۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۷ مصادف با   5 رمضان 1439
تاریخ: ۱۲ دی ۱۳۹۶ |   تعداد بازدیدها: 684
کد خبر:63634
| ف | | |

بازخوانی طراحی آمریکا برای فروپاشی شوروی

فرجام گورباچف/جنگ رسانه ای غرب علیه شوروی

در همان زمان طی مصاحبه‌ای از گورباچف سؤال شد که شما استعفا خواهید کرد یا نه؟ گفت منتظرم وزیر امور خارجه امریکا به مسکو بیاید تا ببینم چه می‌شود! وزیر امور خارجه امریکا به مسکو آمد و قبل از آن که با گورباچف تماس بگیرد، رفت با یلتسین تماس گرفت؛ آن هم در کاخ اصلی ملاقات¬های کرملین. معنای کارش این بود که گورباچف تمام شد! سه روز بعد هم گورباچف استعفا کرد و انحلال شوروی اعلام شد!

پایگاه تحلیلی مصداق/  با پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، بلو­ک­ های شرق و غرب در برابر هم قرارگرفتند و با صف آرایی این دو ابر قدرت،جنگ سرد بین دو بلوک آغاز شد؛ جنگ سردی که با به قدرت رسیدن گورباچف و در نهایت با فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱ خاتمه یافت. فروپاشی که ولادیمیر پوتین آن را یک فاجعه بزرگ ژئوپلیتیک [۱] می داند.

وقتی گورباچف، در سال ۱۹۸۵به دبیرکلی حزب کمونیست انتخاب شد، با اجرای برنامه­ های سیاسی و اقتصادی تحت عنوان “گلاسنوست” (فضای باز سیاسی ) و “پروستریکا” (نوسازی اقتصادی)، تلاش کرد­ تا اصلاحاتی در جهت بازسازی اقتصاد و سیاست شوروی را آغاز کند. همزمان با انجام اصلاحات وسیع گورباچف، پیرمردان حزب کمونیست به مخالفت با اقدامات شتاب آلود او پرداختند. «ایلگورکیکاچف» مرد دوم شوروی، مخالف اصلاحات اقتصادی بود و آن را توهین به اصول کمونیسم می­دانست، اما دربین سیاست مداران شوروی برخی همچون «بوریس یلتسین» نه تنها از انجام اصلاحات پشتیبانی می­ کرد، بلکه ضمن انتقاد به گورباچف از روند کند آن ناراضی [۲]و خواهان شدت بخشیدن به اصلاحات بود. در واقع نقش یلتسین این بود که «مرتب پا به زمین بکوبد و بگوید که این شعارها فایده‌ای ندارد؛ این شتاب کم است؛ دیر شد؛ اصلاحات عقب افتاد.»[۳]

به موازات حرکت­های اصلاح­ طلبانه و استقلال خواهانه هرکدام از جمهوری ­ها، کشورهای غربی به ویژه آمریکا برخوردی فعال با این جمهوری ­ها در پیش گرفتند تا از این موقعیت تاریخی برای تضعیف رقیب دیرینه و پر قدرت استفاده کنند. از این رو  بوش طی اقدام بی سابقه به لهستان و مجارستان سفرکرد و سپس درسال ۱۹۸۹ موفق شد در جزیره مالت با گورباچوف به گفتگو بنشیند. [۴]

غرب و بخصوص آمریکا  در دورانی که هر موفّقیتی را در شوروی با تیر می‌زدند و به‌شدّت آن را انکار می‌کردند و علیه آن تهاجم تبلیغاتی راه می‌انداختند [۵]،  با روی کار آمدن و مذاکره با گورباچف، بیشترین حمایت رسانه­ای را در جهت تایید اقدامات اصلاحی گورباچف بکار بستند که این حمایت­های رسانه ای، گورباچف را عمیقا تحت تاثیر قرارداد.

رسانه­ های غربی با برجسته کردن گورباچف درمیان دولت‌ها و افکارعمومی غرب، او را به عنوان ابرمردی که بزرگترین گام­ها را برای صلح و دموکراسی برداشته است معرفی کردند. اکثرنشریات و رسانه‌های معتبر غرب او را «مردسال» و «مرد دهه» نامیدند.گ ورباچف از نظر شهرت و محبوبیت به جایی رسیده بود که اکثر سیاستمداران طراز اول غرب به وی حسادت می­کردند و به همین دلیل، از دست ندادن محبوبیت در غرب به یکی از اولویت‌های مهم گورباچف تبدیل شده بود.[۶] محبوبیتی که ساخته و پرداخته رسانه ­های غرب و برای پیاده­ سازی اهداف غرب و به خصوص آمریکا طراحی و اجرا شده بود.

از سال ۱۹۸۷ به بعد موج رسانه­ای آمریکا و اروپا کامل به سمت حمایت از گورباچف می­رود بطوری که تایم گورباچف را «مرد سال» عنوان می­کند و حمایت­های گسترده تبلیغاتی و رسانه­ای تمام عیار از گورباچف می­شود.[۷] حمایت های رسانه ای که باعث جلب اعتماد گورباچف به آمریکا و تکمیل گام اول طرح آمریکایی برای فروپاشی شوروی شد.

گورباچف مایل بود از طریق مذاکره با آمریکا بتواند از حمایت­های غرب در جهت اصلاحات اقتصادی در شوروی بهر­برداری کند؛ به همین دلیل در ژوئن ۱۹۹۰ بار دیگر گورباچف و بوش در کاخ سفید به مذاکره پرداختند.[۸]

درحالی­که مسئولان شوروی در محاسبات خود دچار خطا شده و گمان می‌کردند از خصومت دشمن کاسته شده و آمریکا با هدف تلطیف روابط، به‌دنبال برقراری ارتباطات فرهنگی، ورزشی و اجتماعی میان دو کشور است، هدف برنامه‌های سری و دیپلماسی غیررسمی ایالات متحده قرار گرفته بود. آمریکایی‌ها معتقد بودند که با نزدیک شدن به شوروی نه تنها می‌توانند از تنش‌های مستقیم خود با آن­ها بکاهند، بلکه بدین طریق نفوذ فرهنگی و سیاسی آمریکا در اتحاد شوروی نیز ساده‌تر و گسترده‌تر خواهد شد.[۹] به این ترتیب انتظار گورباچف از مذاکره با آمریکا جهت تقویت اقتصاد شوروی به نتیجه مطلوب نرسید و حتی وضعیت اقتصادی در شوروی وخیم­تر شد.

در ژوئن ۱۹۹۱، زمانی که مراکز دولتی وضعیت اقتصادی شوروی را نسبت به سال­های قبل وخیم­تراعلام می­کردند[۱۰] انتخابات ریاست جمهوری در روسیه فرا رسید و در این میان یلتسین به عنوان یک اصلاح طلب و با رای بالایی به عنوان رئیس جمهور روسیه درکنارگورباچف ظاهر شد. با انتخاب یلتسین ابتکار عمل در دستان او قرارگرفت و نقش گورباچف در صحنه سیاسی کشور تضعیف شد. یلتسین بدون توجه به حضور گورباچف، با قدرتمندی به تصمیم­گیری و عزل و نصب مدیران اقدام کرد.

یلتسین و افراد نزدیک به یلتسین معتقد بودند که دنیا، دنیای واحدی است و روسیه شریک غرب است. همچنین این طیف از مسئولین اعتقاد داشتند که نه تنها آمریکا دشمن نیست، بلکه اصلی‌ترین شریک روسیه است؛ ناتو نه تنها دشمن روسیه نیست، بلکه شریک و همراه روسیه است. دنیا اگر دشمنی داشته باشد، در حقیقت تروریست‌ها هستند و ما و آمریکایی‌ها در یک کَمپیم.[۱۱]

از روزی که یلتسین در ژوئن ۱۹۹۱ – یعنی ۲۴/۰۳/۱۳۷۰ – رئیس جمهور شد، تا حدود چهارم یا پنجم دیماه که رسماً شوروی منحل شد، حدود هفت ماه طول کشید. یعنی این چند سال صرف مقدّمات شد. بخشی از مقدّمات به‌دست گورباچف، برخی هم وقتی تاریخ مصرف گورباچف تمام شد، به دست یلتسین انجام شد و برنامه مورد نظر آمریکا و غرب، تا رسیدن یلتسین به قدرت شتاب گرفت. به مجرّد این که یلتسین به قدرت رسید و رئیس جمهور روسیه و نفر دوم شوروی شد، ابتکار عمل به دست او افتاد. در روز ۲۴/۰۳/۱۳۷۰ یلتسین رئیس جمهور شد و در روز ۲۶/۰۳/۱۳۷۰ – یعنی سه روز بعد – جورج بوش رئیس جمهور امریکا اعلام کرد که سه جمهوری بالتیک – لتونی، استونی و لیتوانی – متعلق به شوروی نیست و شوروی باید این سه جمهوری را رها کند و استقلال آنها را به رسمیت بشناسد؛ اگر به رسمیت نشناسد، کمک­هایی را که امریکا قول داده است، قطع خواهد شد. چندی بعد یلتسین اعلام کرد که ما استقلال جمهوری­های سه گانه را به رسمیت می‌شناسیم! [۱۲]

دو ماه بعد برای این که یلتسین چهره‌اش برجسته‌تر شود، کودتای معروف مردادماه شوروی اتفاق افتاد؛ کودتایی که در همان اوان کاملاً مشکوک به نظر می‌آمد. دوربین تلویزیون­های آمریکایی – سی.ان.ان و غیره – در مسکو فعّال شدند و روی یلتسین متمرکز گردیدند. در این‌جا تلویزیون خودمان تصویر سی.ان.ان را که پخش می‌کرد، ما دیدیم که یلتسین روی تانک رفته و در میان مردم شعار می‌دهد و می‌گوید که نخیر، ما تسلیم کودتاچی­ها نمی‌شویم! بعد هم به مجلس رفت، اما کودتاچی­ها با یلتسین که دم دستشان در مجلس ملی – دوما – متحصّن شده بود،کاری نداشتند و به سراغ او نرفتند؛ ولی به سراغ گورباچف که در شبه جزیره کریمه مشغول گذراندن روزهای تعطیلاتش بود، رفتند و او را دستگیر کردند!  یلتسین هم رجزخوانی می‌کرد و شعار می‌داد! یک جنجال رسانه‌ای در دنیا به‌وجود آوردند و البته از واقعیت هم چندان خبری نبود! یک تعداد تانک در خیابانهای مسکو ظاهر شدند، اما سه روز هم نبودند؛ بعد از سه روز هم گفتند که کودتاچیه­ا را درخواب دستگیر کرده‌اند! نتیجه کودتا این شد که یلتسین – که شخصیت دوم بود – در حقیقت شخصیت اول شد! [۱۳]

بعد هم جمهوری ها یکی‌یکی طالب استقلال شدند. اوکراین ادّعا کرد که می‌خواهد مستقل شود. گورباچف مخالفت می‌کرد، اما یلتسین می‌گفت ما قبول داریم؛ بناچار بعد از دو، سه روز گورباچف هم قبول می‌کرد! بنابراین مسأله‌ای درست شد که گورباچف یا مجبور بود برای عقب نماندن، خودش را جلو بیندازد و همان شعارها را او هم بدهد؛ یا مجبور بود بعد از چند روز تبعیت کند؛ چون فشار تبلیغات جهانی مجالی نمی‌گذاشت برای این که غیر از آنچه که یلتسین گفته، شود چیزی گفت. [۱۴]

این روند از اواخر خردادماه شروع شده بود. به دنبال آن، کناره‌گیری گورباچف از دبیرکلی حزب مطرح شد؛ بعد پیشنهاد انحلال حزب کمونیست، سپس شکست کمونیزم اعلان شد و بعد هم بالاخره شایعه استعفای گورباچف منتشر شد. در همان زمان طی مصاحبه‌ای از گورباچف سؤال شد که شما استعفا خواهید کرد یا نه؟ گفت منتظرم وزیر امور خارجه امریکا به مسکو بیاید تا ببینم چه می‌شود! وزیر امور خارجه آمریکا به مسکو آمد و قبل از آن که با گورباچف تماس بگیرد، رفت با یلتسین تماس گرفت؛ آن هم در کاخ اصلی ملاقات­های کرملین. معنای کارش این بود که گورباچف تمام شد! سه روز بعد هم گورباچف استعفا کرد و انحلال شوروی اعلام شد! [۱۵]

این طرح موفّق آمریکا در شوروی بود. یعنی یک ابرقدرت را با یک طرح کاملاً هوشمندانه، با صرف مقداری پول، با خریدن برخی اشخاص و با به‌کار گرفتن رسانه‌های تبلیغی، توانستند طی یک طرّاحی سه، چهار ساله و یک نتیجه‌گیری شش، هفت ماهه به‌کلّی منهدم کنند و از بین ببرند! [۱۶]

در این بین، آمریکا با استفاده از تبلیغات رسانه­ای و نفوذ فرهنگی و نیز با روانه کردن تبلیغات غربی و محصولات غربی از جمله سمبل­ های لباس و مک‌دونالد، در فرهنگ مردم شوروی نیز نفوذ کرد و سبک زندگی مردم شوروی را تغییر داده بود و در نهایت شوروی را استحاله کرد.

گورباچف با اشاره به تشکیل صف­های خرید مک دونالد می­گوید: «وقتی که اولین شعبه مک دونالد در مسکو افتتاح شد و مردم برای خوردن برگر آمریکایی در آن سرمای مسکو ۷ کیلومتر صف کشیدند ما غفلت کردیم .”زنگ خطر” با اولین شعبه مک دونالد در شوروی به صدا در آمد.»[۱۷] در همین رابطه می توان به افتتاح «خانه آمریکا» درشوروی نیز اشاره کرد که در آن به برگزاری جلسات نمایش فیلم، گالری­های هنری، تئاتر، موسیقی، جلسات کتابخوانی می­پرداختند و از این طریق «عظمت پوشالی لیبرالیسم» را به رخ مخاطبانشان می­کشیدند.[۱۸]

این تغییر سبک زندگی و محاسبات مردم، در کنار ایجاد اعتماد مسئولین شوروی به غرب، قطعاتی از یک طرح بودند که هردو یک هدف را دنبال می کردند. طرح موفق آمریکا بر ای سقوط شوروی؛

 


  1. خبرگزاری فارس http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8712261010
  2. جباری ،جلیل ،۱۳۷۱ ، اتحاد شوروی از ظهور تا فروپاشی، نشر رامین ،ص ۱۰۷
  3. بیانات رهبر معظم انقلاب در تاریخ ۱۹/۴/۷۹
  4. جباری ، جلیل ،۱۳۷۱، اتحاد شوروی از ظهور تا فروپاشی، نشر رامین ، ص ۱۳۶
  5. بیانات رهبر معظم انقلاب در تاریخ ۱۹/۴/۷۹
  6. خبرگزاری فارس http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8712261010
  7. مستند پدر خوانده از سری مستند های برنامه تلویزونی ثریا/ مصاحبه با دکتر زرشناس
  8. جباری، جلیل ، ۱۳۷۱، اتحاد شوروی از ظهور تا فروپاشی، نشر رامین ، ص ۱۴۶
  9. http://asreandisheh.ir/Home/Content/88
  10. جباری، جلیل ،۱۳۷۱ ، اتحاد شوروی از ظهور تا فروپاشی، نشر رامین ،ص ۲۰۳
  11. بیانات رهبر معظم انقلاب در تاریخ ۱۹/۴/۷۹
  12. همان
  13. همان
  14. همان
  15. همان
  16. همان
  17. مستند پدر خوانده از سری مستند های برنامه تلویزونی ثریا
  18. فضلی نژاد ،پیام ،۹۱ ، ارتش سری روشنفکران ، انتشارات کیهان ، ص ۱۸۱

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

avatar

  رهبر انقلاب: امام بزرگوار فرمود: «آمریکا شیطان بزرگ است» بعضی اصرار دارند این شیطان بزرگ را به شکل فرشته‌ی نجات وانمود کنند، ملت ایران این شیطان را بیرون کرد؛ نباید بگذاریم وقتی از در بیرونش کردیم از پنجره برگردد و نفوذ پیدا کند.‌ آمریکا دشمنی خود را پنهان نمی‌کند؛ یکی لبخند می‌زند، یکی مصوبه […]

موسسه ایمان جهادی – صهـبا

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سمن اندیشه ولایت

http://www.lohvaghalam.ir/

موسسه حدیث لوح و قلم

دفتر اعزام مبلغ دانشگاه امام صادق(ع)

موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام

پایگاه اطلاع‌رسانی هم‌اندیشی یاران انقلاب اسلامی

نهضت مردمی پوستر انقلاب

انتشارات حدیث راه عشق

موسسه قدر ولایت