۲۹ مهر ۱۳۹۷ مصادف با   10 صفر 1440
تاریخ: ۲۱ اسفند ۱۳۹۶ |   تعداد بازدیدها: 2,758
کد خبر:65958
| ف | | |

بازخوانی مواجه تمدنی ایران و آمریکا؛

حسین روزبه: «مصدق» نگاه تمدنی نداشت

در زمان مصدق، دولتمردان نگاه تمدنی نداشتند، اتفاقا ادعای این را داشتند که ما می خواهیم بپیوندیم به شما، ولی چون این حرفی را که در خصوص ملی شدن صنعت نفت می زد برهم زننده منفعت امریکایی ها بود، منجر به کودتا و براندازی با دخالت آمریکا شد.

پایگاه تحلیل مصداق/ ریشه تقابل جمهوری اسلامی با غرب و استکبار به سر کردگی آمریکا، یکی از سوالات اساسی است که پیش از تحلیل ارتباط و تعامل بین این دو کشور باید پاسخ داده شود. نگاه تمدنی اسلام، الگوسازی برای کشورهای مختلف و … مواردی هستند که همواره در پاسخ به این سوال و سوالات از این دست مطرح شده اند. جهت تبیین این موارد و بررسی ریشه های دشمنی و تقابل جمهوری اسلامی با نظام سلطه و پرچمدار آن ایالات متحده، با «دکتر حسین روزبه»، استاد دانشگاه  و پژوهشگر مسائل بین الملل به گفتگو نشستیم که بخش اول آن در ادامه تقدیم می گردد.

 

ورود موثر امریکا به عرصه سیاست ما با پایان یافتن جنگ جهانی اول و آمدن امریکا به عرصه ابرقدرتی دنیا آغاز شد. قبل از آن هم مواجهه جدی بوده ولی امریکا هیچوقت در معادلات جهانی جایی نداشته. یک کشور بود در کنار چند قدرتی که دنیا را اداره می کرد.
اولین تجربه جدی خلق و خوی استکباری و سلطه گرایانه امریکا را در دولت مصدق داریم. مصدق، برای اینکه از شر روسیه و انگلستان خلاصی یابد، دنبال پیاده کردن یک فرضیه تحت عنوان نیروی سوم بود. سرنوشت نظریه نیروی سوم، باعث بازشدن پای امریکا به صورت خیلی جدی و عملیاتی به عرصه سیاست ایران شد.
اما ایران چه دارد که امریکا دنبال آن است؟ آن چیست که نه تنها برای امریکا مهم است، بلکه پرتقال را وا می دارد که جزایر ما را در خلیج فارس اشغال کند؟ ایران چه دارد که هرگاه در تاریخ کشوری به یک جایگاه قدرت در دنیا می رسد، چشم طمع خاصی به آن دارد؟

موقعیت منحصر به فرد ژئوپلتیکی به علاوه حجم بسیار زیاد وسعت سرزمینی، دسترسی به آب در شمال و جنوب، پل اتصال شرق و غرب، منابع طبیعی گسترده، سابقه تمدنی و ….
اگر بخواهید سابقه تمدنی مان را بصورت متناوب بررسی کنید، هیچ ملتی به اندازه ما سابقه تمدنی ندارد. این معنی اش این نیست که کشورهای دیگر تاریخ ندارند؛ به صورت مقطعی داشتند ولی خط ممتدی نمی توان برایش ترسیم کرد. یک جاهایی بودند و یک جاهایی نبودند. ما هم بعد از اسلام بودیم و هم قبل از اسلام. به عنوان مثال مصر، جزو کشورهایی بوده که سابقه تمدن داشته، اما از یک مقطعی رو به اضمحلال رفته، انقدر رو به اضمحلال رفته که در دورنمای صدسال آینده هم کسی توقع احیای تمدن از مصر را ندارد. دلایل زیادی هم دارد. مثلا فقدان جمعیت، فقدان منابع طبیعی گسترده، فقدان موقعیت ژئوپلتیک.

اما ایران علاوه بر موارد ذکر شده داعیه دار مکتبی است که این مکتب فکری، برای آینده برنامه دارد. فقط کافی است این روی زمین پیاده شود. یعنی نگاهی که تفکر شیعه دارد به ویژه، در ترکیب با این موقعیت های منابع مادی قدرت، یک دورنمای قدرتمند را تصویر می کند. اینها عوامل جذابیت ایران برای قدرتمندان جهان بوده است.

مثلا کودتای ۱۳۲۸، ماحصل تلاقی سه نیروی خارجی علیه اراده ملی است که به دنبال استیفای بخشی از منافع ملت است. در زمان مصدق، دولتمردان نگاه تمدنی نداشتند، اتفاقا ادعای این را داشتند که ما می خواهیم بپیوندیم به شما، ولی چون این حرفی را که در خصوص ملی شدن صنعت نفت می زد برهم زننده منفعت امریکایی ها بود، منجر به کودتا و براندازی با دخالت آمریکا شد.
ملی شدن صنعت نفت یعنی چه؟ یعنی ایرانی ها بر منابع خودشان مسلط باشند. این دشمنی برانگیخت و هنوز هم بر می انگیزد. این است که مصدق کانون توطئه های مختلفی شد و نهایتا سرنگون شد و بعد از سرنگونی مصدق، شاهد یک حضور گسترده سیاسی، امنیتی، نظامی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی هستیم.

به کجا رسید کار؟به جایی رسید که ایران جزیره ثبات تامین منافع امریکا شد. این جمله که رئیس جمهور وقت امریکا طی دیدار از تهران به محمدرضا شاه می گوید «شما جزیره ثبات هستید در منطقه بحران زده خاورمیانه و در آسیا و شمال آفریقا»، دارد می گوید که در حقیقت تامین کننده منافع ما هستید.
پس سابقه مواجهه و برخورد بین ایران و آمریکا در گذشته هم وجود داشته و ربطی به الان ندارد. شما حوزه های فرهنگی را نگاه کنید. حوزه های اجتماعی، اقتصادی و اجتماعی را نگاه کنید. اینکه آمریکا به بهانه اصل ۴ ترومن می ریزد داخل کشور برای اداره کشور؛
این سابقه مواجهه، سابقه ی زیست مسالمت آمیزی را نشان نمی دهد. پس فقدان روبط صادقانه و صمیمانه، پس ذهن ایرانی ها وجود دارد. این رابطه را نمیخواهم به تئوری توطئه برسانم که کار، کار انگلیسی هاست؛ اما اینکه کار انگلیسی هاست یک بستر و مشکل تاریخی بلند مدت دارد. این حرف که خودمان نقشی نداریم غلط است ولی این مفهوم هم که نظامات متجاوز سلطه گر علیه ایران را تبرئه کنیم هم غلط است.ما به آنها وابسته بودیم که روی ما سلطه گری کردند. ولی این ربطی به ما ندارد. این خواست و خوی آنها بود.

در کنار این ویژگی های منحصر به فرد ایران، بعد از وقوع انقلاب اسلامی، اندیشه تمدن سازی هم با این ویژگی ها چفت شد. شما برای ساختن یک تمدن نیاز دارید به یک مبانی و منافع مادی قدرت و یک روح و کالبد حاکم بر این. قبل از انقلاب اسلامی حداقل در این صد سال اخیر این دو جزء از هم جدا بودند. اندیشه ملی گرایان خیلی در چارچوب فرهنگ ایران جای نگرفت. چرا؟ چون ایرانی ها همیشه جهانی فکر کردند، تمدنی فکر کردند. قائل به سرزمین نبودند. قائل به انحصار و چارچوب مرزها نبودند. صحبت از جهان انسانی می کنند، صحبت از عالمی بلند تر از حدود و ثغور مرزها می کنند، نگاه تمدنی داشتند. همه مفاخر علمی و فرهنگی و سیاسی ما این نگاه را داشتند. اما این نگاه ملی گرایانه نبوده است. دوران پهلوی تلاش شد این نگاه تمدن سازی را با احیای نگاه باستان و نوستالوژی ایران باستان احیا کنند که موفق نبودند.

آن چیزی که توان این را دارد که منابع مادی قدرت ایران را با اتصال به آن روح حاکم، تمدن ساز کند، تفکر شیعه است. این را امریکایی ها خیلی خوب فهمیدند که اتصال این دو به هم یک زلزله ای را به تعبیر نخست وزیر رژیم اشغالگر قدس در آن سالها در منطقه را خواهد انداخت که اسرائیل را هم می لرزاند. این زلزله چیست؟ زلزله ای است که قدرت در دنیا را به دنبال خواهد داشت. یعنی تسخیر سنگرهای کلیدی دنیا در بستر تمدن سازی نوین اسلامی. این تمدنی سازی با محوریت جمهوری اسلامی حتما برای غرب خطرناک است.

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی