی واحانیت و مرجعیت شیعه همیشه این دغدغه وجود داشت که در هیچ حوزه ای نباید کفار بر مسلمین سلطه داشته باشند. قاعده ای که تحت عنوان «نفی سبیل»، مبنای موضع گیری علما در برابر هجوم کالای خارجی به کشور و صیانت از تولید کننده و صنعتگر داخلی شده بود.

در مکاتباتی که بین حاج ملاعلی کنی و ناصرالدین شاه رد و بدل شده، به نحوی به مخدوش شدن استقلال سیاسی و اقتصادی ایران به واسطه نفوذ خارجی ها اشاره شده، در آثاری که از شیخ فضل الله به جا مانده، مخصوصا پرسش و پاسخی که بین ایشان و میرزای شیرازی که استاد شیخ فضل الله و صاحب فتوای تحریم تنباکو هستند هم چنین اشاراتی می بینیم.

کتابچه ای از شیخ فضل الله به جا مانده که در آن ۵۱ سوال مختلف مطرح می شود که غالبا استفتائات شرعی است، ولی چند سوال هم در بین آنها وجود دارد که شیخ فضل الله در آنها پیرامون مسائل سیاسی و اجتماعی پیش آمده از استاد و مرجع بزرگ شیعه کسب تکلیف کرده؛ در یکی از سوالات، شیخ فضل الله در خصوص کالاهایی که از روسیه به ایران می آید کسب تکلیف می کند – ما در یک برهه تاریخی شاهد حضور قدرتمند و بی رقیب روسیه در بازارهای ایران بودیم_. مرحوم شیخ فضل الله نوری ابراز نگرانی کرده و عنوان می کند که این منجر به سلطه کفار بر مومنین می شود و در همانجا بحث تحریم را پیشنهاد می کنند. این پیشنهاد و سوال شیخ فضل الله به عنوان یک مجتهد در پایتخت از یک مرجع تقلید، موجب اضطراب در نمایندگان روس و انگلیس می شود. در ادامه همین مکاتبات و مراودات، از سال ۱۹۰۶ هجری قمری، ما شاهد شکل گیری «نهضت تحریم» هستیم. البته این نهضت غیر از نهضت تحریم تنباکو بوده و تقریبا دوسال پس از آن به وقوع پیوست.

علمایی که در ایران هستند مثل مرحوم آقا نجفی اصفهانی، مرحوم حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی، علمایی که در آذربایجان هستند، علمای فارس و برخی دیگر از علما، عمدتا با سلطه اقتصادی بیگانه بر ایران که منجر به نابودی ظرفیت های داخلی کشور و تولید کننده ایرانی می شد مواجه های جدی داشتند.

ما مکتوبی از علمای اصفهان داریم که به شکل مصداقی در نهضت تحریم و حمایت از کالای ایرانی ورود می کنند.  مواردی نظیر اینکه بر مرده ای که کفنش از  پارچه غیر ایرانی باشد نماز نمی گذارند، یا معامله ای که روی کاغذ غیر ایرانی ثبت و درج شده باشد، مهر و امضا و تایید نمی کنند. این ظرفیت دینی ای بود که در کشور وجود داشت و علما از آن بهره می بردند.

ادامه دارد…

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

دولت و مسئولان موظّفند که توجّه کنند به جریان عمومی فرهنگ جامعه؛ ببینند کجا داریم میرویم، چه دارد اتّفاق می‌افتد، چه چیزی در انتظار ما است؛ اگر چنانچه مزاحماتی وجود دارد، آنها را برطرف کنند. ما مسئولیّت شرعی داریم، مسئولیّت قانونی داریم در قبال فرهنگ کشور و فرهنگ عمومی کشور.

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت