۲۷ مهر ۱۳۹۷ مصادف با   8 صفر 1440
تاریخ: ۱۱ مرداد ۱۳۹۶ |   تعداد بازدیدها: 300
کد خبر:64514
| ف | | |

گفتگوی اختصاصی مصداق با حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علی ذوعلم [بخش سوم]؛

ماهیت هویت ملی ما را عناصر هویت اسلامی تشکیل داده است

حتی برخی از گرایشات که اسلام را به‌عنوان مکتبی جامع و به‌عنوان یک فکر و اندیشه قبول ندارند در عمل خودشان باز به اسلام متمسک می‌شوند و از نمادها و ادبیات دینی استفاده می‌کنند؛ این از عجایب است که حتی برای نقد نظام برای نقد دولت و سیاست‌های نظام هم غالبا متوسل می‌شوند به ادبیات دینی!

پایگاه تحلیلی مصداق/ رهبر معظم انقلاب در دیدار رمضانی با کارگزاران و مسئولین نظام، با تاکیدی ویژه بر حراست از “هویت ملی”، منافع ملی را تابعی از هویت ملی تعریف کرده و فرمودند: «منافع ملی آن‌وقتی منافع ملی هستند که با هویت ملی ملت ایران، با هویت انقلابیِ ملّت ایران در تعارض نباشند» (۱۳۹۶/۰۳/۲۲). ایشان با آسیب‌شناسی دوران شاهنشاهی، خصوصا از دوران مشروطه به بعد، پایمال شدن هویت ملی به بهانه تامین منافع ملی را به عنوان آسیب ناشی از نگاه وارونه به نسبت هویت ملی و منافع ملی تبیین فرمودند: «آن‌جایی که ما چیزی را به‌عنوان منافع ملی در نظر می‌گیریم لکن هویت ملّی را پایمال می‌کنیم، قطعا اشتباه کرده‌ایم، این منافع ملی نیست؛ این چیزی است که از دوران مشروطه تا قبل از انقلاب، متأسفانه سرنوشت همیشگی کشور ما بوده؛ هویّت ملی را زیر پا لگدمال کردند. البته از قبل از دوران پهلوی، از اواخر دوران قاجار، این حالت پیش آمده. هویت ملّی همیشه پامال چیزهایی شده است که به‌عنوان منافع ملت ایران به نظر مدیران و تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان می‌رسیده و اجرا می‌کردند؛ این یعنی معکوس کردن نسبت».

در همین رابطه، تارنمای تحلیلی-تبیینی مصداق گفت‌وگویی ترتیب داده است با حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علی ذوعلم، رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و معاون موسسه پژوهشی حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری؛ در این گفتگو پیرامون مفهوم هویت ملی و ارکان و مولفه‌های آن سخن گفته‌ایم که در سه بخش پیاپی منتشر می‌شود. از شما مخاطبین ارجمند دعوت می‌کنیم که بخش سوم و نهایی از این مصاحبه را مطالعه فرمایید. همچنین می‌توانید بخش اول و دوم را به ترتیب در این‌جا و این‌جا ملاحظه فرمایید.

*****

استاد ارجمند جنابعالی ارتباط میان هویت ملی و هویت اسلامی را چگونه ارزیابی می‌فرمایید؟

بینید در واقع برای جامعه ما آن عنصر اساسی و هویت‌بخشی که در هویت ملی وجود دارد چیزی جز اسلام نیست. یعنی ما امروز در بعد تاریخی، فرهنگی، علمی، فلسفی، نظری، سبک زندگی و مولفه‌های انگیزه‌بخش به جامعه که هیجانات جامعه را تحریک می‌کند و احساس جامعه را بر می‌انگیزد عاملی به پراهمیتی اسلام نداریم.
پس اگرچه ما از نظر مفهوم بین هویت ملی و اسلامی تمایزی قائلیم ولی از نظر مصداقی هویت ملی امروز ما عمدتا با عناصر، مولفه‌ها، نمادها و آموزه‌های اسلامی تامین شده است. یعنی اگر در جامعه ما مردم نسبت به هم اعتماد و با یکدیگر تعامل دارند بر اساس اسلام و نگاه اسلامی است. اگر کار خیری انجام می‌شود بر اساس نگاه اسلامی است. اگر امنیت فرهنگی و روانی در جامعه ما در حد زیادی وجود دارد به برکت اسلام است. اگر انگیزه‌هایی برای تعالی ملی در جامعه وجود دارد و مسئولان و مدیران ما تلاش می‌کنند که کشور را پیش ببرند و شاخص‌های پیشرفت را ارتقا بخشند، بر اساس یک احساس وظیفه اسلامی است که این‌ها شکل می‌گیرد.
اساسا انقلاب ما یک انقلاب اسلامی بوده یعنی انگیزه انقلاب، رهبری و مکتب انقلاب و بسترهای جهت‌دهنده به انقلاب ما همه از اسلام اخذ شده است. در حقیقت اسلام یک سرمایه بسیار عمیق، اصیل، ریشه‌دار و پایان‌ناپذیر برای جامعه ما بوده و پشتوانه اصلی هویت ملی ما چیزی جز اسلام نیست. حالا این بحث‌های فلسفی که ارتباط دین و هویت چیست جای کار دارد و نمی‌خواهم آن را انکار کنم ولی در عینیت و واقع، حقیقتا آن‌چه که هست اسلام است.

حتی برخی از گرایشات که اسلام را به‌عنوان مکتبی جامع و به‌عنوان یک فکر و اندیشه قبول ندارند در عمل خودشان باز به اسلام متمسک می‌شوند و از نمادها و ادبیات دینی استفاده می‌کنند؛ حتی برای به چالش کشیدن دستگاه حاکمیتی! یعنی این از عجایب است که حتی برای نقد نظام برای نقد دولت و سیاست‌های نظام هم غالبا متوسل می‌شوند به ادبیات دینی!

منظور شما چه استفاده‌ای ست که در غالب ادبیات دینی صورت می‌گیرد؟

مثلا به سیره حضرت امیر متمسک می‌شوند یا به سیره ائمه معصومین. ممکن است در این‌جا یک تحریفی هم صورت بگیرد و این تمسک به برداشت انحرافی برسد ولی خود همین نشا‌ن‌دهنده این است که ادبیات جامعه، منطق حاکم بر آن و نقاط تحریک‌پذیر، برگرفته از اسلام است. البته ما در این‌جا باید به این نکته توجه کنیم که هر مقدار شناخت ما از اسلام عمیق‌تر شود و به یک معرفت عمیق‌تر نسبت به اسلام، قرآن و آموزه‌های دینی برسیم خود به خود آن تاثیرگذاری می‌تواند افزایش پیدا کند.

هر مقدار التزام ما به‌طور واقعی و حقیقی نسبت به ارزش‌های اسلامی بیشتر شود ارکان هویت ملی ما تقویت می‌شود. ولی طبعا این مطلب را نمی‌توان انکار کرد که امروز آن‌چه ریشه هویت ملی ما و سرمایه هویت ملی ماست چیزی جز اسلام نیست و عمدتا اسلام است. آن‌جایی هم که بعضا نمادهای جغرافیایی، منطقه‌ای، ملی و قومی در کشورها مطرح است در حاشیه بوده و آن‌جایی که توانسته رنگ اسلامی به خودش بگیرد پایدار مانده است.

نقش دولت و مردم در حفظ و تقویت هویت ملی را چه می‌دانید؟

در بحث هویت ملی و تقویت هویت ملی هم متن مردم نقش دارند و هم دولت و هم یک ضلع سوم را باید اضافه کنیم که عبارت است از نخبگان. این‌ها نقش بسیار مهمی دارند. علما، روشنفکران، اساتید دانشگاه، نویسندگان، هنرمندان و کسانی که به هر حال نخبه تلقی می‌شوند و در فرهنگ جامعه تاثیرگذارند آن‌ها مستقل از دولت می‌توانند نقش داشته باشند. پس این سه ضلع را باید در کنار هم ببینیم؛ مردم، دولت و نخبگان.

خب هر کدام از این‌ها به نوعی نقش خودشان را ایفا می‌کنند ولی از یک جهت دولت نقش بسیار برجسته‌ای دارد که تقریبا بی‌بدیل ست و از جهتی نخبگان یک نقش بی‌بدیل دارند و از جهتی هم مردم.آن جهتی که دولت نقش دارد این است که به هر حال دولت به‌عنوان نماینده و منتخب مردم، عهده‌دار منابع مادی جامعه و قانون‌گذاری و ضابطه‌دهی در جامعه است. در این‌جا دولت که می‌گوییم اعم از قوه مجریه است. دولت به معنای حاکمیت. یعنی مجلس شورای اسلامی، قوه قضاییه، نیروهای مسلح.

به هر حال ارکان حاکمیتی جامعه از جهتی نقش بی‌بدیل دارند و آن‌ها هستند که می‌توانند به مردم نقش بیشتری بدهند یا راه را برای مردم باز کرده و یا حتی مانع‌تراشی کنند. حتی نسبت به مردم در این بخش که می‌توانند نخبگان را به میدان بیاورند و از آنان استفاده کنند نقش دارند. باید برای گره‌گشایی در کار خودشان به دانشگاه و حوزه علمیه بها دهند. این نقش دولت بسیار هم مهم است و چه بسا نقش اول را در جامعه ما داشته باشد چرا که در این جامعه، حاکمیت، یک حاکمیت کاملا مردمی است و مردم به آن اعتماد دارند بنابراین نقش و رسالتش بسیار عمیق‌تر می‌شود.

در این میان نقش نخبگان چیست؟

نقشی که نخبگان و تاثیرگذاران دارند این است که هدایت فکری جامعه، تولید فکر و پویایی فکری در جامعه را بر عهده دارند. پویایی فکری یک امر فرمایشی نیست. آیین‌نامه‌ای و ابلاغی نیست. باید از درون این وظیفه و مسئولیت احساس شود. نخبگان برای دولت هم باید هدایت‌گر باشند یعنی مطالبه‌گری نخبگان از دولت می‌تواند دولت‌مردان را به نقش خودشان بیشتر واقف کند. هدایت حاکمیت توسط نخبگان موجب می‌شود که نخبگان بتوانند در ارتقای هویت ملی نقش داشته باشند. نقش مردم هم مهم است. دولت و نخبگان اگر هم جهت‌گیری را ایجاد کنند تا مردم نخواهند اتفاقی نمی‌افتد.

پیشرفت هویت ملی، عاملیت و کنش‌گری در بحث هویت ملی قطعا بر عهده مردم است. وقتی می‌گوییم مردم، اقشار مختلف مردم را مدنظر داریم. جوانان نقش بسیار مهمی دارند و موثرترند. زنان بسیار نقش دارند و نقش زنان در ارتقا و حفظ هویت ملی بسیار مهم بوده و باید رویش کار شود. در مجموع ما باید این سه ضلع را در کنار هم ببینیم و هر سه را در ارتقا و حفظ هویت ملی موثر بدانیم. هویت ملی متعلق به مردم است لذا اگر همه ملت چه بدنه مردم و چه مسئولان، سیاست‌گذاران، قانون‌گذاران و مجریان و چه نخبگان و صاحب‌نظران، علما و روشنفکران و هر کدام از این‌ها در ایفای نقششان کوتاهی و کاستی داشته باشند قطعا فرآیند ارتقا، تعمیق و رشد هویت ملی ما دچار مشکل خواهد شد.

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

اصل عدالت اگر چه به عنوان یکی از مهمترین رکن های دین اسلام مطرح اسـت اما تـاکنون بیـان روشن و کاملی درباره معیارهای عدالت، بویژه در حوزه «اقتصادی و نسبت آن با عدالت اجتمـاعی» توسط متفکران اسلامی ارائه نشده اسـت. امام خمینی(ره): در ترسیم مسیر حرکت جمهوری اسلامی، عدالت را به عنوان سنگ‌بنایی اساسی معرفی […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت

بنیاد فرهنگ و اندیشه اسلامی

موسسه طلایه داران نور آفاق

مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر

AIM

بنیاد فرهنگ و اندیشه اعتلاء

گروه روشنای علم

موسسه فرهنگی سراج اندیشه اسلامی